استعلاء حروف
استعلا حروف هغه حروف دي چې په عربي ژبه کې د تلفظ پر مهال ژبه د خولې سقف (بره برخې) ته پورته کېږي او په قوت او تفخیم (د غږ غټوالي) سره ادا کېږي. دا حروف په دې ډول دي: خ، ص، ض، غ، ط، ظ او ق.
په لمانځه کې د استعلا خیال ساتل مستحب دي. پاتې حروف د استفال صفت لري.
تعریف او اهمیت
په تجوید علم کې حروف استعلا هغو حروفو ته ویل کېږي چې د تلفظ پر مهال ژبه د خولې سقف (بره برخې) ته پورته کېږي.[۱] دا ځانګړتیا د غږ د حجم زیاتوالي او پرحجم کېدو (غټ او پریړېدو) لامل کېږي.[۲]
په فقهي مباحثو کې د حروف استعلا په اړه د لمانځه په باب کې خبرې شوې دي.[۳]
کوم حروف استعلا لري؟
اووه حروف خ، ص، ض، ط، ظ، غ او ق دا صفت لري او دوی ته حروف استعلا[۴] یاد تفخیم حروف[۵] ویل کېږي. څلور حروف ص، ض، ط او ظ د استعلا صفت ترڅنګ د اطباق صفت [یادونه۱] هم لري؛[۶] چې دا د لا زیات تفخیم لامل کېږي.[۷] په دې منځ کې د طاء حرف تر ټولو زیات تفخیم لري.[۸]
په مقابل کې، حروف استفال دي چې د ژبې په ټیټېدو سره تلفظ کېږي او د نازک او کم حجم غږ د تولید لامل کېږي.[۹] ټول حروف، پرته له حروف استعلا، د استفال صفت لري.[۱۰]البته، ځینو الف هم د حروف استعلا له جملې څخه ګڼلی دی.[۱۱]
د حروف استعلا ځانګړتیاوې
استعلا حروف کله چې له الف سره یوځای وي، تر ټولو زیات تفخیم لري او په مکسور حالت کې تر ټولو کم تفخیم لري.[۱۲] دا حروف د تلفظ په قوت او حجم له امله د اماله مخه نیسي[۱۳] [یادونه۲]، ځکه چې دا د اماله لپاره د اړینې سادګۍ او روانۍ له اصل سره په ټکر کې دي.[۱۴]
استعلا د نورو صفاتو، لکه همس، جهر، اطباق او غنه ترڅنګ، د ترتیل له ارکانو څخه شمېرل کېږي. که څه هم ځینو علماو د دې صفاتو دقیق رعایت مستحب ګڼلی دی، نورو بیا له دې نظر سره مخالفت کړی او دا یې د نوو اصطلاحاتو په توګه یاد کړي چې د دوی د استحباب لپاره دلیل نشته.[۱۵]
په لمانځه کې د تفخیم او استعلا خیال ساتل مستحب دي او د لمانځه د قرائت او تجوید د ښکلا لامل کېږي.[۱۶]
اړونده څیرنې
فوټ نوټ
- ↑ الصراف، الجدید فی علم التجوید، ۱۴۲۸ق، ص۳۸؛ شافعی حفیان، أشهر المصطلحات، ۱۴۲۲ق، ص۲۵۱.
- ↑ حبیبی، شهیدی، روانخوانی و تجوید قرآن کریم، ۱۳۸۹ش، ص۹۹.
- ↑ مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه مطابق، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۵۵۸.
- ↑ آلبویه، ترکیب، ترجمه و تلخیص مطالب ألفیة، ۱۳۸۳ش، ص۴۰۳؛ مبرد، المقتضب، بیروت، ج۳، ص۳۸؛ ابن عقیل، شرح ابن عقیل، بیتا، ج۲، ص۵۲۴.
- ↑ مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه مطابق، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۵۵۸.
- ↑ العبد، المیزان فی احکام تجوید القرآن، ۲۰۱۰م، ص۹۶.
- ↑ سادات فاطمی، تجوید عمومی، ۱۳۸۳ق، ص۲۷.
- ↑ میرتقی، تجوید و آواشناسی، ص۱۱۸؛ العبد، المیزان فی احکام تجوید القرآن، ۲۰۱۰م، ص۹۱.
- ↑ الصراف، الجدید فی علم التجوید، ۱۴۲۸ق، ص۳۹.
- ↑ شافعی حفیان، أشهر المصطلحات، ۱۴۲۲ق، ص۲۵۱.
- ↑ میرتقی، تجوید و آواشناسی، ۱۳۸۹ش، ص۱۱۸.
- ↑ سادات فاطمی، تجوید عمومی، ۱۳۸۳ق، ص۲۸.
- ↑ مبرد، المقتضب، بیتا، ج۳، ص۳۸.
- ↑ د لا زیاتې معلومات لپاره وګورئ: رضیالدین استرآبادی، شرح شافیة ابن الحاجب، بیروت، ج۳، ص۱۵.
- ↑ مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه مطابق، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۴۴۴.
- ↑ مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه مطابق، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۵۵۸.
سرچينې
- آلبویه، علی، ترکیب، ترجمه و تلخیص مطالب ألفیة ابن مالک، قم، نشر عالمه، ۱۳۸۳ش.
- ابنعقیل، عبدالله بن عبدالرحمن، شرح ابن عقیل، بینا، چاپ دوم، بیتا.
- حبیبی، شهیدی، علی، محمدرضا، روانخوانی و تجوید قرآن کریم، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۸۹ش.
- رضیالدین استرآبادی، محمد بن حسن، شرح شافیة ابن الحاجب، بیروت، دارالکتب العلمیة، بیتا.
- سادات فاطمی، جواد، تجوید عمومی، مشهد، آستان قدس رضوی، چاپ سوم، ۱۳۸۳ش.
- شافعی حفیان، احمد محمود عبدالسمیع، أشهر المصطلحات فی فن الأداء و علم القراءات، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۲۲ق.
- الصراف، مصطفی، الجدید فی علم التجوید، کربلا، مکتبه العلامه ابن فهد الحلی، ۱۴۲۸ق.
- العبد، فریال زکریا، المیزان فی احکام تجوید القرآن، اسکندریه، دارالایمان، ۲۰۱۰م.
- مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهلبیت(ع)، زیر نظر سید محمود هاشمی شاهرودی، قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهلبیت(ع)، ۱۴۲۶ق.
- مبرد، محمد بن یزید، المقتضب، بیروت، دارالکتب العلمیة، بیتا.
- میرتقی، سیدحسین، تجوید و آواشناسی، قم، مشهور، ۱۳۸۹ش.