بأی ذنب قتلت
 | |
| د آیت ځانګړتیا | |
|---|---|
| په سورت کې موقعیت | تکویر سوره |
| د آیت شمېر | ۹ |
| جزء | ۳۰ |
| د منځپانګې معلومات | |
| په اړه | ژوندۍ ښخه شوې نجلۍ |
| اړونده آیتونه | د اسراء سورې ۳۱ آیت |
«بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ» د «په کومه ګناه ووژل شوه؟» په معنا، د تکویر سورې نهم آیت دی چې د ژوندۍ ښخې شوې نجلۍ په اړه نازل شوی او په ظاهره د قیامت په ورځ له هغې وژل شوې ماشومې څخه د پوښتنې بیان کوي.
مفسرینو د آیت اصلي موخه د قاتلانو رټنه، غندنه او د هغوی پر وړاندې د الهي غضب د سختوالي څرګندول بللي دي. په تفسیرونو او روایتونو کې د دې تعبیر دلالت پراخ شوی او هر هغه بېګناه انسان یا هر هغه حق ته هم غځېدلی چې په ناحقه تر پښو لاندې شوی وي. له همدې امله، د «بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ» عبارت په دیني او مقاومتي ادبیاتو کې د مظلومانو او د ظلم د قربانیانو د یادولو لپاره کارول کېږي. ځینو روایتونو دغه آیت پر امام حسین(ع) او د اهلبیتو(ع) د مینې په لاره کې پر شهیدانو هم تطبیق کړی دی.
ژوندۍ ښخه شوې نجلۍ
«بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ؛ په کومه ګناه ووژل شوه؟» د تکویر سورې نهم آیت دی.[۱] دا تعبیر د قیامت په ورځ[۲] له هغې کوچنۍ نجلۍ څخه د پوښتنې بیان دی چې وژل شوې ده.[۳] په مخکیني آیت کې دې نجلۍ ته د «مَوْءُودَة» په تعبیر اشاره شوې ده.[۴] «مَوْءُودَة» هغې نجلۍ ته ویل کېږي چې ژوندۍ خاورو ته سپارل شوې وي.[۵] مفسرین باور لري، که څه هم د آیت ظاهري بڼه له ژوندۍ ښخې شوې نجلۍ څخه د پوښتنې ښکارندویي کوي، خو اصلي موخه یې د قاتل رټنه او غندنه ده؛ یعنې: ولې دې دا بېګناه نجلۍ، په داسې حال کې چې ژوندۍ وه، ووژله؟[۶] په تفسیرونو کې دا تعبیر د قاتل پر وړاندې د خدای د سخت غضب نښه بلل شوې ده[۷] او له ځان سره د ګواښ[۸] او سختې ملامتیا[۹] مفهوم هم لري. په قرآن کریم کې نور آیتونه، لکه د اسراء سورې ۳۱ آیت[۱۰] او د انعام سورې ۱۵۱ آیت[۱۱] هم د نجونو د ژوندي ښخولو یادونه کوي.
بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ
په کومه ګناه ووژل شوه؟
تکویر سوره، ۹ آیت
د ټولو مظلومانو په اړه پوښتنه
قرآن کریم د «بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ» تعبیر د «مَوْءُودَة» لپاره کارولی چې د ژوندۍ ښخې شوې نجلۍ معنا لري.[۱۲] خو د دې آیت دلالت وروسته پراخ شوی دی؛[۱۳] او دا تعبیر د هر هغه چا لپاره هم کارول کېږي چې په ناحقه وژل شوی وي، یا هر هغه حق چې په ظلم له منځه وړل شوی وي.[۱۴] د معنا دغه پراختیا د ځینو روایتونو له مخې هم ثابتېږي.[۱۵] په بحارالانوار کې د تکویر سورې د نهم آیت په تأویل او پر غیر ظاهري معنا د هغه د حمل په اړه دولس روایتونه نقل شوي دي.[۱۶]
د «بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ»[۱۷] یا ورته نورو تعبیرونو[۱۸] څخه د هغو ماشومانو[۱۹] او بېګناه کسانو[۲۰] په اړه کار اخیستل شوی چې وژل شوي دي. دغه تعبیر په مرثیو او مداحیو کې[۲۱] او همدارنګه د دښمنانو پر وړاندې د مقاومت په ادبیاتو کې هم کارول شوی دی.[۲۲] د ځینو روایتونو له مخې، دا آیت د امام حسین(ع) په اړه نازل شوی دی.[۲۳] همدارنګه ویل شوي چې د امام حسین(ع) د مظلومیت او په ناحقه د شهادت له امله د «بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ» تعبیر پر هغه هم تطبیقېږي.[۲۴]
د اهلبیتو له مینې څخه پوښتنه
ځینو روایتونو د «بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ» آیت د اسلام د پیغمبر(ص) د خپلوانو[۲۵] او د اهلبیتو(ع) په اړه بللی دی.[۲۶] دغه روایتونه د دې آیت او اهلبیتو ترمنځ دوه ډوله اړیکې بیانوي. د امام باقر(ع) له یوه روایت سره سم، د اهلبیتو مینه او دوستي پر ټولو واجبه ده، او هر څوک چې دغه مینه له منځه یوسي، د همدې آیت له مخې به تر پوښتنې لاندې راشي.[۲۷] د روایتونو بله ډله د تکویر سورې نهم آیت د هغو کسانو په اړه ګڼي چې د اهلبیتو د مینې په لاره کې شهیدان شوي دي.[۲۸]
فوټ نوټ
- ↑ تکویر سوره، ۹ آیت.
- ↑ قمی، تفسیر القمی، ټوک۲، مخ۴۰۷.
- ↑ مغنیه، التفسیر الکاشف، ټوک۷، مخ۵۲۴.
- ↑ تکویر سوره، ۸ م آیت.
- ↑ شیخ طوسی، التبیان، بیروت، ټوک۱۰، مخ۲۸۲؛ طبرانی، التفسیر الکبیر، ټوک۶، مخ۴۴۸.
- ↑ ابنسلیمان بلخی، تفسیر مقاتل بن سلیمان، ټوک۴، مخ۶۰۲.
- ↑ نهاوندی، نفحات الرحمن، ټوک۶، مخ۴۳۴.
- ↑ ابوالفتوح رازی، روضالجنان و روحالجنان، ټوک۲۰، مخ۱۶۲.
- ↑ ابنابیثعلبه، تفسیر ابنابیزمنین، مخ۴۹۲.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ټوک۱۲، مخ۱۰۰.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ټوک۶، ۳۳-۳۴مخونه.
- ↑ طالقانی، پرتوی از قرآن، ټوک۳، مخ۱۷۷.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ټوک۲۶، مخ۱۷۶.
- ↑ طالقانی، پرتوی از قرآن، ټوک۳، مخ۱۷۷.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ټوک۲۶، مخ۱۷۶.
- ↑ مجلسی، بحارالأنوار، ټوک۲۳، ۲۵۴- ۱۵۷مخونه
- ↑ شاد، «بِأَیِّ ذَنبٍ قُتِلَت؟!».
- ↑ أبوسنه، «و اذا المسلمون سئلوا بأی ذنب قتلوا»، مخ۲۴.
- ↑ ابوالعباس، «بأی ذنب قتلت!»، الأهرام المسائی.
- ↑ د مثال په توګه وګورئ: گودرزی، «و بأی ذنب قتلت؟ و به کدامین گناه کشته شدند؟»، مخ۷۲؛ «به مناسبت سومین سالگرد شهادت آیت الله قاضی طباطبائی بای ذنب قتلت».
- ↑ «بای ذنب قتلت»، نوا.
- ↑ د مثال په توګه وګورئ: الامام، «بأی ذنب قتلت»، ۳۴-۳۵مخونه.
- ↑ ابنقولویه، کامل الزیارات، مخ۶۳؛ استرآبادی، تأویل الآیات الظاهرة، مخ۷۴۲.
- ↑ شاد، «بِأَیِّ ذَنبٍ قُتِلَت؟!».
- ↑ کوفی، تفسیر فرات الکوفی، مخ۵۴۲.
- ↑ خصیبی، الهدایة الکبری، مخ۴۱۸.
- ↑ ابنشهرآشوب مازندرانی، مناقب آل أبیطالب، ټوک۴، مخ۸۴؛ کلینی، الکافی، ټوک۱، مخ۲۹۵.
- ↑ هلالی، کتاب سلیم بن قیس، ټوک۲، مخ۹۴۹.
سرچينې
- ابنابيثعلبه (ابنابيزمنین)، یحیی بن سلام، تفسیر ابنأبيزمنین، څېړونکي: محمدحسن اسماعیل شافعي، احمد فرید مزیدي، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۲۰۰۳م.
- ابنسلیمان بلخي، مقاتل، تفسیر مقاتل بن سلیمان، څېړنه: عبدالله محمود شحاته، بیروت، دار إحیاء التراث، لومړی چاپ، ۱۴۲۳ق.
- ابنشهرآشوب مازندراني، محمد بن علي، مناقب آل أبیطالب علیهمالسلام، قم، د علامه خپرندوی، لومړی چاپ، ۱۳۷۹ق.
- ابنقولویه، جعفر بن محمد، کامل الزیارات، څېړونکی او سموونکی (محقق او مصحح): عبدالحسین امیني، دارالمرتضویة، نجف، لومړی چاپ، ۱۳۵۶ل.
- أبوسنه، کمال، «و اذا المسلمون سئلوا بأی ذنب قتلوا»، البصائر مجله، ۷۴۳مه ګڼه، ربیعالثاني ۱۴۳۶ق.
- ابوالفتوح رازي، حسین بن علي، روضالجنان و روحالجنان فی تفسیر القرآن، څېړنه: محمد جعفر یاحقي، محمد مهدي ناصح، مشهد، د استان قدس رضوي د اسلامي څېړنو بنسټ، ۱۴۰۸ق.
- استرآبادي، علي، تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، څېړونکی او سموونکی: حسین استادولي، قم، مؤسسة النشر الإسلامي، لومړی چاپ، ۱۴۰۹ق.
- الامام، فهمي، «بأی ذنب قتلت»، الوعي الاسلامي مجله، ۳۰م کال، ۳۱۳۷مه ګڼه، محرم ۱۴۱۳ق.
- ابوالعباس، محمد، «بأی ذنب قتلت!»، الأهرام المسائي، د مطلب د خپرېدو نېټه: ۱۲ ډسمبر ۲۰۲۵م، د لیدو نېټه: ۲۲ غویی ۱۴۰۵ل.
- شاد، حامد، «بِأَیِّ ذَنبٍ قُتِلَت؟!»، تبیان سایټ، د مطلب د خپرېدو نېټه: ۱ لړم ۱۳۹۵ل، د لیدو نېټه: ۲۲ غویی ۱۴۰۵ل.
- «بای ذنب قتلت»، نوا، د لیدو نېټه: ۲۲ غویی ۱۴۰۵ل.
- «د ایت الله قاضي طباطبایي د شهادت د درېیمې کلیزې په مناسبت بای ذنب قتلت»، جهاد مجله، ۴۱مه ګڼه، ۱۲ لړم ۱۳۶۱ل.
- خصیبي، حسین بن حمدان، الهدایة الکبری، بیروت، البلاغ، ۱۴۱۹ق.
- شیخ طوسي، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، په سریزې سره د: شیخ آقابزرګ تهراني، څېړنه: احمد قصیرعاملي، بیروت، دار احیاء التراث العربي، بې نېټې.
- طالقاني، سید محمود، پرتوی از قرآن، تهران، د انتشار سهامي شرکت، څلورم چاپ، ۱۳۶۲ل.
- طبراني، سلیمان بن احمد، التفسیر الکبیر، اردن، دار الکتاب الثقافي، ۲۰۰۸م.
- قمي، علي بن ابراهیم، تفسیر القمي، څېړونکی او سموونکی: سید طیب موسوي جزایري، قم، دار الکتاب، درېیم چاپ، ۱۴۰۴ق.
- کلیني، محمد بن یعقوب، الکافي، څېړونکی او سموونکی: علياکبر غفاري، محمد اخوندي، تهران، دار الکتب الإسلامیة، څلورم چاپ، ۱۴۰۷ق.
- کوفي، فرات بن ابراهیم، تفسیر فرات الکوفي، سموونکی: محمد کاظم، تهران، وزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامي، ۱۴۱۰ق.
- ګودرزي، طاهره، «و بأی ذنب قتلت؟ و به کدامین گناه کشته شدند؟»، حکمت سینوي، ۱۷مه ګڼه، مرغومی او سلواغه ۱۳۸۰ل.
- مجلسي، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربي، دویم چاپ، ۱۴۰۳ق.
- مغنیه، محمدجواد، تفسیر الکاشف، تهران، دار الکتب الإسلامیة، لومړی چاپ، ۱۴۲۴ق.
- مکارم شیرازي، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، لومړی چاپ، ۱۳۷۴ل.
- نهاوندي، محمد، نفحات الرحمن فی تفسیر القرآن، قم، مؤسسة البعثة، ۱۳۸۶ل.
- هلالي، سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس الهلالي، څېړونکی او سموونکی: محمد انصاري زنجاني خوئیني، قم، نشر الهادي (الهادي خپرندویه ټولنه)، لومړی چاپ، ۱۴۰۵ق.