مسوده:د زمر سورې ۱۸ آیت
| د آیت ځانګړتیا | |
|---|---|
| په سورت کې موقعیت | زمر سوره |
| د آیت شمېر | ۱۸ |
| جزء | ۲۳ |
| د منځپانګې معلومات | |
| د نازلیدو شأن | نه لري |
| د نزول ځای | مکه |
| موضوع | اعتقادي |
| په اړه | د اولوا الالباب او د خدای د هدایت شوي بندګانو ځانګړنی په اړه |
د زمر سورت ۱۸م آیت د اولواالالباب او د الله تعالی د هدایت شویو بندګانو دوه ځانګړنې بیانوي: د وینا اورېدل او د هغې د احسن (غوره برخې پیروي کول). د اهلبیتو(ع) په روایتونو کې دا آیت د حدیث په نقل کې پر امانتدارۍ (یعنې په نقل کې د زیاتوالي یا کمښت نه کولو) او همدارنګه د شیعه امامانو(ع) پر پیروۍ تطبیق شوی دی.
د دې آیت په تفسیر کې له«القول» څخه د مطلب په اړه دوه اصلي نظرونه مطرح شوي دي. یوه ډله یې پر قرآن او توحیدي ویناوو تفسیر کوي او باور لري چې د تفضیل صیغه «أحسن» د ښو ویناوو له منځه د غوره وینا پر ټاکلو دلالت کوي. په مقابل کې، بله ډله «القول» د هر ډول وینا په معنا، که هغه حق وي او که باطل، ګڼي او پر دې بنسټ د «أحسن» پېژندل د بېلابېلو ویناوو ترمنځ د توپیر لپاره د عقل او استدلال کارولو ته اړتیا لري.
د هدایت شویو او هوښیارو بندګانو دوه ځانګړنې
د زمر سورې ۱۸م آیت او تر هغه مخکې آیت د الله تعالی د هدایت شویو او هوښیارو بندګانو (اولواالالباب) ځینې ځانګړنې بیانوي. قرآن کریم په دغو دوو آیتونو کې د مقایسې له طریقې کار اخیستی او د هغو مشرکانو په مقابل کې چې له حق څخه یې مخ اړولی، د هغو بندګانو یادونه کوي چې د الهي زېري وړ ګرځېدلي دي.[۱]
الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُون أَحْسَنَهُ أُولَئِكَ الَّذِينَ هَدَاهُمُ اللَّهُ وَأُولَئِكَ هُمْ أُولُو الْأَلْبَابِ
هغه کسان چې خبرې په غور اوري او د هغې له غوره څخه پیروي کوي؛ همدوی هغه کسان دي چې الله ورته هدایت کړی دی او همدوی هوښیاران (اولو الالباب) دي.
زمر سوره، ۱۸ آیت
ځینو مفسرانو د زمر ۱۸م آیت د مخکیني آیت په تړاو کې تفسیر کړی دی. د هغوی په وینا، د ۱۷م آیت په پای کې الهي زېری («فَبَشِّرْ عِبادِ») هغو بندګانو ته ځانګړی دی[۲] چې تل د حق په لټه کې وي او له پېژندلو وروسته یې پیروي کوي.[۳] له همدې امله، دا آیت د دغو بندګانو د ځانګړنو بیان کوونکی ګڼل شوی دی.[۴]
په مجمع البیان تفسیر کې راغلي چې د «عبادِ» کلمه په اصل کې «عبادي» (زما بندګان) وه او «یا» یې حذف شوې او پر ځای یې کسره راغلې ده.[۵]
غوره وینا
د «قول احسن» په تفسیر کې د مفسرانو ترمنځ دوه اصلي لیدلوري لیدل کېږي. یوه ډله یې پر قرآن او توحیدي معارفو او تعلیماتو تفسیر کوي او بله ډله یې د هر ډول وینا، که حق وي او که باطل، شاملوونکې ګڼي.[۶]
القول د قرآن او توحیدي معارفو په معنا
شیخ طوسي په التبیان کې «القول» له قرآن او توحیدي معارفو سره اړوند ګڼلی دی. هغه د «أَحْسَنَهُ» کلمې په استناد باور لري چې مؤمنان د ښو ویناوو له منځه غوره وینا ټاکي.[۷] طبرسي هم په مجمع البیان کې ورته نظر وړاندې کړی دی.[۸]
علي استرآبادي په خپل کتاب تأویل الآیات الظاهرة کې هم «القول» پر قرآن تفسیر کړی دی.[۹] ځینو نورو مفسرانو هغه د هغو آیتونو په معنا ګڼلی چې ډېر فضیلت لري[۱۰] یا یې د قرآن محکم آیتونه د متشابهاتو په مقابل کې بللي دي؛ داسې آیتونه چې پیروي یې لازمه ده او له متشابهاتو څخه پرته له ارجاع څخه منع شوې ده.[۱۱]
په ځینو تفسیري سرچینو کې هم د قرآن د نورو آیتونو په استناد «قول احسن» د الهي بلنې او توحیدي خبرو په معنا تفسیر شوی دی.[۱۲]
القول د هر ډول وینا په معنا
فخر رازي او ملاصدرا «القول» ټولو ویناوو ته، که حق وي او که باطل، شامل ګڼلی دی.[۱۳] د دې نظر له مخې، د انسان هدایت په دې پورې تړلی دی چې د بېلابېلو ویناوو له اورېدو وروسته، د هغوی له منځه تر ټولو غوره او سمه وینا وټاکي او د حق او باطل ترمنځ توپیر د عقل له لارې وپېژني.[۱۴]
طباطبایي، چې شیعه مفسر او د الهیاتو عالم دی، «قول» هغه وینا بللې چې انسان حق ته په ښه ډول ورسوي او خیرخواهانه وي.[۱۵] هغه دا تمایل د انسان د فطرت له غوښتنې څخه ګڼي چې په طبیعي ډول د خیر او کمال پر لور میلان لري.[۱۶] له همدې امله، انسان کله چې د حق له بېلابېلو مراتبو سره مخ شي، د حق د لوړې مرتبې پر لور تمایل پیدا کوي.[۱۷]
شیعه مفسر، مکارم شیرازي هم د «القول» تفسیر پر قرآن نه مني او د آیت ظاهري مفهوم د ټولو ویناوو په اړه ګڼي.[۱۸] د هغه په باور، آیت د بېلابېلو نظریاتو او ویناوو د آګاهانه څېړنې او ټاکنې پر معنا دلالت کوي.[۱۹]
تفسیري روایتونه
د زمر سورې د ۱۸م آیت په تفسیر کې د اهلبیت(ع) روایتونه د خبرو په دقت اورېدو، د حدیث په نقل کې پر امانتدارۍ او د حق پر پیروۍ ټینګار کوي.[۲۰] د امام صادق(ع) له یوه روایت سره سم، د دې آیت موخه د آلمحمد(ص) ریښتیني پیروان دي؛[۲۱] هغه کسان چې د هغوی احادیث پرته له زیاتوالي یا کمښت څخه نقلوي.[۲۲]
په بل روایت کې، امام کاظم(ع) هشام بن حکم ته په خطاب کې دغه ډله «د عقل او پوهې خاوندان» معرفي کړي دي؛ ځکه الله تعالی هغوی د غوره وینا د پیروۍ له امله هدایتیافته او هوښیار بللي دي.[۲۳]
امام علي(ع) هم محمد بن حنفیه ته په خپل وصیت کې د غوږ دنده له ناسمې وینا څخه ډډه کول او نېکې او حقې وینا ته پاملرنه بللې ده او دغه معنا یې د زمر له ۱۸م آیت سره تړلې ده.[۲۴]
فوټ نوټ
- ↑ مکارم شیرازي، تفسیر نمونه، ټوک۱۹، مخ۴۱۱.
- ↑ شیخ طوسي، التبیان، ټوک۹، مخ۱۷؛ فخر رازي، مفاتیح الغیب، ټوک۲۶، مخ۴۳۷.
- ↑ حسیني همداني، انوار درخشان، ټوک۱۴، مخ۲۰۰.
- ↑ طباطبایي، المیزان، ټوک۱۷، مخ۲۵۰.
- ↑ طبرسي، مجمع البیان، ټوک۸، مخ۷۷۰.
- ↑ مجلسي، مرآة العقول، ټوک۱، مخ۳۸.
- ↑ شیخ طوسي، التبیان، ټوک۹، مخ۱۷
- ↑ طبرسي، مجمع البیان، ټوک۸، مخ۷۷۰.
- ↑ استرآبادي، تأویل الآیات الظاهرة، مخ۲۱.
- ↑ شیخ طوسي، التبیان، ټوک۹، مخ۱۷
- ↑ مصباح یزدي، قرآنشناسي، ټوک۱، مخ۴۲.
- ↑ قرائتي، تفسیر نور، ټوک۸، مخ۱۵۵.
- ↑ فخر رازي، مفاتیح الغیب، ټوک۲۶، مخ۴۳۷؛ ملاصدرا، شرح أصول الکافي، ټوک۱، مخ۲۵۳.
- ↑ فخر رازي، مفاتیح الغیب، ټوک۲۶، مخ۴۳۷؛ ملاصدرا، شرح أصول الکافي، ټوک۱، مخ۲۵۳.
- ↑ طباطبایي، المیزان، ټوک۱۷، مخ۲۵۰.
- ↑ طباطبایي، المیزان، ټوک۱۷، مخ۲۵۰.
- ↑ طباطبایي، المیزان، ټوک۱۷، مخ۲۵۰.
- ↑ مکارم شیرازي، تفسیر نمونه، ټوک۱۹، مخ۴۱۳.
- ↑ مکارم شیرازي، تفسیر نمونه، ټوک۱۹، مخ۴۱۲.
- ↑ بحراني، البرهان، ټوک۴، مخ۷۰۳.
- ↑ طبرسي، مجمع البیان، ټوک۸، مخ۷۷۰.
- ↑ کلیني، الکافي، ټوک۱، مخ۵۱.
- ↑ کلیني، الکافي، ټوک۱، مخ۱۳؛ حویزي، تفسیر نور الثقلین، ټوک۴، مخ۴۸۲.
- ↑ شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ټوک۲، مخ۶۲۶؛ حر عاملي، وسائل الشیعة، ټوک۱۵، مخ۱۶۸.
سرچينې
- استرآبادي، علي، تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، سمون: استادولی، حسین، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۴۰۹ ق.
- بحراني، هاشم بن سلیمان، البرهان في تفسیر القرآن، څېړنه: د اسلامي څېړنو څانګه (قسم الدراسات الاسلامیة) د مؤسسة البعثة، تهران، بنیاد بعثت، ۱۴۱۶ ق.
- حر عاملي، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، سمون: مؤسسة آل البیت علیهمالسلام، قم، مؤسسة آل البیت علیهمالسلام، ۱۴۰۹ ق.
- حسیني همداني، سید محمد، انوار درخشان، څېړنه: محمدباقر بهبودي، تهران، لطفي کتابپلورنځی، ۱۴۰۴ ق.
- حویزي، عبدعلي بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، څېړنه: سید هاشم رسولي محلاتي، قم، اسماعیلیان خپرندویه ټولنه، ۱۴۱۵ ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علي، من لا یحضره الفقیه، سمون: علیاکبر غفاري، قم، د قم حوزې علمې مدرسینو ټولنې پورې تړلی د اسلامي خپرونو دفتر، ۱۴۱۳ ق.
- شیخ طوسي، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، څېړنه: احمد قصیرعاملي، بیروت، دار احیاء التراث العربي، بېنېټې.
- طباطبایي، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، د قم حوزې علمې مدرسینو ټولنې د اسلامي خپرونو دفتر، ۱۴۱۷ ق.
- طبرسي، فضل بن حسن، مجمع البیان في تفسیر القرآن، څېړنه: محمدجواد بلاغي، تهران، ناصرخسرو خپرندویه ټولنه، ۱۳۷۲ ل.
- فخر رازي، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، بیروت، دار احیاء التراث العربي، ۱۴۲۰ ق.
- قرائتي، محسن، تفسیر نور، تهران، د قرآنې د درسونو کلتوري مرکز، ۱۳۸۳ ل.
- کلیني، محمد بن یعقوب، الکافي، څېړنه: علیاکبر غفاري، تهران، د الکتب الاسلامیه خپرندوی، ۱۴۰۷ ق.
- مجلسي، محمدباقر بن محمدتقي، مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول، سمون: هاشم رسولي محلاتي، تهران، دار الکتب الإسلامیة، ۱۴۰۴ ق.
- مصباح یزدي، محمدتقي، قرآنشناسي، قم، د امام خمیني (ره) د زدهکړو او څېړنو مؤسسه، ۱۳۹۴ ل.
- مکارم شیرازي، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، ۱۳۷۴ ل.
- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم، شرح أصول الکافي، سمون: محمد خواجوي، تهران، د کلتوري مطالعاتو او څېړنو مؤسسه، ۱۳۸۳ ل.