د سیدانو لیدنه (دود)
د سیدانو د لیدنې دود د ایران دود دی چې په ترڅ کې یې خلک سیدانو ته د غدیر د اختر مبارکۍ لپاره ورځي. سیدان هم خپلو مېلمنو ته د اختر پيسې ورکوي. د راپورونو له مخې، په عامه عقیده، د سیدانو لخوا ډالۍ شوې پیسې، چې معمولا د امام علي(ع) نوم سره ټاپه شوي یا نقش شوي د بانک نوټونه یا سکې وي، هغه مصرف نه کیږي او د برکت په توګه ساتل کیږي. ځینې کسان د سیدانو د لیدنې د مراسمو تاریخ د غدیر خم په ورځ د شیعه مشرانو د امامانو سره د لیدنې د دود دوام ګڼي.
ځینې په دې باور دي چې دا مراسم د غدیر د اختر په ورځو کې د شیعه مشرانو د خپلو امامانو سره لیدنه څخه راوتلي دي او ریښې یې هلته ورګرځي، چې د وخت د امام(عج) د غیبت په وخت کې هم د هغه حضرت د ځانګړو مرستیالانو او شیعه عالمانو سره د لیدو په شکل کې یې دوام وموند او اوس د سیدانو سره ملاقات ته رسیدلی دی.
د غدیر په ورځ له سیدانو سره لیدنه
د غدیر خم د لوی اختر په ورځ سیدانو سره د لیدنې دود د ایران له دودونو څخه یو دود دی[۲]، چې په ترڅ کې یې خلک د سیدانو (په ځانګړې توګه د عالمانو سیدانو کورنۍ او د مشرانو سیدانو[۳] سره لیدنه کوي، او کوربانه هم د میلمنو هرکلی کوي او په خواږو او د اختر په پیسو ورکولو سره د هغوي ملمستیا کوي.[۴]
د راپورونو له مخې، ځینې ایرانیان په دې باور دي چې په دې ورځ د اوو سیدانو لاسونه یا سینې ښکلول خورا ثواب لري او نیکمرغي راوړي.[۵] په ځینو سیمو کې، دا هم دود دی چې ټول سیدان د خپلو ځانګړو علامتونو، لکه شنه شال یا خولۍ سره په یوه ځای کې راټولیږي او خلک د دوی لیدنه کوي.[۶]
همدارنګه، د سیدانو د لیدو په مراسمو کې، نعتخوانان او شاعران د امام علي(ع) او د عید غدیر ستاینه کوي.[۷] په ځینو ځایونو کې د دې جشن یو بل عام دود دا دی چې خمس یا یو څه پیسې غریبانو سیدانو ته د ډالۍ په توګه ورکړل شي.[۸] د ځینو په وینا، دا مراسم د غدیر له عید سره دومره نږدې تړاو لري چې د ایران په ځینو سیمو کې دا ورځ د «عید السادات»، «د سیدانو اختر»[۹] او همدارنګه «د سیدانو د درناوي ورځ» په نوم پیژندل کیږي.[۱۰]
د سیدانو له خوا د خلکو ملمستیا
د سیدانو د لیدنې په مراسمو کې، د غدیر له اختر څخه څو ورځې مخکې، سیدان هم خپل کورونه د میلمنو د هرکلي لپاره چمتو کوي او پاکوي یې.[۱۱] په دې ورځ، سیدان خلکو ته، په ځانګړې توګه خپلو میلمنو ته، د اختر پیسې ورکوي، چې معمولا د بانک نوي نوټونه وي چې د امام علي(ع) مهر او د هغه کس نوم پرې کښل شوی وي،[۱۲] چې د سرو زرو په رنګ کښل شوی وي او د سیدانو د ذوق سره سم، له څوک چاکلیټو، لیکلي کاغذ یا کتاب سره یو ځای وي.[۱۳]
د راپورونو له مخې، خلک په دې باور دي چې دوی باید هغه پیسې مصرف نه کړي چې کومې دوي له سیدانو څخه د ډالۍ په توګه ترلاسه کړي دي؛ بلکه، دوي دا د خپل ورځني رزق د زیاتوالي لپاره د برکت په توګه له ځان سره ساتي.[۱۴] په ځینو سیمو کې، دا پیسې د «د کڅوړې مایه» په نوم یادېږي.[۱۵]
تاریخ
د تاریخ په اوږدو کې، د مسلمانانو له خوان تل د سیدانو له دې سببه درناوې شوې دی چې هغوي د پیغمبر(ص) خپلوان دي، او حتی واکمنانو او والیانو هم د هغوي ځانګړی درناوی کړی دی.[۱۶] د غدیر د اختر په ورځ سیدانو ته پاملرنه د دیني عالمانو په سیرت کې هم څرګنده ده؛ تر دې حده چې ملا هادي سبزواري، یو شیعه صوفی او فیلسوف، به هر کال د غدیر په اختر کې د سیدانو تر ټولو ډیر درناوی او احترام کاوه.[۱۷]
په ایران کې د غدیر په اختر کې د سیدانو د لیدنې مراسم کله پیل شول، په دې اړه یې دقیق معلومات نشته. خو ځینې په دې باور دي چې دا دود د غدیر د اختر په ورځو کې د شیعه مشرانو له خپلو امامانو سره د لیدنې څخه سرچینه اخلي، او دې دود د وخت د امام(عج) د غیبت په وخت کې د هغه ځانګړو نایبانو او شیعه عالمانو په لیدنو سره دوام درلود، او تر نن ورځې پورې د سیدانو په لیدنې سره یې دوام موندی دی.[۱۸]
د غدیر په ورځ د امامت او ولایت د موضوع مرکزيت
ځینې کسان د غدیر خم لپاره «د سیدانو اختر» لقب سره مخالفت دي. هغوي دا مني چې د غدیر خم د اختر په ورځ له مومنانو سره لیدنه یو له هغو دودونو څخه دی چې په احادیثو کې یې سپارښتنه شوې ده. خو وايي چې په دې ورځ د ساداتو د لیدنې مراسم په شیعه مذهبي سرچینو کې شتون نلري؛ له همدې امله، دا ممکنه ده چې د دې نوي دود د راڅرګندیدو له سببه، د امامت او ولایت مسله، چې د دې ورځې اصلي تمرکز دی، یو خوا ته څنګ ته شي او بالاخره هېره شي، او د دې ورځې اصلي ماهیت هم بدل شي.[۱۹]
اړونده څېړنې
فوټ نوټ
- ↑ عید غدیر و سنت پسندیده صله رحم، خبرگزاری بینالمللی قرآن.
- ↑ چرا عید غدیر خم را عید سیدها مینامند؟، وبلاگ مدرسه علمیه الزهرا مینودشت.
- ↑ «عید سادات و سیادت در فرهنگ ایرانی»، جوان آنلاین.
- ↑ مقدم گلمحمدی، تویسرکان، ۱۳۷۸ش، ص۵۲۷؛ صالح طبری، بابل، ۱۳۷۸ش، ص۱۶۸؛ طباطباییفر، روستای قاطول در گذر زمان، ۱۳۸۱ش، ص۲۲۸.
- ↑ مؤیدمحسنی، فرهنگ عامیانهٔ سیرجان، ۱۳۸۱ش، ۲۵۴؛ شاکری، اترکنامه، ۱۳۶۵ش، ص۲۷۶؛ مونس الدوله، خاطرات مونس الدوله، ۱۳۸۰ش، ص۱۸۰.
- ↑ دیدار با سادات در روز عید غدیر /پولی که برکت زندگی میشود، خبرگزاری مهر.
- ↑ عید غدیر و دیدار با سادات، خبرگزاری صدا و سیما.
- ↑ محمدی، تکاب افشار، ۱۳۶۹ش، ص۳۵۶.
- ↑ محمدی، تکاب افشار، ۱۳۶۹ش، ص۳۵۶؛ مؤیدمحسنی، فرهنگ عامیانهٔ سیرجان، ۱۳۸۱ش، ۲۵۴؛ صفری، اردبیل در گذرگاه تاریخ، ۱۳۵۳ش، ج۲، ص۱۲۱.
- ↑ «عید سادات و سیادت در فرهنگ ایرانی»، جوان آنلاین.
- ↑ دیدار با سادات در روز عید غدیر /پولی که برکت زندگی میشود، خبرگزاری مهر.
- ↑ باریکانی، بررسی مردم شناختی جنبههای مختلف برگزاری اعیاد مذهبی در کلانشهرها، ۱۳۹۱ش، ص۱۰۳.
- ↑ دیدار با سادات در روز عید غدیر /پولی که برکت زندگی میشود، خبرگزاری مهر.
- ↑ اخوان، آداب و سنن اجتماعی فین کاشان، ۱۳۷۳ش، ص۱۵۴–۱۵۵.
- ↑ «عید سادات و سیادت در فرهنگ ایرانی»، جوان آنلاین.
- ↑ وګورئ: ابنخلکان، وفیات الاعیان، ۱۳۶۴ش، ج۳، ص۲۴۰–۲۴۱؛ ابنحوقل، صورة الارض، ۱۹۳۸م، ص۱۳۱–۱۳۲
- ↑ عیوضی، این البکائون، ۱۳۸۹ش، ص۱۰۲.
- ↑ بوترابی، عید غدیر، ۱۳۸۴ش، ص۵۲۸.
- ↑ بصیری، با احترام به سادات؛ عید غدیر «عید ولایت» است!، سایت عطنا.
سرچينې
- ابنخلکان، احمدبن محمد، وفیات الاعیان، قم، منشورات الرضی. ۱۳۶۴ش
- ابنحوقل، ابو القاسم محمد بن حوقل النصیبی، صورة الارض، بیروت، دار صادر، ۱۹۳۸م.
- اخوان، مرتضی، آداب و سنن اجتماعی فین کاشان، کاشان، نشر مرتضی اخوان، ۱۳۷۳ش.
- باریکانی، سمیرا، بررسی مردم شناختی جنبههای مختلف برگزاری اعیاد مذهبی در کلانشهرها (مورد مطالعه کلانشهر تهران)، پایاننامه کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه آزاد اسلامی (واحد تهران مرکزی)، دانشکده روانشناسی و علوم اجتماعی، گرایش مردمشناسی، ۱۳۹۱ش.
- بصیری، حمیدرضا، با احترام به سادات؛ عید غدیر «عید ولایت» است!، سایت عطنا، تاریخ درج مطلب، ۲۶ تیر ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۲۸ خرداد ۱۴۰۳ش.
- بوترابی، خدیجه، عید غدیر، دائره المعارف تشیع، ج۱۱، تهران، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی،
- چرا عید غدیر خم را عید سیدها مینامند؟، وبلاگ مدرسه علمیه الزهرا مینودشت، تاریخ بازدید: ۲۸ خرداد ۱۴۰۳ش.
- دیدار با سادات در روز عید غدیر /پولی که برکت زندگی میشود، خبرگزاری مهر، ۸ شهریور ۱۳۹۷ش، تاریخ بازدید: ۲۸ خرداد ۱۴۰۳ش.
- شاکری، رمضانعلی، تاریخ جامع قوچان، تهران، نشر امیرکبیر، ۱۳۶۵ش.
- صالح طبری، صمد، بابل، سرزمین طلای سبز، تهران، نشرفکرروز، ۱۳۷۸ش.
- صفری، بابا، اردبیل در گذرگاه تاریخ، تهران، نشر امید، ۱۳۵۳ش.
- طباطباییفر، رضا، روستای قاطول در گذر زمان، تهران، نقش بیان، ۱۳۸۱ش.
- عید غدیر و سنت پسندیده صله رحم، خبرگزاری بینالمللی قرآن، تاریخ درج مطلب: ۱۵ تیر ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۲۸ خرداد، ۱۴۰۳ش.
- عید غدیر و دیدار با سادات، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۱۸ مرداد ۱۳۹۹ش، تاریخ بازدید: ۲۸ خرداد ۱۴۰۳ش.
- عید سادات و سیادت در فرهنگ ایرانی، جوان آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲ آذر ۱۳۸۹ش، تاریخ بازدید: ۲۸ خرداد ۱۴۰۳ش.
- عیوضی، مجید، این البکائون: آداب و سیرهٔ علما و بزرگان در عزای سیدالشهدا (ع)، تهران، صیام، آرام دل، ۱۳۸۹ش. ۱۳۸۴ش.
- محمدی، علی، تکاب افشار، تهران، نشر ایمان، ۱۳۶۹ش.
- مقدم گلمحمدی، محمد، تویسرکان: سیری در اوضاع طبیعی، تاریخی، اقتصادی و اجتماعی، تهران، نشر اقبال، ۱۳۷۸ش.
- مونس الدوله، خاطرات مونس الدوله، به کوشش سیروس سعدودیان، تهران، انتشارات زرین، ۱۳۸۰ش.
- مؤیدمحسنی، مهری، فرهنگ عامیانهٔ سیرجان، کرمان، مرکز کرمانشناسی، ۱۳۸۱ش.