ښه انجام
ښه انجام یا ښه عاقبت، په دې معنا ده چې ژوند داسې حال کې اختتام ته ورسي چې د انسان په خدای ایمان وي. دا مفهوم د قرآن په آیتونو، روایتونو او د معصومینو په دعاګانو کې راغلی دی. د ځینو په وینا، د یو کس د عمل ارزښت د هغه د پای په څرنګوالي پورې اړه لري؛ پدې معنی، که یو څوک د خپل ژوند په پای کې د نیک عمله وي، نو تیر ګناهونه یې بخښل کیږي.
په دیني سرچینو کې، د تقوا خیال ساتل، له نورو سره ښه کول، په ځانګړې توګه والدینو سره، فکر کول او زده کړه کول، اهل بیتو(ع) سره مینه کول، صبر، توبه، ښه ملګري درلودل او د ځینو اذکارو او دعاګانو لوستل د ښه انجام لپاره اغیزمن عوامل ښودل شوي دي. له بلې خوا، د اهل بیتو(ع) سره دښمني، ظلم او بې عدالتي، د خپلوۍ اړیکې پریښودل، د والدینو له خوا عاقیدل، د کورنۍ د حقونو سرغړونه، بد ملګري او دوستان درلودل او د امربالمعروف او نهی عن المنکر پریښودل او د ښه عاقبت له خنډونو ښودل شوي دي.
مفهوم او مقام
ښه انجام یا ښه عاقبت، دې ته ویل کیږي چې د انسان ژوند په داسې حال کې پای ته ورسي چې په خدای باندې یې ایمان او انساني وقار ولري د دې په مقابله کې بد انجام یا بد عاقبت دی.[۱]
ښې پای ته رسیدل او له بد پای څخه ډډه کول له دیني تعلیمات څخه دي.[۲] مفسرینو د قرآن کریم د ځینې آیتونو پر بنسټ دې سره اړوند موضوعاتو باندې بحث کړی دی، له هغو ځینې د قصص سورې ۸۳ آیت، د بقرې سورې ۱۳۲ او ۱۹۳ آیتونه، د آل عمران سورې ۸ او ۱۰۲ آیتونه، د اعراف سورې ۱۲۶ او ۱۲۸ آیتونه، او د یوسف سورې ۱۰۱ او ۱۰۹ آیتونه دي.[۳] ځینې موضوعات لکه د ژوند تر پایه پورې د تقوا خیال ساتل، د ژوند تر پایه پورې د دین پیروي کولو باندې د پيغمبرانو ټینګار، د هدایت غوښته کول او له انحراف څخه ډډه کول، او د دنیا او آخرت د ښېګڼې غوښتل.[۴]
د ښه انجام غوښتل د صحیفه سجادیه د یوولسمې دعا له اصلي موضوعاتو څخه ده[۵] او دا دعا په همدې نوم پیژندل کیږي.[۶] د روایتونو په ځینو کتابونو کې، ځینې بابونه ښه انجام پورې اړوند احادیثو ته ځانګړي شوي دي؛ لکه د بحار الانوار په کتاب کې د «حُسْنُ الْعاقِبَة وَإصْلاحُ السَّریرَةِ» باب.[۷]
همدارنګه، د پیغمبر اکرم(ص) او امامانو(ع) په ژوند او کلام کې، د ښه انجام لپاره دعا او د بد انجام لپاره اندیښنه راپور شوې ده.[۸] پدې کې د امام علی(ع) هغه دعا چې د «عهد نامه مالک اشتر» په پای کې یې د ځان او مالک لپاره کړې ده،[۹] د امام صادق(ع) د لمانځه پسې دعاګانو کې یوه دعا،[۱۰] د خپل کار د پای په اړه د پیغمبر اکرم(ص) د اندیښنې بیان[۱۱] او له شعبانیې خطبې وروسته د امام علی(ع) له پیغمبر اکرم(ص) څخه پوښتنه.[۱۲]
ناصر مکارم شیرازي، د روایتونو په حواله، د هر عمل پایله د هغه عمل لپاره معیار ګڼي او په دې باور دي چې که یو څوک په خپل پاتي ژوند کې نیک عملونه وکړي، نو د هغه تیر ګناهونه بخښل کیږي.[۱۳]
لاملونه
څیړونکو، د دیني سرچینو په دلیل سره، د ښه انجام د ترلاسه کولو لپاره ځينې لاملونه بیان کړي دي؛ په شمول د ایمان، صالح اعمال، تقوا، د نورو سره مهربانۍ، په ځانګړې توګه والدینو سره، غور، زده کړه، د اهل بیتو(ع) سره مینه، صبر، توبه، ښه ملګري، او د ځینو اذکارو او دعاګانو لوستل.[۱۴]
ایمان، صالح اعمال او تقوا
د قرآن کریم د هغو آیتونو له مخې چې د «وَاَلْعٰاقِبَةُ لِلتَّقْویٰ»[۱۵] یا د «وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِینَ»[۱۶] په څیر عبارتونه لري، مفسرینو د هغو چلندونو څخه ډډه کول چې د تقوا سره مخالف دي، لکه د غرور او فساد غوښتنه[۱۷] او د نیکو کارونو لکه لمونځ او په ستونزو کې صبر،[۱۸] په دنیا او آخرت کې د ښې پایلې لپاره اساس ګڼلی دی.[۱۹] دوی دا هم ویلي چې انسانان باید د خپلو ماشومانو د پایلو په اړه اندیښمن وي، د بقرې سورې په ۱۳۲ آیت کې د حضرت ابراهیم(ع) وصیت ته اشاره کوي چې خپلو ماشومانو ته یې د خپل ژوند تر پایه پورې د ایمان ساتلو سپارښتنه کړې ده، نو باید ټول دې خبرې ته پاملرنه وکړي.[۲۰] همدارنګه، د امام صادق(ع) د یوه روایت په حواله،[۲۱] د ګناه په لاره کې د خدای د نعمتونو نه کارول د ښه انجام لپاره د لامل په توګه معرفي شوی دی.[۲۲]
دعا او الهي مرسته
هاشمي رفسنجاني، په خپل کتاب تفسیر راهنما کې، د اعراف سورې په ۱۲۶ آیتونو او د آل عمران سورې په ۱۹۳ آیتونو کې د «وَتَوَفَّنَا مُسْلِمِینَ» یا «وَتَوَفَّنَا مَعَ الأَبْرَارِ» په څیر جملو لاندې، د ښه انجام ترلاسه کول، دعا او الهي مرستې ته اړتیا ګڼلې ده.[۲۳] د فرعون جادوګرو چې په حضرت موسی(ع) ایمان راوړه نو په هغه کیسه کې، دوي له خدایه وغوښتل چې دوي ته صبر ورکړي ترڅو دوي د مومنانو په مینځ کې مړه شي او ښه انجام ولري.[۲۴]
توبه
توبه د ښه انجام ترلاسه کولو لپاره له مهمو عواملو څخه معرفي شوې ده.[۲۵] ناصر مکارم شیرازي د تحریم سورې د اتم آیت په تفسیر کې، توبه د دوزخ له اور څخه د خلاصون لپاره لومړی ګام ګڼلی دی؛ یوه پاکه توبه چې انسان د تل لپاره له ګناه څخه جلا کوي او بیرته نه راګرځي.[۲۶] دیني سرچینې د هغو خلکو ډیر بېلګي یادوي چې د توبې له لارې یې ښه پایله ترلاسه کړې، په شمول د فضیل بن عیاض، کوم چې د امام صادق(ع) په وخت کې یو مشهور غل و او د توبې له لارې له یوه غل څخه په یو مشهور عبادت کوونکی او عارف بدل شو[۲۷] او حر بن یزید ریاحي، چې د عاشورا په ورځ د توبې او د امام حسین(ع) سره تر څنګ شهادت له لارې یې ښه پایله ترلاسه کړه.[۲۸]
خنډونه
څیړونکو هغه لاملونه لیست کړي دي چې د ښې پایلې مخه نیسي او هغه لاندې ډول دي. اهل بیتو(ع) سره دښمني، له دنیا سره مینه، د حق پیژندل خو ورسره مرسته نه کول، تکبر، ظلم او بې عدالتي، د خپلوۍ اړیکو پریښودل، د والدینو له خوا عاق کیدل، د کورنۍ د حقونو سرغړونه، بده ملګرتیا، د امر بالمعروف او نهی عن المنکر پریښودل، او په ټولنه کې د فساد خپرول.[۲۹]
فوټ نوټ
- ↑ حسینی، عاقبتبهخیری، ۱۳۸۴ل، مخ۱۰.
- ↑ صمدی یزدی، «عاقبتبهخیری از نگاه آیات و روایات»، ص۱۸۹؛ علّینی، «عاقبتبهخیری در آموزههای اسلامی»، مخ۲۱۹.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ټوک۱۶، مخ۸۱؛ هاشمی رفسنجانی، تفسیر راهنما، ۱۳۸۶ش، ټوک۳، مخ۱۹۵ و ټوک۶، مخ۱۳۵؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ټوک۱۶، مخ۱۷۸؛ مکارم شیرازی، پیام امام امیرالمومنین(ع)، ۱۳۸۶ش، ټوک۱۳، مخ۲۶۰.
- ↑ دانیاری، «اهمیت و جایگاه عاقبتبهخیری در آیات و روایات و ادعیه»، ۵۳-۵۶مخونه.
- ↑ انصاریان، دیار عاشقان، ۱۳۷۲ش، ټوک۵، ۱۰۱-۱۲۲مخونه؛ ممدوحی، شهود و شناخت، ۱۳۸۸ش، ټوک۱، ۴۸۵-۵۰۰مخونه.
- ↑ صحیفه سجادیه، یولسم دعا.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ټوک۶۸، مخ۳۶۱.
- ↑ مکارم شیرازی، پیام امام امیرالمومنین(ع)، ۱۳۸۶ش، ټوک۱۳، مخ۲۶۲؛ صمدی یزدی، «عاقبتبهخیری ازنگاه آیات و روایات»، ۱۹۱-۱۹۴مخونه.
- ↑ نهجالبلاغه، (تصحیح صبحی صالح)، نامه ۵۳، مخ۳۰۲.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ټوک۳، مخ۳۴۶.
- ↑ قمی، تفسیر القمی، ۱۴۰۴، ټوک۲، مخ۷۵.
- ↑ صدوق، عیون اخبار الرضا(ع)، منشورات جهان، ټوک۲، مخ۲۹۷.
- ↑ مکارم شیرازی، پیام امام امیرالمومنین(ع)، ۱۳۸۶ش، ټوک۱۳، مخ۲۶۲.
- ↑ حسینی، عاقبتبهخیری، ۱۳۸۴ش، ۱۳-۴۵مخونه؛ حسینی، «اهمیت و جایگاه عاقبت بخیری در اسلام»، ۳۵-۳۶مخونه.
- ↑ سوره هود، آیه ۴۹.
- ↑ سوره قصص، آیه ۸۳؛ سوره اعراف، آیه ۱۲۸؛ سوره طه، ۱۳۲.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ټوک۷، مخ۴۲۰؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ټوک۱۶، مخ۸۱؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ټوک۱۶، مخ۱۷۷.
- ↑ مغنیه، الکاشف، ۱۴۲۴ق، ټوک۵، مخ۲۵۵.
- ↑ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآنی مهر، ۱۳۸۷ش، ټوک۷، مخ۲۰۸.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ټوک۱، مخ۴۶۲؛ مغنیه، الکاشف، ۱۴۲۴ق، ټوک۱، مخ۲۰۸.
- ↑ صدوق، عیون اخبار الرضا، نشر جهان، ج۲، ص۴.
- ↑ مکارم شیرازی، مشکات هدایت، ۱۳۸۵ش، مخ۱۲۹.
- ↑ هاشمی رفسنجانی، تفسیر راهنما، ټوک۶، مخ۱۳۷.
- ↑ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ټوک۷، مخ۲۰۴؛ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۳ش، ټوک۳، مخ۱۴۴.
- ↑ حسینی، عاقبتبهخیری، ۱۳۸۴ش، مخ۲۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ټوک۲۴، مخ۲۸۹.
- ↑ ابنخلکان، وفیات الاعیان، دارالثقافه، ټوک۴، مخ۴۷.
- ↑ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ټوک۲، ۱۰۰ـ۱۰۱مخونه.
- ↑ حسینی، عاقبتبهخیری، ۱۳۸۴ش، ۴۵-۶۴مخونه.
سرچينې
- ابنخلکان، احمد بن محمد، وفیات الاعیان، بیروت، دارالثقافه.
- انصاریان، حسین، دیار عاشقان: د صحیفه سجادیه جامع تفسیر، تهران، پیام آزادی، ۱۳۷۲ل.
- حسینی، سید جواد، «اهمیت و جایگاه عاقبتبهخیری در اسلام» (په اسلام کې د نېکمرغۍ اهمیت او ځای)، د پاسدار اسلام مجله، ګنه ۳۱۷، ۱۳۸۷ل.
- حسینی، سید حسین، عاقبتبهخیری، قم، د صدا او سیما د اسلامي څېړنو مرکز، ۱۳۸۴ل.
- دانیاری، محسن، و جایگاه عاقبتبهخیری در آیات و روایات و ادعیه» (په آیتونو، روایتونو او ادعیه کې د نېکمرغۍ اهمیت او ځای)، فصلنامه ره توشه، د رمضان ځانګړې ګڼه، ۱۴۴۳ق، ګنه ۹، ۱۴۰۱ل.
- رضایی اصفهانی، محمدعلي، تفسیر قرآن مهر، قم، د تفسیر او قرآني علومو څېړنې، ۱۳۸۷ش.
- شریف رضی، محمد بن حسین، نهج البلاغة (د صبحی صالح نسخه)، قم، د مشهور خپرندوی، ۱۳۷۹ش.
- صدوق، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا(ع)، تهران، منشورات جهان، بې نېټې.
- صمدی یزدی، علیاکبر، «عاقبتبهخیری از نگاه آیات و روایات» (د آیتونو او روایتونو له نظره ښه انجام)، فصلنامه ره توشه، د محرم الحرام ځانګړې ګڼه، ۱۳۹۴ل.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
- علینی، محمد، «عاقبتبهخیری در آموزههای اسلام» (په اسلامي ښوونو کې ښه انجام او نېکمرغي)، فصلنامه ره توشه، د رمضان ځانګړې ګڼه، ۱۴۴۲ق، ګنه ۵، ۱۴۰۰ل.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، د قرآني درسونو فرهنګي مرکز، ۱۳۸۸ل.
- قمی، علی بن ابراهیم، تقسیر القمی، قم، دارالکتاب، ۱۴۰۴ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
- مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
- مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، قم، دارالکتاب الإسلامی، ۱۴۲۴ق.
- مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج اللّه علی العباد، قم، کنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیرالمومنین(ع)، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۸۶ل.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الإسلامیة، ۱۳۷۱ل.
- مکارم شیرازی، ناصر، مشکات هدایت، قم، انتشارات مدرسه امام علی بن ابی طالب، ۱۳۸۵ل.
- ممدوحی کرمانشاهی، حسن، شهود و شناخت، د صحیفه سجادیه ژباړه او شرح، مقدمې لیکنه: آیتالله جوادی آملی، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۸ل.
- هاشمی رفسنجانی، اکبر، تفسیر راهنما، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۶ل.