پیغمبران

د wikishia لخوا
(له پیغمبرانو نه مخ گرځېدلی)

دا مقاله د پیغمبرانو د شمیر، معجزو، مقام او شریعتونو په اړه ده. د نبوت او پیغمبرۍ مفهوم سره اړوند موضوعاتو لپاره د نبوت مدخل ته وګورئ.

پیغمبران یا انبیاء هغه خلک دي چې له هغوی لارې یې خدای انسان ته بلنه ورکوي. خدای د وحي له لارې د پیغمبرانو سره په تماس کې دی.

عصمت، دغیب په اړه پوهاوی، معجزه او د وحي ترلاسه کول د پیغمبرانو ځانګړتیاوې دي. په قرآن کې، د پیغمبرانو ځینې معجزې، لکه په ابراهیم(ع) باندې د اور سړه شول، د موسی د کین په یوه ډریگن کې بدل شول، د عیسی لخوا د مړو ژوندی کول او قرآن کریم ذکر شوي دي.

په قرآن کریم کې، د ځینو پیغمبرانو په غوره والي د نورو پیغمبرانو په پرتله ټینګار شوی دی. د نبوت سربیره، ځینې پیغمبرانو د رسالت پور او ځینې یې د امامت پور درلودلي و. د روایتونو له مخې د اولولعزم پیغمبرانو؛ نوح(ع)، ابراهیم(ع)، موسی(ع) عیسی(ع) او محمد(ص) د نورو پیغمبرانو څخه غوره دي، او د اسلام پیغمبر(ص) د دې ټولو څخه غوره دی. د پیغمبرانو په مینځ کې شیث(ع)، ادریس(ع)، موسی(ع)، داوود(ع)، عیسی(ع) او محمد(ص) د آسمانی کتاب خاوند دي. او اولوالعزم پیغمبرانو د شریعت لرونکي دی.

مشهور نظر دا دی چې د پیغمبرانو شمیره ۱۲۴ زره دی. قرآن د دوی څخه ۲۶ تنه نومونو یادونه کوي. حضرت آدم(ع) لومړی پیغمبر او محمد(ص) وروستۍ پیغمبر دی.

د شیعي عالمانو په خپل آثارو کې د پیغمبرانو تاریخ ته پام کړې او په دوی یې خپلواک کتابونه لیکلي دي. النّورُ المُبین فی قِصَص الاَنْبیاءِ وَ المُرْسَلینِ د سید نعمت الله جزایری لیکنه، قصص الانبیاء د راوندی لیکنه، تنزیه الانبیاء د سید مرتضی لیکنه او حیات القلوبِ د علامه مجلسی څخه له دوی له جملې څخه دي.

پیغمبر

اصلی مقاله: نبوت

پیغمبر یا نبی هغه څوک دی چې د انسان د مینځګړي پرته، د خدای لخوا خبر ورکوي [۱] او د خدای او مخلوقاتو تر مینځ واسطه(منځګړی) دی، او مخلوقاتو ته د خدای خواته بلنه کوي.[۲]

د وحي ترلاسه کول، غیب پوهاوی،[۳] عصمت[۴] او د دعاګاني مستجاب شول[۵] د پیغمبرانو له ځانګرتیاوی څخه دي. ډیری اسلامي متکلمان پدې باور دي چې پیغمبران د ژوند په ټولو مسئلو او مرحلو کې له ګناه او تیروتنې څخه معصوم دي؛[۶] له همدې امله، هغه قضیې چې قرآن د پیغمبرانو له استغفار او د خدای بخښنه،[۷] په اړه خبرې کوي، لکه د حضرت موسی(ع) لخوا د مصري سړي وژنه،[۸] د حضرت یونس(ع) لخوا د رسالت خوشې کول[۹] او د حضرت آدم(ع)[۱۰] لخوا د منع شوي میوو خواړه د لومړی او غورنی د پریښودل(ترک اولې) په توګه تشریح شوي دی. په مقابل کې، ځینې د اسلامی متکلمان د پیغمبرانو عصمت، یوازې د نبوت په مسلو کې اړین ګني او د ژوند په جاری چارو کې دوی په سهو النبی باور لری.[۱۱]

شمیره او نومونه

د پیغمبرانو د شمیره په اړه مختلف روایتونه شتون لري. د یو مشهور بیان له مخې علامه طباطبایی دوه ویشت زره ټنه روایت کوي. [۱۲] د دې بیان له مخې، د پیغمبرانو څخه ۳۱۳ تنه رسولان دي، سپږ سوه څخه د بنی اسراییلو پیغمبران او څلور یې(هود(ع)، صالح(ع)، شعیب(ع) او محمد(ص)) عرب دی.[۱۳] په نورو روایاتوکې، د پیغمبرانو شمیر اته زرو، [۱۴] ۳۲۰زرو[۱۵] او ۱۴۴ زرو تنو ذکر شوی دی.[۱۶] د علامه مجلسي په وینا؛ دا احتمال شتون لري چې ۸ زرو کسانو، د لوی پیغمبرانو په اړه وي.[۱۷] حضرت آدم(ع) لومړی پیغمبر[۱۸] و او د حضرت محمد(ص) وروستی پیغمبر و.[۱۹]

قرآن له ځینی پیامبرانو څخه نوم اخیستلی ده؛[۲۰] آدم(ع)، نوح(ع)، ادریس(ع)، هود(ع)، صالح(ع)، ابراهیم(ع)، لوط(ع)، اسماعیل(ع)، الیسع(ع)، ذوالكفل(ع)، الیاس(ع)، یونس(ع)، اسحاق(ع)، یعقوب(ع)، یوسف(ع)، شعیب(ع)، موسی(ع)، هارون(ع)، داوود(ع)، سلیمان(ع)، ایوب(ع)، زكریا(ع)، یحیی(ع)، عیسی(ع) او محمد(ص) له هغو نبیانو څخه دي چې نومونه یې په قرآن کې ذکر شوي دي.[۲۱] ځینې مفسرین پدې باور دي چې د اسماعیل بن حزقیل نوم [یادونه۱] هم په قرآن کې ذکر شوی دی.[۲۲]


ځینې پدې باور دي چې قرآن د ځینې پیغمبرانو صفتونو ته اشاره کوي؛ لکه ارمیا(ع) او شموئیل(ع)، مګر د دوی نومونه یې ندي ذکر کړي.[۲۳] په قرآن کې، د انبیاء په نوم یو سوری او یو شمیر سورو د یونس، هود، یوسف، ابراهیم، محمد او نوح په نوم نومول شوي دي.

په روایاتو کی له شیث،[۲۴] حزقیل،[۲۵] حبقوق،[۲۶]دانیال،[۲۷] جرجیس،[۲۸]عزیر،[۲۹]حنظله[۳۰] او ارمیا[۳۱] د پیامبر په توګه یادوني شوی دی. او د ځینی کسانو لکه؛ خضر،[۳۲] خالد بن سنان[۳۳] و ذی القرنین[۳۴] په نبوت کی اختلاف شتون لری. د علامه طبا طبایي په وینا؛ عزیر هم یو له هغه چا څخه دی چې نبوت یې روښانه نه دی.[۳۵]

د قرآن د آیتونو له مخې، ځینې پیغمبران په ورته وخت کی یوځای اولیږی لکه؛ موسی او هارون[۳۶] او ابراهیم د لوط سره[۳۷] په ورته وخت کی وو. د ځینې روایتونو څخه هم پوهیدل شي چې ځینی نبیانو یو بل سره او سیږی. د مثال په توګه سید بن طاووس په خپل کتاب لهوف کې د امام حسین(ع) روایت کړه؛ کله چې هغه غوښتل د کوفی خواته مکه پریږدي، د عبدالله بن عمر خطاب کی وویل: تاسو نه پوهیږئ چې بنی اسراییلو په سهار کې د فجر له راوخوت څخه تر لمر د راوخوت څخه تر منځ اویازرو د الهی پیغمبرانو شهید کړل، او بیا (د بدبختۍ احساس او کرکه لرل پرته) دوی د خپل پلورل او پیریدل پیل کړل؛ لکه څنګه چې دوی د کوم ناورین لامل نه شو!».[۳۸] په بل روایت کې په مجمع البیان له پیغمبر(ص) لخوا روایت شوی ده چې ابوعبیده بن جراح ته وویل: ابو عبیده! بنی اسرائیلو د ورځې په پیل کې ۴۳ پیغمبرانو وژنې له هغې وروسته ۱۲۲ تنو له بنی اسرائيليان د پیغمبرانو د وژونکو په وړاندې د امر به معروف او نهی عن المنکر په توګه راپورته شول او هغوی کې هم د هماغه ورځې په پای کې وژنه وکړل.[۳۹]


په قرآن کې پیغمبرانو
د پیغمبر نوم په قرآن کې تکرار په عهدین کې نبی رسول اولوا العزم امام کتاب قام د ښخولو ځای د شریعت خاوند
آدم ۱۷ Adam په نجف کې د امیرالمومنین(ع) په حرم کې
ادریس ۲ Enoch نبی[۴۰] آسمان ته پورته کېدل[۴۱]
نوح ۴۳ Noah نبی[۴۲] رسول[۴۳] اولوالعزم په نجف کې د امیرالمومنین(ع) په حرم کې هو
هود ۷ [۴۴]. Eber رسول[۴۵] عاد[۴۶] نجف/ وادی السلام
صالح ۹ رسول[۴۷] ثمود[۴۸] نجف /وادی السلام
ابراهیم ۶۹ Abraham نبی[۴۹] رسول[۵۰] اولوالعزم امام[۵۱] صُحُف[۵۲] الخلیل (فلسطین هو [۵۳]
لوط ۲۷ Lot نبی[۵۴] رسول[۵۵] فلسطین/الخلیل
اسماعیل ۱۱ Ishmael نبی[۵۶] مسجد الحرام/ حجر اسماعیل د خپل مور هاجر تر څنګ
عزیر ۱[۵۷] بنی اسرائیل فلسطین
اسحاق ۱۷ Isaac نبی[۵۸] امام[۵۹] الخلیل (فلسطین)
یعقوب ۱۶ Jacob نبی[۶۰] امام[۶۱] جامع الخلیل (فلسطین)
یوسف ۲۷ Joseph نبی[۶۲] بنی‌اسرائیل جامع الخلیل (فلسطین)
ایوب ۴ Job نبی[۶۳] حوران
شعیب ۱۱ Jethro, Reuel, Hobab رسول[۶۴] مدین[۶۵] بیت المقدس
موسی ۱۳۶ Moses نبی[۶۶] رسول[۶۷] اولوالعزم تورات[۶۸] فرعونیان[۶۹] او بنی اسرائیل[۷۰] د بیت المقدس شاوخوا هو [۷۱]
هارون ۱۹ Aaron نبی[۷۲] رسول[۷۳] فرعونیان[۷۴] او بنی اسرائیل[۷۵] د طور سینا شاوخوا
ذوالکفل ۲ Ezekiel د کوفې او حلې ترمنځ
داوود ۱۶ David نبی[۷۶] زبور[۷۷] بیت المقدس
سلیمان ۱۷ Solomon نبی[۷۸] بیت المقدس
الیاس ۲ Elijah (Elias) نبی[۷۹] رسول[۸۰] آسمان ته پورته کېدل
الیسع ۲ Elisha نبی[۸۱] دمشق
یونس ۴ Jonah نبی[۸۲] رسول[۸۳] کوفه
زکریا ۷ Zechariah نبی[۸۴] بیت المقدس
یحیی ۵ John the Baptist نبی[۸۵] مسجد اموی، دمشق
عیسی ۲۵ Jesus نبی[۸۶] رسول[۸۷] اولوالعزم امام انجیل[۸۸] بنی اسرائیل[۸۹] آسمان ته پورته کېدل هو[۹۰]
محمد ۴ نبی[۹۱] رسول[۹۲] اولوالعزم امام قرآن[۹۳] ټول خلک [۹۴] مدینه هو [۹۵]


درجې او رتبو

د (وَلَقَدْ فَضَّلْنَا بَعْضَ النَّبِيِّينَ عَلَىٰ بَعْضٍ) آیت له مخې «ځینې پیغمبرانو ته پر نورو باندی فضیلت ورکړو»، [۹۶] د پیغمبرانو دریځ ورته ندی او ځینی د نورو په پرتله غوره دی. د رسول الله(ص)د دریځ په حدیث کې د نورو پیغمبرانو څخه غوره ګنل شوی دی.[۹۷] [یادونه۲] د یهودیانو په وینا، د بنی اسرائیلو پیغمبران د نورو پیغمبرانو څخه غوره دي او د دوی په مینځ کې حضرت موسی(ع) له نورو څخه غوره دی.[۹۸]

اولو العزم

اصلی مقاله: اولو العزم د علامه طباطبایي په وینا؛ د عزم موخه په احقاف سوری تر ۳۵ آیت کې شریعت دی، د او لوالعزم موخه د شریعت خاوند پیغمبرانو دی. د هغه په وینا؛ پنځه پیغمبران (نوح(ع)، ابراهیم(ع)، موسی(ع)، عیسی(ع) او محمد(ص)) دشریعت خاوند اولوالعزم دی.[۹۹] ځینی نور پدې باور دي چې اولو العزم د شریعت لرونکو پیغمبرانو لپاره ځانګړی ندی.[۱۰۰] د روایت پر بنسټ، د اولولعزم پیغمبران د نورو پیغمبرانو څخه غوره دي.[۱۰۱]

د رسالت دریځ

د مشهورو وینا پر بنسټ «نبی» د «رسول» په پرتله یو عام مفهوم دی، هره رسول نبي دی مګر ټول پیغمبران رسول ندي.[۱۰۲] د یو حدیث پربنسټ، د پیغمبرانو څخه ۳۱۳ تنه رسولان وو.[۱۰۳] د رسول او نبي تر منځ ځینې توپیرونه په لاندې ډول دي:

  • رسول په خوبه او بیداری کې وحی ترلاسه کوي، مګر نبی یوازې په خوب کي.[۱۰۴]
  • په رسول باندې کي جبرئیل وحی ابلاغ کوي، مګر نبی ته، وحی د نورو فرښتو له لارې رامینځته شوی، یا د زړه الهام یا د یو رښتیا ویده له لاری کیږي.[۱۰۵]
  • رسول د نبوت دریځو سربیره، د اتمام حجت رسالت هم پر غاره لري.[۱۰۶]
  • رسول هغه څوک دی چې شریعت لري او پریکړې ایښې کوي، مګر نبی د بل شریعت ساتونکي دی. طبرسي دا وینا، جاحظ ته منسوب کړه.[۱۰۷] البته، ځینې مفسرین، لکه طبرسي نبي او رسول ته مترادف گني.[۱۰۸]

تشریعی او تبلیغي پیغمبران

د یو ویشلو پر بنسټ؛ پیغمبرانو په دوه ډلو تشریعی او تبلیغی ویشل شوي.[۱۰۹] د تبلیغی پیغمبرانو دنده؛ د شریعت اجرا کول، تفسیر، ترویج او تبلیغ دي چې د هغوی په وخت کی و، د نوح، ابراهیم، موسی او عیسی پر خلاف[۱۱۰] څوک چې پخپله شریعت لري[۱۱۱] او نوی دین راوړلی دی چی د دوی شمیر خورا لږ دی. [۱۱۲]

د امامت دریځ

د ابتلای ابراهیم آیت په وینا، ځینې پیغمبرانو د امامت دریځ هم درلود.[۱۱۳] په ځینو روایاتو کې د امامت دریح له نبوت څخه غوره ګنل شوي، ځکه چې دا دریځ ابراهیم(ع) ته د ژوند په پای کې او له نبوت وروسته ورکړل شوی.[۱۱۴] [یادونه۳] په انبیاء سورت کې، حضرت ابراهیم(ع) اسحاق(ع)، یعقوب(ع) او لوط(ع) امام معرفي شوی دی[۱۱۵] د امام صادق(ع) په یوه حدیث کې، د اولوالعزم ټول پیغمبران د امامت دریځ وړ ګنل شوي دي.[۱۱۶]

په فرښتو باندې غورتیا

د شیخ مفید په وینا؛ امامیه او داهل سنت په مینځ کې اهل حدیث، د پیغمبرانو دریځ له فرښتو څخه غوره ګني، مګر د اهل سنت معتزله زیاترو باور لري چې فرښتې له پیغمبرانو څخه غوره دي.[۱۱۷] په ځینو حدیثونو کې، د رسول الله(ص) دریځ او دولس امامان د فرښتو څخه لوړ ګنل شوی دی.[۱۱۸]

کتاب لرونکي پیغمبران

یو شمیر پیغمبرانو آسماني کتاب درلود؛ د قران د آیتونو له مخې، د داوود(ع) کتاب زبور[۱۱۹]، تورات د موسی(ع) کتاب[یادونه۴] د عیسی(ع) کتاب، انجیل[۱۲۰] او قرآن د محمد(ص) کتاب دی.[۱۲۱] قرآن د ابراهیم(ع) لپاره کتاب نوم نه دی اخیستی او د هغه لپاره یې «صحف» جمله کارولې.[۱۲۲] هم، د یو حدیث پربنست، خدای(ج) شیث(ع) ته ۵۰ صحیفه، ادریس(ع) ته ۳۰ صحیفه او ابراهیم(ع) ته ۲۰ صحیفه لیږلی دی.[۱۲۳]

مفسرینو د دغې آیت پر باندې استناد: «تاسو سره هغه څه له دین څخه تشریع کړل چې نوح ته امر کړی و، او هغه څه چې موږ تاسو ته وحی کړي دي؛ او هغه څه چې موږ ابراهیم، موسی او عیسی ته سپارښتنه کړی.»[۱۲۴] حضرت نوح(ع)، ابراهیم(ع)، موسی(ع)، عیسی(ع) او محمد(ص) د شریعت لرونکي په توګه بولی شوي.[۱۲۵] په ځینو روایاتوکې، د دې پیغمبرانو د د اولوالعزم معرفي کولو لامل هم د دوی شریعت ګنل کیږي.[۱۲۶]

علامه طباطبایی ویلي دي چې د اولو العزم تول پیغمبران کتابونه او شریعت لري[۱۲۷] او د غیر الوالعزم پیغمبرانو کتاب لکه داوود(ع)،[۱۲۸] شیث(ع) او ادریس(ع)[۱۲۹] د اولو العزم پیغمبرانو ته د شریعت ځانگری شول سره هیڅ منافات شتون نه لري؛ ځکه چې د غیر الو العزم پیغمبرانو کتابونو شریعت او مقررات او احکامو ته شامل نه وو.[۱۳۰]

معجزې

معجزه له هغه لارو څخه دی چې په کې پیغمبران د نبوت غلط ادعا کونکي پیژني. معجزه یو خارق العاده‌کار دی چې د خدای لخوا او پیغمبر په توسط باندې ترسره شوی، او د نبوت او تحدی ادعا سره مل دی.[۱۳۱] قرآن د پیغمبرانو ځینې معجزې یادوي؛ د صالح ناقه،[۱۳۲] د ابراهیم(ع) باندې د اور سړه شول،[۱۳۳] د ابراهیم لخوا د څلورو چرګانو ژوندی شول،[۱۳۴] د موسی(ع) نهه معجزې؛ لکه د کین په ډریگن کې بدلول،[۱۳۵] دولس چشمې د بنی اسرائیلو اسباط لپاره جاری شول،[۱۳۶] د سمندر ویش شول او د بنی اسراییلو لپاره د نجات لاره پرانیزيدل،[۱۳۷] ید بیضا(سپین لاس)[۱۳۸] د عیسی(ع) معجزې لکه؛ د ناروغانو معالجې، د مړینې ژوندي کول، د خاوری بدلول په مرغۍ کې [۱۳۹] او د رسول الله(ص) معجزې؛ لکه قرآن کریم[۱۴۰] او شق القمر[۱۴۱] د پیغمبرانو ځینې مشهور معجزې دي چی په قرآن کې ذکر شوي. ابن جوزي د سرچینو په اړه خبرې وکړې چې زما د پیغمبر لپاره یې یوه زرو معجزې نقل کړیده.[۱۴۲]

په معجزو کې توپیرلرل، د خلکو په معلوماتو کې د توپیر له امله دی او په مختلف وختونو کې اړتیاو ته اړه لري. د خدای حکمت دغسې اقتضا لری چی د هر پیغمبر معجزه د هغه د لیدونکو اړتیاو سره سمون ولري. د مثال په توګه؛ د موسی(ع) په وخت کې، جادو او سحر عام و، خدای د موسی معجزه په کین کې واچوله ترڅو جادوګران ونه شي کولی دا ورته راوړي او ضعف به یې په نورو باندې حجت تمام شي او ورسی.[۱۴۳]

ارهاصات

د اصلی مقاله: ارهاص

هغه پیښو چې د پیغمبرانو له بعثت څخه مخکې پیښ شوي او خلکوته د دوی راتلونکي ادعا منلو لپاره چمتو کړی،[۱۴۴] د متکلمانو په اصطلاح کې د ارهاص په توګه پیژندل کیږي. د موسی(ع) ژغورلو د نیل څخه، د عیسی وینا په خاپور کې،[۱۴۵] د ساوه جهيل وچول، د کسرا طاق لړزېدل، د فارس اور ماتیدل او نورو پیښو له مینځه وړل چې د رسول الله(ص) د زوکړې په کال کې پیښ شوي دی[۱۴۶] د پیغمبرانو له ارهاصات څخه دی.

کتاب پیژندنه

د اسلامی محدثانو، مفسرینو او متکلمانو د پیغمبرانو په اړه په خپل آثارو کې لیکلي دي. علامه مجلسي د بحار الانوار کتاب څلور ټوکونه د پیغمبرانو روایاتو ته ځانګړی کړي دي[۱۴۷] او نهه ټوک د رسول الله(ص) تاریخ ته ځانګړی کړی ده[۱۴۸] د پیغمبرانو په اړه په خپلواکه توګه لیکل شوي کتابونه هم شتون لري، چې ډیری یې د قصص الانبیا تر سرلیک لاندې خپاره شوي. پدې آثارو کی، د پیغمبرانو تاریخ او ځینې وختونه د اعتقادی مسئلو په اړه بحث شوی ده. پدې آثارو کې ځینې شامل دي:

  • النّورُ المُبین فی قِصَص الاَنْبیاءِ وَالمُرْسَلین: دا کتاب د سید نعمت الله جزایري (۱۰۵۰- ۱۱۱۲ق.) لخوا لیکل شوی. پدې کتاب کې د پیغمبرانو ژوند شامل دی چې نومونه یې په شیعي سرچینوکې ذکر شوي دي. په سریزه کې، لیکوال د پیغمبرانو په شمیر، د هغوی مشترکاتو، د اولوالعزم پیغمبرانو، او همدارنګه د پیغمبر او امام تر منځ توپیرونو په اړه بحث کوي. دا کتاب په عربي ژبه لیکل شوی او د «داستان پیامبران یا قصه‏‌های قرآن از آدم تا خاتم» سرلیک لاندې فارسي ته ژباړل شوی دی.
  • قصص الانبیا راوندی: دا کتاب د قطب الدین راوندي لخوا لیکل شوی دی. پدې کتاب کې، لیکوال په تقدم زمانی ترتیب کې د پیغمبرانو ژوند لیکونه راوړي.
  • تنزیه الانبیاء والائمة: سیدمرتضی(۳۵۵- ۴۳۶ق.) هغه دا د پیغمبرانو د عصمت په ثبوت او په عربي ژبو کې لیکلی دی. پدې کتاب کې، لیکوال پیغمبران ته له هرې غلطۍ، صغیره او لوی ګناه څخه معصوم گڼلیدي دی.[۱۴۹]
  • وقایع السنین والاعوام: دا کتاب د سید عبدالحسین خاتون آبادي لخوا(د مړی کال ۱۱۰۵ ق) لیکلی دی. کتاب درې برخې لري. لومړۍ برخه د پیغمبرانو تاریخ په اړه ده، پدې برخه کې لیکوال نومونه، هغه د یو شمیر پیغمبرانو اوږد عمر او ځینې حالاتو ته اشاره وکړه او د رسول الله(ص) د وخت پیښو په دوه نورو برخو کې یې خبرې وکړې. دغه کتاب په فارسي کې لیکل شوي.
  • لطائف قصص الأنبياء علیهم‌السلام: د سهل بن عبدالله تستری(د مړی کال ۸۳۲ق) لیکلی دی. دا کتاب د پیغمبرانو ژوند په ګوته کولو لپاره آیتونه او روایاتو کاروي.
  • حیات القلوب: دا کتاب د علامه مجلسي (دمړی کال ۱۱۱۰ ق) اثر دی او د پیغمبرانو او د دوی د ځای ناستي کیسه لري. پدې کتاب کې، مجلسي د عامه نبوت، د امام علي(ع) خلافت، د امام شتون او ضرورت، منسوبیدل او په عصمت کې هم پام کړې دی.

همدارنګه قصص الأنبياء المسمی عرائس المجالس د احمد بن محمد ثعلبي لیکنه، قصص الانبیاء د ابن کثیر او قصص الانبیاء د سني له عالمانو څخه ابو اسحاق نیشابوري لخوا، دې مسلې ته ځانګړی شوي دي.

فوټ نوټ

  1. طریحی، مجمع البحرین، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص۳۷۵.
  2. مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ۱۳۶۸ش، ج۱۲، ص۵۵.
  3. طوسی، التبیان، داراحیاء التراث العربی، ج۲، ص۴۵۹.
  4. مفید، عدم سهو النبی، ۱۴۱۳ق، ص۲۹و۳۰؛ سید مرتضی، تنزیه الأنبیاء، ۱۳۸۷ش، ص۳۴.
  5. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۷۲، ص۱۱۶.
  6. مفید، عدم سهو النبی، ۱۴۱۳ق، ص۲۹و۳۰؛ سید مرتضی، تنزیه الأنبیاء، ۱۳۸۷ش، ص۳۴.
  7. مثال په توګه وګورئ: سوره قصص، آیه ۱۶؛ سوره انبیاء، آیه۸۷؛ سوره طه، آیه۱۲۱.
  8. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۶، ص۴۲، ۴۳.
  9. طباطبایی، المیزان،۱۴۱۷ق، ج۱۴، ص۳۱۵.
  10. طبرسی، مجمع‌البیان، ۱۳۷۲، ج۷، ص۵۶؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۳، ص۳۲۳.
  11. صدوق، من لا یحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۳۶۰.
  12. طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۴۴.
  13. د روایت د مطالعې لپاره، وګورئ:‌ صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۵۲۴؛ صدوق، معانی الاخبار، ۱۴۰۳ق، ص۳۳۳؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۱، ص۳۲، ج۷۴، ص۷۱.
  14. طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق، ص۳۹۷؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۱، ص۳۱.
  15. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۱، ص۶۰.
  16. مفید، الاختصاص، ۱۴۱۳ق، ص۲۶۳؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۶، ص۳۵۲.
  17. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۱، ۳۱.
  18. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۱، ص۳۲.
  19. سوره احزاب، آیه۴۰.
  20. سوره نساء، آیه۱۶۴.
  21. طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۴۱.
  22. طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۴، ص۶۳.
  23. طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۳۱۳.
  24. صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۵۲۴.
  25. قطب راوندی، قصص الانبیاء، ۱۴۰۹ق، ص۲۵۴۱-۲۴۲.
  26. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۴، ص۱۶۳.
  27. مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۳، ص۴۴۸.
  28. قطب راوندی، قصص النبیاء، ۱۴۰۹ق، ص۲۳۸.
  29. مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۳، ص۴۴۸.
  30. مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۴، ص۱۵۶.
  31. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۴، ص۳۷۳؛ قطب راوندی، قصص الانبیاء،۱۴۰۹ق، ص۲۲۴.
  32. نگاه کنید به: طوسی، التبیان، دار احیا التراث العربی، ج۷، ص۸۲.
  33. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۴، ص۴۴۸-۴۵۱.
  34. فخر رازی، مفاتیح الغیب، ۱۴۲۰ق، ج۲۱، ص۴۹۵.
  35. طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۴۱.
  36. سوره مریم، آیه۵۳.
  37. سوره هود، آیه۷۴.
  38. سيد بن طاووس، الملهوف على قتلى الطّفوف، ص۱۰۲
  39. طبرسی، مجمع البيان في تفسير القرآن، ناشر : دار المعرفة، ج۲، ص۷۲۰.
  40. (وَاذْكُرْ فِی الْكِتَابِ إِدْرِیسَ ۚ إِنَّهُ كَانَ صِدِّیقًا نَّبِیا.) مریم/۵۶
  41. روایات ذیل آیه وَ رَفَعْناهُ مَكاناً عَلِيًّا (مریم/57)
  42. (أُولَـٰئِكَ الَّذِینَ آتَینَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ).انعام/۸۹
  43. (إِنِّی لَكُمْ رَسُولٌ أَمِینٌ.) شعراء/۱۰۷
  44. سوره اعراف، آیه ۶۵؛ سوره هود، آیات ۵۰، ۵۳، ۵۸، ۶۰، ۸۹؛ سوره شعراء، آیه ۱۲۴؛ النجار، قصص‌الانبیاء، ۱۴۰۶ق، ص۴۹
  45. (إِنِّی لَكُمْ رَسُولٌ أَمِینٌ). شعراء/۱۲۵
  46. (وَإِلَیٰ عَادٍ أَخَاهُمْ هُودًا). اعراف/۶۵
  47. (إِنِّی لَكُمْ رَسُولٌ أَمِینٌ.) شعراء/۱۴۳
  48. قرآن ۷:۷۳
  49. (وَاذْكُرْ فِی الْكِتَابِ إِبْرَاهِیمَ ۚ إِنَّهُ كَانَ صِدِّیقًا نَّبِیا.) مریم/۴۱
  50. (أَتَتْهُمْ رُسُلُهُم بِالْبَینَاتِ.) توبه/۷۰
  51. (وَإِذِ ابْتَلَیٰ إِبْرَاهِیمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ ۖ قَالَ إِنِّی جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا ۖ قَالَ وَمِن ذُرِّیتِی ۖ قَالَ لاینَالُ عَهْدِی الظَّالِمِینَ.) بقره/۱۲۴
  52. (صُحُفِ إِبْرَاهِیمَ وَمُوسَیٰ.) اعلی/۱۹
  53. (شَرَعَ لَكُم مِّنَ الدِّینِ مَا وَصَّیٰ بِهِ نُوحًا وَالَّذِی أَوْحَینَا إِلَیكَ وَمَا وَصَّینَا بِهِ إِبْرَاهِیمَ وَمُوسَیٰ وَعِیسَیٰ.) شوری/۱۳
  54. (أُولَـٰئِكَ الَّذِینَ آتَینَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ). انعام/۸۹
  55. (إِنِّی لَكُمْ رَسُولٌ أَمِینٌ.) شعراء/۱۶۲
  56. (أُولَـٰئِكَ الَّذِینَ آتَینَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ.) انعام/۸۹
  57. (وَ قالَتِ الْيَهُودُ عُزَيْرٌ ابْنُ اللَّهِ وَ قالَتِ النَّصارى‏ الْمَسيحُ ابْنُ اللَّه.) توبه/۳۰
  58. (فَلَمَّا اعْتزََلهَُمْ وَ مَا یعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّهِ وَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَ یعْقُوبَ وَ كلاًُّ جَعَلْنَا نَبِیا.) مریم/۴۹
  59. (وَ جَعَلْنَاهُمْ أَئمَّةً یهْدُونَ بِأَمْرِنَا.) انبیاء/۷۳
  60. (فَلَمَّا اعْتزََلهَُمْ وَ مَا یعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّهِ وَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَ یعْقُوبَ وَ كلاًُّ جَعَلْنَا نَبِیا.) مریم/۴۹
  61. (وَ جَعَلْنَاهُمْ أَئمَّةً یهْدُونَ بِأَمْرِنَا.) انبیاء/۷۳
  62. (أُولَـٰئِكَ الَّذِینَ آتَینَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ).انعام/۸۹
  63. (أُولَـٰئِكَ الَّذِینَ آتَینَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ). انعام/۸۹
  64. (إِنی لَكُمْ رَسُولٌ أَمِین.) شعراء/۱۷۸
  65. (وَ إِلی مَدْینَ أَخَاهُمْ شُعَیبًا.) اعراف/۸۵
  66. (وَ اذْكُرْ فی الْكِتَابِ مُوسی إِنَّهُ كاَنَ مخُْلَصًا وَ كاَنَ رَسُولًا نَّبِیا.) سوره مریم، آیه۵۱.
  67. (وَ اذْكُرْ فی الْكِتَابِ مُوسی إِنَّهُ كاَنَ مخُْلَصًا وَ كاَنَ رَسُولًا نَّبِیا.) سوره مریم، آیه۵۱.
  68. (إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْراةَ فیها هُدی وَ نُورٌ.) مائده/۴۴
  69. ثُمَّ بَعَثْنَا مِن بَعْدِهِم مُّوسَیٰ وَهَارُونَ إِلَیٰ فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ بِآیاتِنَا فَاسْتَكْبَرُوا وَكَانُوا قَوْمًا مُّجْرِمِینَ.) یونس/۷۵
  70. (وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا مُوسی بِآیاتِنا أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَی النُّورِ وَ ذَكِّرْهُمْ بِأَیامِ اللَّه.) ابراهیم/۵
  71. (شَرَعَ لَكُم مِّنَ الدِّینِ مَا وَصَّیٰ بِهِ نُوحًا وَالَّذِی أَوْحَینَا إِلَیكَ وَمَا وَصَّینَا بِهِ إِبْرَاهِیمَ وَمُوسَیٰ وَعِیسَیٰ.) شوری/۱۳
  72. (وَ وَهَبْنا لَهُ مِنْ رَحْمَتِنا أَخاهُ هارُونَ نَبِيًّا .) مریم/۵۳
  73. ثُمَّ أَرْسَلْنا مُوسی وَ أَخاهُ هارُونَ بِآیاتِنا وَ سُلْطانٍ مُبین.) مؤمنون/۴۵
  74. ثُمَّ بَعَثْنَا مِن بَعْدِهِم مُّوسَیٰ وَهَارُونَ إِلَیٰ فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ بِآیاتِنَا فَاسْتَكْبَرُوا وَكَانُوا قَوْمًا مُّجْرِمِینَ.) یونس/۷۵
  75. وَ لَقَدْ قالَ لَهُمْ هارُونُ مِنْ قَبْلُ یا قَوْمِ إِنَّما فُتِنْتُمْ بِهِ وَ إِنَّ رَبَّكُمُ الرَّحْمنُ فَاتَّبِعُونی وَ أَطیعُوا أَمْری.) طه/۹۰
  76. (أُولَـٰئِكَ الَّذِینَ آتَینَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ). انعام/۸۹
  77. (وَ ءَاتَینَا دَاوُدَ زَبُورًا.) اسراء/۵۵
  78. (أُولَـٰئِكَ الَّذِینَ آتَینَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ). انعام/۸۹
  79. (أُولَـٰئِكَ الَّذِینَ آتَینَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ). انعام/۸۹
  80. (وَ إِنَّ إِلْیاسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِین.) صافات/۱۲۳
  81. (أُولَـٰئِكَ الَّذِینَ آتَینَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ). انعام/۸۹
  82. (أُولَـٰئِكَ الَّذِینَ آتَینَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ). انعام/۸۹
  83. (وَ إِنَّ یونُسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِین.) صافات/۱۳۹
  84. (أُولَـٰئِكَ الَّذِینَ آتَینَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ). انعام/۸۹
  85. (فَنَادَتْهُ الْمَلَئكَةُ وَ هُوَ قَائمٌ یصَلی فی الْمِحْرَابِ أَنَّ اللَّهَ یبَشِّرُكَ بِیحْیی مُصَدِّقَا بِكلَِمَةٍ مِّنَ اللَّهِ وَ سَیدًا وَ حَصُورًا وَ نَبِیا مِّنَ الصَّلِحِین.) آل عمران/۳۹
  86. (قَالَ إِنی عَبْدُ اللَّهِ ءَاتَئنی الْكِتَابَ وَ جَعَلَنی نَبِیا.) مریم/۳۰
  87. (إِنَّمَا الْمَسِیحُ عِیسی ابْنُ مَرْیمَ رَسُولُ اللَّهِ وَ كَلِمَتُهُ أَلْقَئهَا إِلی مَرْیم.) نساء/۱۷۱
  88. (وَ قَفَّینَا بِعِیسی ابْنِ مَرْیمَ وَ ءَاتَینَهُ الْانجِیلَ.) حدید/۲۷
  89. (وَإِذْ قَالَ عِیسَی ابْنُ مَرْیمَ یا بَنِی إِسْرَائِیلَ إِنِّی رَسُولُ اللَّـهِ إِلَیكُم مُّصَدِّقًا لِّمَا بَینَ یدَی مِنَ التَّوْرَاةِ وَمُبَشِّرًا بِرَسُولٍ یأْتِی مِن بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ.) صف/۶
  90. (شَرَعَ لَكُم مِّنَ الدِّینِ مَا وَصَّیٰ بِهِ نُوحًا وَالَّذِی أَوْحَینَا إِلَیكَ وَمَا وَصَّینَا بِهِ إِبْرَاهِیمَ وَمُوسَیٰ وَعِیسَیٰ.) شوری/۱۳
  91. (ما كاَنَ محُمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِّن رِّجَالِكُمْ وَ لَكِن رَّسُولَ اللَّهِ وَ خَاتَمَ النَّبِینَ.) احزاب/۴۴
  92. (ما كاَنَ محَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِّن رِّجَالِكُمْ وَ لَكِن رَّسُولَ اللَّهِ وَ خَاتَمَ النَّبِینَ.) احزاب/۴۰
  93. (وَ كَذَالِكَ أَوْحَینَا إِلَیكَ قُرْءَانًا عَرَبِیا لِّتُنذِرَ أُمَّ الْقُرَی وَ مَنْ حَوْلهَا.) شوری/۷
  94. (وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلاَّ كَافَّةً لِلنَّاسِ بَشیراً وَ نَذیراً.) سبأ/۲۸
  95. (شَرَعَ لَكُم مِّنَ الدِّینِ مَا وَصَّیٰ بِهِ نُوحًا وَالَّذِی أَوْحَینَا إِلَیكَ وَمَا وَصَّینَا بِهِ إِبْرَاهِیمَ وَمُوسَیٰ وَعِیسَیٰ.) شوری/۱۳
  96. سوره اسراء، آیه۵۵.
  97. صدوق، کمال‌الدین، ۱۳۹۵ق، ج۱، ص۲۵۴.
  98. طاهری آکردی، یهودیت، ۱۳۹۰ش، ص۱۷۳.
  99. طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۴۱.
  100. مصباح یزدی، راه و راهنماشناسی، ۱۳۹۳ش، ص۴۰۴.
  101. طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۴۵.
  102. مفید، اوائل المقالات، ۱۴۱۳ق، ص۴۵.
  103. صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۵۲۴؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۱، ص۳۲، ج۷۴، ص۷۱.
  104. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۱۷۶-۱۷۷.
  105. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۱۷۶-۱۷۷.
  106. مصباح یزدی، راه و راهنماشناسی، ۱۳۹۳ش، ص۵۵.
  107. طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۷، ص۱۴۴.
  108. طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۷، ص۱۴۴-۱۴۵.
  109. مطهری، مجموعه آثار، ج۲، ص۱۸۳.
  110. مطهری، مجموعه آثار، ج۳، ص۱۵۴.
  111. مطهری، مجموعه آثار، ج۳، ص۱۷۳.
  112. مطهری، مجموعه آثار، ج۲، ص۱۸۳.
  113. سوره بقره، آیه۱۲۴.
  114. بحرانی، البرهان، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۳۲۳.
  115. سوره انبیاء، آیات ۶۹ تا ۷۳.
  116. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۱۷۵.
  117. مفید، اوائل المقالات، ۱۴۱۳ق، ص۴۹-۵۰.
  118. صدوق، کمال الدین، ج۱، ص۲۵۴.
  119. سوره اسراء، آیه۵۵.
  120. سوره حدید، آیه۲۷.
  121. سوره شوری، آیه۷.
  122. سوره اعلی، آیه۱۹.
  123. صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۵۲۴.
  124. سوره شوری، آیه۱۳.
  125. طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۴۱.
  126. صدوق، عیون اخبار الرضا، ۱۳۷۸ق، ج۲، ص۸۰.
  127. طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۴۱.
  128. سوره نساء، آیه۱۶۳.
  129. صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۵۲۴.
  130. طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۴۱.
  131. مفید، النکت الاعتقادیه، ۱۴۱۳ق، ص۳۵.
  132. سوره اعراف، آیه۷۳.
  133. سوره انبیاء، آیه۶۹.
  134. سوره بقره، آیه۲۶۰.
  135. سوره شعراء، آیه۳۲.
  136. سوره بقره آیه۶۰.
  137. سوره شعراء، آیه۶۳.
  138. سوره اعراف: آیه۱۰۸؛ سوره طه، آیه۲۲؛ سوره شعراء، آیه۳۳؛ سوره نمل، آیه۱۲؛ سوره قصص، آیه۳۲.
  139. سوره آل عمران، آیه۴۹؛ سوره مائده، آیه۱۱۰.
  140. سوره طور، آیه ۳۴.
  141. سوره قمر، آیه۱.
  142. ابن جوزی، المنتظم، ۱۴۱۲ق، ج۱۵، ص۱۲۹.
  143. طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۱، ص۴۲.
  144. تهانوی، موسوعة کشاف اصطلاحات، مکتبه لبنان، ج۱، ص۱۴۱.
  145. جعفری، تفسیر کوثر، ۱۳۷۷ش، ج۳، ص۳۰۰.
  146. ابن کثیر، البدایة والنهایة، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۲۶۸؛ یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، دار صادر، ج۲، ص۸.
  147. مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۱-۱۵.
  148. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۵-۲۴.
  149. سید مرتضی، تنزیه الأنبیاء، ۱۳۸۷ش، ص۳۴.

سرچينې

  • ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا و مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۲ق/۱۹۹۲م.
  • بحرانی، سید هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، تهران، بنیاد بعثت، ۱۴۱۶ق.
  • تهانوی، محمدعلی بن علی، موسوعة کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم، تحقیق: علی فرید دحروج، بیروت، مکتبة لبنان ناشرون، بی‌تا.
  • جعفری، یعقوب، تفسیر کوثر، قم، هجرت، ۱۳۷۷ش.
  • سید مرتضی علم الهدی، تنزیه الأنبیاء و الأئمه، تحقیق: فارس حسون کریم، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۰ش/۱۴۲۲ق.
  • صدوق، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمة، تصحیح: علی‌اکبر غفاری، تهران، اسلامیه، ۱۳۹۵ق.
  • صدوق، محمد بن علی، الخصال، تصحیح: علی‌اکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، ۱۳۶۲ش.
  • صدوق، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا علیه‌السلام، تصحیح: مهدی لاجوردی، تهران، نشر جهان، ۱۳۷۸ق.
  • صدوق، محمد بن علی، معانی الاخبار، تصحیح: علی‌اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۰۳ق.
  • صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، تصحیح: علی‌اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۳ق.
  • طاهری آکردی، محمدحسین، یهودیت، مرکز بین المللی ترجمه و نشر المصطفی(ص)، ۱۳۹۰ش/۱۴۳۲ق.
  • طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۷ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصرخسرو، ۱۳۷۲ش.
  • طریحی، فخرالدین بن محمد، مجمع البحرین، تصحیح: احمد حسینی اشکوری، تهران، مرتضوی، ۱۳۷۵ش.
  • طوسی، محمد بن حسن، الامالی، تصحیح: مؤسسة البعثه، قم، دار الثقافه، ۱۴۱۴ق.
  • طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، تحقیق: احمد قصیر عاملی، بیروت، دار احیا التراث العربی، بی‌تا.
  • طیب، سید عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، اسلام، ۱۳۷۸ش.
  • فخر رازی، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
  • قطب راوندی، سعید بن هبة الله، قصص الانبیاء، تصحیح: غلامرضا عرفانیان یزدی، مشهد، مرکز پژوهش‌های اسلامی، ۱۴۰۹ق.‏
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی،‌ تصحیح: علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، ۱۴۰۷ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
  • مصباح یزدی، محمدتقی، راه و راهنماشناسی، بازنگری: مصطفی کریمی، قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۳ش.
  • مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۶۸ش.
  • مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران، انتشارات صدرا.
  • مفید، محمد بن محمد، الاختصاص، تصحیح: علی‌اکبر غفاری و محمود محزمی زرندی، قم، المؤتمر العالمی لالفیة الشیخ المفید، ۱۴۱۳ق.
  • مفید، محمد بن محمد، النکت الاعتقادیه، قم، المؤتمر العالمی للشیخ المفید، ۱۴۱۳ق.
  • مفید، محمد بن محمد، اوائل المقالات فی المذاهب و المختارات، قم، المؤتمر العالمی للشیخ المفید، ۱۴۱۳ق.
  • مفید، محمد بن محمد، عدم سهو النبی، قم، المؤتمر العالمی للشیخ المفید، ۱۴۱۳ق.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران،‌ دار الکتب الإسلامیة، ۱۳۷۴ش.