د حکمونو تشریع

د حکمونو تشریع، د شرعي حکمونو د جوړولو په معنا دي،^[۱] دا په فقه او د اصول فقه کې یوه اصطلاح ده.^[۲] د فقهاو په وینا، د احکامو یوازی یو خالق شتون لري، او هغه خدای پاک دی.^[۳] هغوي د دې نظر لپاره د شوری سوره ۱۳ او ۲۱، د مائده سوره ۴۸، د انعام سوره ۵۸، او د کهف سوره ۲۶ آیتونو سره دلیل راوړی دی.^[۴]

شیعه محدثان او فقها په دې اړه دوه مختلف نظرونه لري چې ایا پیغمبر(ص) د احکام د تشریع حق لري که نه؛ ځینې په دې باور دي چې د اسلام دین بشپړ دین دی^[۵] او دا چې پیغمبر(ص) په تشریع باندې دایمي ولایت نه لري، او د هغه رول یوازی د قوانینو رسول دي.^[۶] د دې نظریې دلیلونه دا دي: د پیغمبر(ص) وحي ترلاسه کولو او تبلیغ کولو ته انتظار،^[۷] د بل چا باندې شخصي ولایت نه درلودل،^[۸] د قرآن آیتونه^[۹] او روایتونه.^[۱۰]

له بلې خوا، ځینې په دې باور دي چې خدای پاک پیغمبر(ص) ته د احکامو د تشریع اجازه ورکړې ده.^[۱۱] په دې نظر باندې، له روایتونو سربیره،^[۱۲] په آیتونه سره هم دلیل راوړل شوی دی چې د پیغمبر(ص) اطاعت د خدای اطاعت سره مساوي ګڼي.^[۱۳] د مثال په توګه، د امام صادق(ع) څخه یو روایت راغلي چې خدای پاک شراب حرام کړل او پیغمبر(ص) هم هر ډول نشه کوونکي څښاک(مُسکِر) هم حرام کړل.^[۱۴]

د دې نظريې ځینې پلویان په دې باور دي چې شیعه امامان هم لکه د پیغمبر(ص)، د احکامو د تشریع حق لري.^[۱۵] له بلې خوا، یوه بله ډله په دې باور ده چې د امامانو(ع) دنده د شرعي حکم معین کول نه دي، بلکې د احکامو بیان او تفصیل بیانول دي.^[۱۶] او امامانو(ع) نه یوازې په هغو مسایلو او احکامو کې چې په قرآن او سنت کې شرعي حکم نه لري، نوی حکم نه دی وضع کړی بلکې دوي په کې د د توقف حکم کړی دی.^[۱۷]

تشریع کله کله د هغې د لغوي معنی (قانون جوړونې) پر بنسټ بحث کیږي، او دا بحث کیږي چې ایا غېر له خدای، پیغمبر او امامانو بل څوک هم د تشریع حق لري که نه.^[۱۸] ځینې خلک په دې باور دي چې فقیه، یا لږترلږه د شرعي حاکم، په هغو موضوعاتو کې چې د احکامو صادرولو واک لري چې متن(نص) په کې نشته.^[۱۹]

ویل شوي چې د شیعه مرجع تقلید او د ایران د اسلامي جمهوریت د مشر سید علي خامنه اي دا حکم، چې د رسمي ثبت پرته د معاملو د باطلیدو په اړه دی، د وضعي حکم د تشریع یوه بیلګه ګڼل کیږي، ځکه چې د معاملې د صحیح شونې په شرطونو یې یو شرط ورزیات کړی دی او له دې شرط پرته معاملې باطلې ګڼي.^[۲۰] د فقهاوو په وینا، په اسلامي حکومت کې د مجلس رول، د الهي قوانینو سره سم، پلان جوړول^[۲۱] او اړتیاوې پیژندل او د مقرراتو تصویب کول دي^[۲۲] او له همدې امله دا د احکامو له تشریع سره توپیر لري.^[۲۳]

اړونده څیړنه

شارع

فوټ نوټ

↑ فضلی، دروس فی اصول فقه الامامیة، ۱۴۲۰ق، مخ۱۹۷.
↑ فضلی، دروس فی اصول فقه الامامیة، ۱۴۲۰ق، مخ۱۹۷.
↑ علامه حلی، کشف المراد، ۱۳۸۲ش، مخ۹۸؛ مجتهد تبریزی، المقالات الغریة فی تحقیق المباحث الأصولیة، ۱۳۱۷ق،مخ۲۸۹.
↑ اصفهانی، هدایة المسترشدین، ۱۴۲۰ق، ټوک۱، مخ۴۰۹؛ علامه طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۳۶۳ش، ټوک۴، مخ۱۳۷.
↑ اصفهانی، هدایة المسترشدین، ۱۴۲۰ق، ټوک۱، مخ۴۱۱.
↑ مجلسی، مرآة العقول، ۱۴۰۴ق، ټوک۳، مخ۱۴۴-۱۴۵؛ فضلی، دروس فی اصول فقه الامامیة، ۱۴۲۰ق، مخ۱۹۷؛ مجتهد تبریزی، المقالات الغریة فی تحقیق المباحث الاصولیة، ۱۳۱۷ق، مخ۲۸۹.
↑ اصفهانی، هدایة المسترشدین، ۱۴۲۰ق، ټوک۱، مخ۴۱۰.
↑ ضیائی‌فر، جایگاه مبانی كلامی در اجتهاد، ۱۳۸۲ش، مخ۱۰۰.
↑ یوسف سوره، ۴۰ آیت؛ یونس سوره، ۱۵ آیت.
↑ حر عاملی، وسائل الشیعة، ۱۴۱۶ق، ټوک۲۷، مخ۱۱۳.
↑ سبحانی تبریزی، ولایت تشریعی و تکوینی در قرآن مجید، ۱۳۸۵ش، مخ۲۱-۲۲؛ مکارم شیرازی، بحوث فقهیة هامة، ۱۳۸۰ش، مخ۵۳۶
↑ صفار، بصائر الدرجات، ۱۴۰۴ق، مخ۴۰۳؛ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ټوک۱، مخ۲۶۵؛ شیخ طوسی، العدة في أصول الفقه، ۱۴۱۷ق، ټوک۲، مخ۷۳۳.
↑ حشر سوره، ۷ آیت؛ توبه سوره، ۲۹آیت؛ نساء سوره، ۶۴، ۸۰ آیتونه.
↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ټوک۱، مخ۲۶۷.
↑ اصفهانی، هدایة المسترشدین، ۱۴۲۰ق، ټوک۱، مخ۴۱۰؛ مجلسی اصفهانی، ولایة الاولیاء، ۱۳۹۵ق، مخ۵۸.
↑ عاملی، منتقی الجمان، ۱۳۶۲ش، ټوک۲، مخ۴۳۹؛ علامه طباطبایی، حاشیة الکفایة، ۱۴۰۲ق، ټوک۲، مخ۲۹۵؛ صدر، بحوث فی علم الاصول، ۱۴۱۷ق، ټوک۷، مخ۳۰؛ مکارم شیرازی، بحوث فقهیة هامة، ۱۳۸۰ش، مخ۵۳۶.
↑ مکارم شیرازی، بحوث فقهیة هامة، ۱۳۸۰ش، مخ۵۳۸.
↑ «جلسه دوم از سال پنجم درس خارج فقه سیاسی علیدوست»، د استاد علیدوست د نظرونو او آراوو د بیان وېبپاڼه.
↑ نراقی، عوائد الأیام، ۱۳۷۵ش، مخ۵۸۱؛ صدر، اقتصادنا، ۱۳۷۵ش، مخ۷۹۹؛ امام خمینی، تحریر الوسیلة، ۱۳۹۲ش، ټوک۲، مخ۵۹۶.
↑ «جلسه دوم از سال پنجم درس خارج فقه سیاسی علیدوست»، د استاد علیدوست د نظرونو او آراوو د بیان وېبپاڼه.
↑ امام خمینی، ولایت فقیه، ۱۴۲۳ق، مخ۴۴.
↑ سبحانی تبریزی، مبانی حکومت اسلامی، مؤسسه امام صادق(ع)، مخ۲۶۰.
↑ امام خمینی، ولایت فقیه، ۱۴۲۳ق، مخ۴۴.

سرچينې

اصفهاني، محمدتقي، هدایة المسترشدین، قم، د اسلامي نشر مؤسسه، لومړی چاپ، ۱۴۲۰ق.
امام خمیني، سید روح‌الله، تحریر الوسیله، تهران، د امام خمیني (ره) د آثارو د برابرولو اوخپرونه مؤسسه، ۱۳۹۲ش.
«جلسه دوم از سال پنجم درس خارج فقه سیاسی علیدوست» (د استاد علیدوست د سیاسي فقه د خارج درس د پنځم کال دوهمه جلسه)، د استاد علیدوست د نظرونو او آراوو د بیان وېبپاڼه، د مطلب د خپرېدو نېټه: ۱۵ تله ۱۴۰۲ش، د کتنې نېټه: ۳ تله ۱۴۰۴ش.
حر عاملي، محمد بن حسن، وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، قم، د آل‌البیت (علیهم‌السلام) د میراث د احیاء مؤسسه، ۱۴۱۶ق.
سبحاني تبریزي، جعفر، مبانی حکومت اسلامی (د اسلامي حکومت بنسټونه)، ژباړه: داوود الهامي، قم، د امام صادق (ع) مؤسسه، بې‌نېټې.
سبحاني تبریزي، جعفر، ولایت تشریعی و تکوینی در قرآن (په قرآن کې تشریعي او تکویني ولایت)، قم، د امام صادق (ع) مؤسسه، دوهم چاپ، ۱۳۸۵ش.
شیخ طوسي، محمد بن حسن، العُدة فی أصول الفقه، څېړنه: محمدرضا انصاري قمي، قم، مطبعه ستاره، ۱۴۱۷ق.
صدر، سید محمدباقر، اقتصادُنا (زموږ اقتصاد)، قم، مکتب الإعلام الإسلامي، ۱۴۱۷ق / ۱۳۷۵ش.
صدر، سید محمدباقر، بحوث في علم الاصول، قم، د الغدیر د اسلامي څېړنو مرکز، دوهم چاپ، ۱۴۱۷ق.
صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات الکبری، سمون: محسن بن عباسعلي کوچه‌باغي، تهران، مؤسسة الأعلمي، د احمدي چاپ، ۱۴۰۴ق.
ضیایي‌فر، سعید، جایگاه مبانی كلامی در اجتهاد (په اجتهاد کې د کلامي بنسټونو ځای)، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۲ش.
عاملي، حسن بن زین‌الدین، منتقی الجمان فی الاحادیث الصحاح والحسان، قم، د اسلامي خپرندویه مؤسسه، لومړی چاپ، ۱۳۶۲ش.
علامه حلي، حسن بن یوسف، کشف المراد فی شرح تجرید الإعتقاد، حاشیه‌لیکونکی: جعفر سبحاني تبریزي، قم، د امام صادق (ع) مؤسسه، ۱۳۸۲ش.
علامه طباطبایي، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، د علامه طباطبایي علمي او فکري بنسټ، ۱۳۶۳ش.
علامه طباطبایي، سید محمدحسین، حاشیة الکفایة، قم، د علامه طباطبایي علمي او فکري بنسټ، لومړی چاپ، ۱۴۰۲ق.
فضلي، عبدالهادي، دروس فی اصول فقه الامامیة، بیروت، مؤسسة أم القری، ۱۴۲۰ق.
کلیني، محمد بن یعقوب، الکافي، څېړنه: علي‌اکبر غفاري او محمد آخوندي، تهران، دار الکتب الاسلامیة، څلورم چاپ، ۱۴۰۷ق.
مجتهد تبریزي، صادق، المقالات الغریة فی تحقیق المباحث الأصولیة، تبریز، د مشهدي اسد آقا مطبعه، ۱۳۱۷ق.
مجلسي اصفهاني، محمدتقي، ولایة الاولیاء، قم، د فیض چاپخانې خپرونې، ۱۳۹۵ق.
مجلسي، محمدباقر، مرآة العقول فی شرح أخبار آل‌الرسول(ص)، تهران، دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۴ق.
مکارم شیرازي، ناصر، بحوث فقهیة هامة، قم، د امام علي بن ابي طالب(ع) مدرسه، لومړی چاپ، ۱۳۸۰ش.
نراقي، احمد بن محمدمهدي، عوائد الایام فی بیان قواعد الاحکام و مهمات مسائل الحلال و الحرام، قم، د اسلامي تبلیغاتو دفتر، ۱۳۷۵ش.

[1] فضلی، دروس فی اصول فقه الامامیة، ۱۴۲۰ق، مخ۱۹۷.

[2] فضلی، دروس فی اصول فقه الامامیة، ۱۴۲۰ق، مخ۱۹۷.

[3] علامه حلی، کشف المراد، ۱۳۸۲ش، مخ۹۸؛ مجتهد تبریزی، المقالات الغریة فی تحقیق المباحث الأصولیة، ۱۳۱۷ق،مخ۲۸۹.

[4] اصفهانی، هدایة المسترشدین، ۱۴۲۰ق، ټوک۱، مخ۴۰۹؛ علامه طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۳۶۳ش، ټوک۴، مخ۱۳۷.

[5] اصفهانی، هدایة المسترشدین، ۱۴۲۰ق، ټوک۱، مخ۴۱۱.

[6] مجلسی، مرآة العقول، ۱۴۰۴ق، ټوک۳، مخ۱۴۴-۱۴۵؛ فضلی، دروس فی اصول فقه الامامیة، ۱۴۲۰ق، مخ۱۹۷؛ مجتهد تبریزی، المقالات الغریة فی تحقیق المباحث الاصولیة، ۱۳۱۷ق، مخ۲۸۹.

[7] اصفهانی، هدایة المسترشدین، ۱۴۲۰ق، ټوک۱، مخ۴۱۰.

[8] ضیائی‌فر، جایگاه مبانی كلامی در اجتهاد، ۱۳۸۲ش، مخ۱۰۰.

[9] یوسف سوره، ۴۰ آیت؛ یونس سوره، ۱۵ آیت.

[10] حر عاملی، وسائل الشیعة، ۱۴۱۶ق، ټوک۲۷، مخ۱۱۳.

[11] سبحانی تبریزی، ولایت تشریعی و تکوینی در قرآن مجید، ۱۳۸۵ش، مخ۲۱-۲۲؛ مکارم شیرازی، بحوث فقهیة هامة، ۱۳۸۰ش، مخ۵۳۶

[12] صفار، بصائر الدرجات، ۱۴۰۴ق، مخ۴۰۳؛ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ټوک۱، مخ۲۶۵؛ شیخ طوسی، العدة في أصول الفقه، ۱۴۱۷ق، ټوک۲، مخ۷۳۳.

[13] حشر سوره، ۷ آیت؛ توبه سوره، ۲۹آیت؛ نساء سوره، ۶۴، ۸۰ آیتونه.

[14] کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ټوک۱، مخ۲۶۷.

[15] اصفهانی، هدایة المسترشدین، ۱۴۲۰ق، ټوک۱، مخ۴۱۰؛ مجلسی اصفهانی، ولایة الاولیاء، ۱۳۹۵ق، مخ۵۸.

[16] عاملی، منتقی الجمان، ۱۳۶۲ش، ټوک۲، مخ۴۳۹؛ علامه طباطبایی، حاشیة الکفایة، ۱۴۰۲ق، ټوک۲، مخ۲۹۵؛ صدر، بحوث فی علم الاصول، ۱۴۱۷ق، ټوک۷، مخ۳۰؛ مکارم شیرازی، بحوث فقهیة هامة، ۱۳۸۰ش، مخ۵۳۶.

[17] مکارم شیرازی، بحوث فقهیة هامة، ۱۳۸۰ش، مخ۵۳۸.

[18] «جلسه دوم از سال پنجم درس خارج فقه سیاسی علیدوست»، د استاد علیدوست د نظرونو او آراوو د بیان وېبپاڼه.

[19] نراقی، عوائد الأیام، ۱۳۷۵ش، مخ۵۸۱؛ صدر، اقتصادنا، ۱۳۷۵ش، مخ۷۹۹؛ امام خمینی، تحریر الوسیلة، ۱۳۹۲ش، ټوک۲، مخ۵۹۶.

[20] «جلسه دوم از سال پنجم درس خارج فقه سیاسی علیدوست»، د استاد علیدوست د نظرونو او آراوو د بیان وېبپاڼه.

[21] امام خمینی، ولایت فقیه، ۱۴۲۳ق، مخ۴۴.

[22] سبحانی تبریزی، مبانی حکومت اسلامی، مؤسسه امام صادق(ع)، مخ۲۶۰.

[23] امام خمینی، ولایت فقیه، ۱۴۲۳ق، مخ۴۴.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

[۲۱]

[۲۲]

[۲۳]