حیاة محمد (کتاب)

حیاة محمد

لیکوال	محمد حسین هیکل
موضوع	اسلام
ژبه	عربی
سمونکی	څېړنه او تعلیق: د اهل بیتو د نړیوالې ټولنې لیکنې او څېړنیزې ډلې
د ټوکو شمیر	۱ ټوک
د پاڼو شمیر	۸۹۵
قطع	وزیري
نورو ژبو ته ژباړه	فارسی
خپرونکی	د اهل بیتو د نړیوالې ټولنې او نورې خپرونې
د خپرولو ځای	قم
د خپرولو نیټه	۱۴۲۸ق
د کتاب نوم	زندگانی محمد (ص)
ژباړن	ابوالقاسم پاینده
د خپرونکی ځانګړتیاوې	تهران، حوزه هنری سازمان تبلیغات، ۱۳۷۵ل
برقی نسخه	حیاة محمد(ص)

حَیاةُ محمّد د محمد حسین هیکل په قلم په عربۍ ژبه د نبوي سیرت او د رسول اکرم(ص) د ژوند د تاریخ په اړه یو کتاب دی.

دې کتاب د اهل سنتو د سرچینو او قرآن په استناد سره د ختیځ پوهانو په نظریاتو کره کتنه کړې او موخه یې اروپایي لوستونکو ته د رسول الله(ص) د شخصیت معرفي کول دي.

د محمد(ص) ژوند کتاب په ۱۹۳۲ز کال کې خپور شو او په بېلابېلو ژبو ژباړل شوی او بیا چاپ شوی دی. په فارسي ژبه یې ژباړه د ابوالقاسم پاینده لخوا د «زندگانی محمد (ص)» په نوم ترسره شوې ده. په ځینو چاپونو کې، لکه د اهل بیت نړیوالې ټولنې لخوا په څېړل شوې نسخه کې، د کتاب نیمګړتیاوې سمې شوې او تعلیقات ورزیات شوي دي.

په دې اثر باندې وارد شوي نقدونه د سیرت د پیښو په عقلاني کولو باندې تر حده زیات ټینګار، د شیعه سرچینو نه کارول او په لومړي چاپ کې د غدیر د پیښې په څېر مهمو روایاتو حذفول شامل دي.

عمومي معرفي

د حَیاةُ محمّد کتاب په عربي ژبه او د اهل سنتو د تاریخي سرچینو پر بنسټ د نبوي سیرت په اړه لیکل شوی دی. ویل شوي چې محمد حسین هیکل په دې اثر کې د سیرت او تاریخ سرچینو ترڅنګ له دوو نورو سرچینو، قرآن او د ختیځ پوهانو له آثارو څخه کار اخیستی او د هغوی نظریات او فرضیې یې په مهارت او دقت سره نقد کړي دي.

د دې کتاب له ځانګړتیاوو څخه د لیکوال ادبي او روان قلم دی چې د مطالبو په ښه پوهیدو او د متن په جذابیت کې مرسته کوي.

لیکوال

محمد حسین هیکل (۱۸۸۸ ز – ۱۹۵۶ ز) شاعر، ادیب، خبریال، وکیل او مصري سیاستوال و چې د مصر د وزارت او پارلمان د رئیس په توګه یې دندې ترسره کړې وې.

هغه لومړنی مصری و چې له فرانسې څخه یې د حقوقو په برخه کې د دوکتورا سند ترلاسه کړ او په منطق او فلسفه کې یې هم مهارت درلود. د هغه نظریات او آثار تر ډېره د درېیو نامتو مصري مفکرینو، محمد عبده، قاسم امین او احمد لطفي السید تر اغېز لاندې وو.

په یوه وخت کې د اخوان المسلمین د مشرۍ وړاندیز ورته شوی و، خو د ډېرو بوختیاوو له امله یې ونه مانه. د اسلام د تاریخ په برخه کې د هغه لومړنی تاریخي اثر د حَیاةُ محمّد کتاب و او وروسته یې نور تاریخي آثار هم ولیکل.

ځانګړتیاوې

د ځینو په باور، د حَیاةُ محمّد کتاب اهمیت په دې کې دی چې لیکوال په مستقیم ډول اصلي سرچینو، په ځانګړې توګه قرآن ته مراجعه کړې او د هغه د تحریف په نشتوالي باندې یې ټینګار کړی دی. همدارنګه د ختیځ پوهانو د شبهاتو په اړه پاملرنه او د هغو مستدل ځوابونه د دې اثر له نورو پیاوړو ټکیو څخه دي.

د الازهر شیخ محمد مصطفی المراغي په مقدمه کې د لیکوال پر قوي قلم، علمي او کلتوري شخصیت، د پخوانیو او نوو کلتورونو په اړه د هغه پر پوهې، د سیرت لیکنې په نوې طریقه او د اسلامي ټولنو له خوا له دې اثر څخه په پراخ هرکلي ټینګار کړی دی.

محمد حسین هیکل په مقدمه کې د دې اثر د لیکلو موخه اروپایانو ته د رسول الله(ص) د ریښتیني شخصیت معرفي کول بللي دي. ویل شوي چې هیکل دا کتاب په ۱۹۳۲ ز کال کې په قاهره کې د امریکایي پوهنتون لخوا د زده کوونکو لپاره د اسلام، قرآن او رسول الله(ص) په اړه د انحرافي مطالبو په غبرګون کې لیکلی دی.

مینځپانګه

د حَیاةُ محمّد کتاب له یوې مقدمې، درېیو برخو او یوه خاتمې څخه جوړ دی. دا درې برخې — د محمد (ص) ژوند، د اسلام ظهور او د اسلام تاریخ په ۳۱ څپرکو کې د رسول الله(ص) ژوند انځور کړی دی.

د څپرکو جوړښت

• لومړی څپرکی: له اسلام څخه مخکې د عربي سیمو تاریخي څېړنه او د هغه وخت عام دینونه.
• دوهم څپرکی: د مکې تاریخ، کعبه او قریش، په شمول د حضرت ابراهیم د کیسې، د اسماعیل واده، د کعبې جوړول، د حج مناسک، د ابرهه او اصحاب فیل پیښه او د عبدالمطلب نذر د عبدالله د قرباني کولو لپاره.
• دریم څپرکی: د رسول الله(ص) له زیږیدو څخه له خدیجې سره تر واده پورې، په شمول د والدینو وفات، په بني سعد کې وده، سوداګریز سفرونه او واده.
• څلورم څپرکی: له واده څخه تر بعثت پورې، په شمول د کعبې جوړول، د حجرالاسود حکم، د زامنو مړینه، په حراء غار کې خلوت او د بعثت پیل.
• پنځم څپرکی: د دعوت پیل، لومړني مسلمانان، د خپلوانو بلنه، عمومي اعلان، شکنجې او حبشې ته هجرت.
• شپږم څپرکی: د غرانیق افسانې څېړنه او د ختیځ پوهانو د استناد نقد.
• اووم او اتم څپرکی: د قریشو سختۍ، د تړون ماتول، په شعب ابي طالب کې د بني هاشم محاصره، د ابوطالب او خدیجې وفات، طائف ته هجرت او معراج.
• نهم تر یوولسم څپرکی: د عقبې بیعتونه، یثرب ته هجرت او د قبلې بدلون..
• دولسم څپرکی: سرایا او غزاګانې، د اسلام او جګړې اړیکې، او د ختیځ پوهانو په شبهاتو کره کتنه.
• دیارلسم تر شپاړسم څپرکی: د بدر او احد شرح.
• اوولسم څپرکی: د رسول الله(ص) د میرمنو څېړنه او د خاورپوهانو د نظریاتو نقد.
• اتلسم تر درویشتم څپرکی: د خندق، خیبر، موته غزاګانې، د حدیبیې سوله، عمرة قضا او پادشاهانو ته لیکونه.
• درویشتم تر اوه ویشتم څپرکی: د مکې فتح، حنین، طائف، د ابراهیم وفات او د تبوک غزا.
• اته ویشتم تر یو دېرشم څپرکی: د وفود کال، حجة الوداع، ناروغي، رحلت او خاورو ته سپارل.

د کتاب خاتمه

په وروستۍ برخه کې دوه مهمې موضوعګانې څېړل شوي دي:

• «د قرآن په نظر کې اسلامي تمدن»
• «ختیځ پوهان او اسلامي تمدن»

په دې برخه کې لیکوال د اسلام او اسلامي تمدن په اړه د ختیځ پوهانو نظریات نقد کړي، منجمله د جبر په اړه د واشنګټن ایروینګ عقیده او د قضا او قدر په اړه یې په تفصیل سره خبرې کړي دي.

کره کتنې

په حَیاةُ محمّد کتاب باندې ځینې نقدونه شوي دي چې په لاندې ډول دي:

• افراطي عقل ګروهنه: د لیکوال له خوا پر عقلانیت او علمي کیدو د ډېر ټینګار له امله، د مسلمانانو لخوا منل شوي ډېرې مسلمې پیښې له پامه غورځول شوي یا رد شوي دي.
• له شیعه سرچینو څخه غفلت: لیکوال یوازې د اهل سنتو سرچینو ته مراجعه کړې او د شیعه روایاتو څخه غافل پاتې شوی دی. له همدې امله د حضرت علي(ع) رول په کتاب کې ډېر کم رنګه دی. په ځینو مواردو لکه د انذار حدیث او لیلة المبیت کې یوازې د علي(ع) نوم ذکر شوی او د غدیر حدیث ته اشاره نه ده شوې.
• په وروستیو چاپونو کې د مطالبو حذف: ځینې مهم مطالب چې په لومړي چاپ کې وو، په وروستیو چاپونو کې د لیکوال لخوا حذف شوي دي. شیعه واعظ او خطیب سلطان الواعظین په «شب‌های پیشاور» کتاب کې د حجة الوداع او د غدیر خم د پیښې د حذفولو له امله په هغه سخت تنقید کړی دی.
• د تاریخ لیکنې په طریقه کې انحراف: د ځینو منتقدینو په نظر، د لیکوال په اعتقادي، تاریخي، حدیثي، سیاسي او ټولنیزو برخو کې اخستونونه د حق له لارې او د تاریخ لیکنې له صحیحې طریقې څخه انحراف لري.

حَیاةُ محمّد کتاب، د ابوالقاسم پاینده ژباړه

چاپ او ژباړه

د حَیاةُ محمّد کتاب لومړی ځل په ۱۹۳۲ز کال کې تدوین او د مصر د الازهر شیخ محمد مصطفی المراغي په مقدمې سره خپور شو.

په وروستیو چاپونو کې بدلونونه

• دوهم چاپ: محتوايي بدلونونه یې درلودل چې لیکوال په مقدمه کې ورته اشاره کړې ده.
• دریم چاپ: یوازې جزئي اصلاحات او د هوډنې بدلونونه پکې راغلي دي.

نړیوالې ژباړې او خپرونې

دا کتاب د بېلابېلو ناشرانو لخوا په بېلابېلو ژبو لکه فارسي، انګلیسي او نورو خپور شوی دی. تر ۱۴۲۸ق کال پورې دا اثر له ۱۲ ځلو څخه زیات بیا چاپ شوی دی.

د دې کتاب فارسي ژباړه د زندگانی محمد(ص) په نوم د ابوالقاسم پاینده لخوا ترسره شوې او څو ځله خپره شوې ده.

د دې کتاب یو چاپ د اهل بیتو د نړیوالې ټولنې لخوا د تحقیق، تصحیح او حاشیه نگارۍ سره خپور شوی دی. د دې نسخې موخه له غیر شیعه لیکوالانو سره علمي تعامل دی، په داسې ډول چې د کتاب د مثبتو ټکو د قدرولو ترڅنګ، د لیکوال اشتباهات او غفلتونه (لکه د غدیر خم پیښې ته نه اشاره کول) هم یاد شوي دي.