مسوده:ادا

اَدا په اسلامي فقه کې یوه اصطلاح ده چې د شارع له لوري په ټاکلي وخت کې دننه د عبادتي عمل ترسره کولو په معنا ده؛ لکه د لمانځه په خپل ټاکلي وخت کې ادا کول. د دې په مقابل کې «قضا» ده، چې د ټاکل شوي وخت له پای ته رسېدو وروسته د عمل ترسره کولو ته ویل کېږي. کله ناکله «اَدا» د شرعي تکلیف د ترسره کولو په معنا هم کارول کېږي، که هغه په ټاکلي وخت کې ترسره شي او که له هغه وخت څخه بهر؛ لکه د قضا شوي لمانځه ادا کول.

عبادي اعمال د ترسره کېدو د وخت له پلوه پر دوو ډلو وېشل کېږي:

• هغه اعمال چې په شریعت کې ورته مشخص وخت ټاکل شوی وي؛ لکه د ورځې واجب لمونځونه او د رمضان میاشتې روژه. که دا اعمال په ټاکل شوي وخت کې ترسره شي، «اَدا» بلل کېږي او که د وخت له پای ته رسېدو وروسته ترسره شي، «قضا» ګڼل کېږي. د بېلګې په توګه، د سهار د لمانځه وخت د سهار له راختلو (فجر) څخه د لمر تر راختلو پورې دی او د روژې وخت له فجر څخه تر شرعي ماښامه پورې وي.

• هغه اعمال چې ورته مشخص وخت نه وي ټاکل شوی؛ لکه له جومات څخه د نجاست لرې کول او په نېکۍ امر کول او له بدۍ څخه منع کول.