مسوده:د زکات نصاب

د زکات نصاب نصاب هغه اندازې ته د مال رسېدو ته ویل کېږي چې زکات پرې واجبېږي. د زکات د هر یوه مورد نصاب په اسلامي شریعت کې ټاکل شوی دی. د بېلګې په توګه، د څلورو غلو نصاب شاوخوا ۸۴۷ کیلوګرامه دی. په درې‌ګونو څارویو کې د پسونو لومړی نصاب څلوېښت دانې دي چې زکات یې یو پسه دی او کله یې چې شمېر ۱۲۱ پسونو ته ورسېږي، زکات یې دوو پسونو ته رسېږي. په غواوو کې، کله چې شمېر یې دېرشو غواو ته ورسېږي، زکات یې دوه کلن خوسی دی او کله چې څلوېښتو ته ورسېږي، زکات یې درې کلنه خوسۍ وي. په څارویو کې د زکات د وجوب له شرایطو څخه دا دي چې د کال په اوږدو کې په طبیعي څړځایونو کې وڅریږي. د نقدینو (سرو زرو او سپینو زرو) لپاره هم ټاکلي نصابونه په ګوته شوي دي.

د څلورو غلو نصاب

د زکات د نصاب په تعریف کې ویل شوي چې دا د مال یوه ټاکلې اندازه ده چې کله مال هغې اندازې ته ورسېږي، زکات پرې واجبېږي.[۱] د زکات له نهو مواردو څخه هر یو هغه وخت د زکات تابع کېږي چې ټاکل شوي نصاب ته ورسېږي.

فقهاوو د څلورو غلو نصاب ۸۴۷ کیلو او ۲۰۷ ګرامه ټاکلی دی.[۲] یعنې د دغو غلو له هر یوه څخه، که وچ وزن یې دې اندازې ته ورسېږي، زکات پرې واجبېږي.[۳] د فقهي سرچینو پر بنسټ، که غنم، وربشې، خرما او انګور د باران په اوبو، ویالې یا د ځمکې له لندبل څخه پڼه شي، زکات یې د محصول لسمه برخه (لس سلنه) دی.[۴] خو که پڼه کول د وسایلو او تجهیزاتو په وسیله ترسره شي، زکات یې د محصول شلمه برخه (۵ سلنه) دی.[۵] همدارنګه، که پڼه کول په مساوي ډول له دواړو طبیعي او مصنوعي طریقو څخه ترسره شي، د نیم محصول زکات لسمه برخه او د بل نیم محصول زکات شلمه برخه محاسبه کېږي چې په ټولیزه توګه د محصول ۷٫۵ سلنه جوړوي.[۶]

د سید ابوالقاسم خویي په وینا،په دغه نصاب د شیعه فقیهانو اتفاق او اجماع ده.[۷]

د درې‌ګونو څارویو نصاب او د هغوی زکات

د درې‌ګونو څارویو په زکات کې څو نصابونه ټاکل شوي دي. په دې معنا چې کله د اوښانو، غواوو یا پسونو شمېر ټاکلي نصاب ته ورسېږي، زکات پرې واجبېږي او له هر نصاب څخه زیاته اندازه، تر هغې چې راتلونکي نصاب ته ورسېږي، د زکات تابع نه ده.[۸] په څارویو کې د زکات د وجوب له شرایطو څخه دا دی چې حیوانات د کال په اوږدو کې له طبیعي څړځایونو، لکه دښتو او بیابانونو، څخه تغذیه شي.[۹]

پسونه پنځه نصابونه لري

لومړی نصاب ۴۰ پسونه دي چې زکات یې یو پسه دی. دویم نصاب ۱۲۱ دانې دي او زکات یې دوه پسونه دي. درېیم نصاب ۲۰۱ دانې دي چې زکات یې درې پسونه دي. څلورم نصاب ۳۰۱ دانې دي او زکات یې څلور پسونه دي. پنځم نصاب، چې له ۴۰۰ پسونو څخه پیلېږي، د هر ۱۰۰ پسونو لپاره یو پسه د زکات په توګه ورکول کېږي.[۱۰]

غواوې درې نصابونه لري

د غواوو لومړی نصاب ۳۰ دانې دي چې زکات یې هغه خوسی دی چې دویم کال ته داخل شوی وي. دویم نصاب ۴۰ دانې دي چې زکات یې هغه ماده خوسۍ ده چې درېیم کال ته داخله شوې وي.[۱۱] کله چې د غواوو شمېر ۶۰ دانو ته ورسېږي، زکات یې دوه هغه خوسي دي چې دویم کال ته داخل شوي وي. په لوړو شمېرو کې د زکات محاسبه د ۳۰ او ۴۰ سرونو د نصابونو پر بنسټ ترسره کېږي؛ په دې ډول چې له محاسبې وروسته یا هېڅ شی پاتې نه شي، یا پاتې شمېر له ۱۰ سرونو څخه کم وي. د بېلګې په توګه، په ۷۰ غواوو کې زکات د ۳۰ او ۴۰ د ترکیب پر بنسټ محاسبه کېږي؛ ځکه که یوازې د ۳۰ سرونو پر بنسټ محاسبه شي، ۱۰ سرونه به له محاسبې پرته پاتې شي.[۱۲]

اوښان دولس نصابونه لري

لومړی نصاب ۵ اوښان دي چې زکات یې یو پسه دی. دا حکم تر ۲۵ اوښانو پورې دوام لري او د هر ۵ اوښانو لپاره یو پسه د زکات په توګه ورکول کېږي. له هغه وروسته، نصابونه په ترتیب سره ۲۶، ۳۶ او ۴۶ اوښان دي چې زکات یې په ترتیب سره یو دوه کلن اوښ، یو درې کلن اوښ او یو څلور کلن اوښ دی. راتلونکي نصابونه ۶۱، ۷۶ او ۹۱ اوښان دي چې زکات یې په ترتیب سره یو پنځه کلن اوښ، دوه درې کلن اوښان او دوه څلور کلن اوښان دي.

د اوښانو په زکات کې راتلونکی نصاب ۲۱۱ اوښان او له هغې څخه پورته دی. له ۲۱۱ دانو څخه پورته، اوښان د ۴۰ یا ۵۰ دانو د واحدونو پر بنسټ محاسبه کېدای شي؛ په دې ډول چې د هر ۴۰ اوښانو لپاره یو هغه اوښ چې درېیم کال ته داخل شوی وي او د هر ۵۰ اوښانو لپاره یو هغه اوښ چې څلورم کال ته داخل شوی وي، د زکات په توګه ورکول کېږي. همدارنګه، په محاسبه کې د ۴۰ او ۵۰ سرونو له واحدونو څخه ګډ ترکیب هم کارول کېدای شي.[۱۳]

د سرو زرو او سپینو زرو نصاب

د سرو زرو او سپینو زرو زکات یوازې هغه وخت واجبېږي چې په معاملاتو کې د رایجو مسکوکو (سکه وهل شویو) سکو په بڼه وي؛ له همدې امله، پر غیرمسکوکو سرو زرو او سپینو زرو، په هره بڼه او د هر ډول استعمال لپاره چې وي، زکات واجب نه دی.[۱۴]

سره زر دوه نصابونه لري

1. لومړی نصاب: ۲۰ شرعي مثقاله، چې د مسکوکو سرو زرو (د سرو زرو سکې) له ۱۵ معمولي مثقالو سره برابر دي او زکات یې د هغې یوه څلوېښتمه برخه (۲٫۵ سلنه) ده.
2. دویم نصاب: ۴ شرعي مثقاله، چې له ۳ معمولي مثقالو سره برابر دي؛ یعنې که ۳ معمولي مثقاله د لومړي نصاب پر ۱۵ معمولي مثقالو زیات شي، زکات پر ټولټال ۱۸ معمولي مثقالو واجب کېږي. همدارنګه، د هر راتلونکي ۳ معمولي مثقالو په زیاتېدو سره زکات پر ټول موجود مقدار واجب کېږي؛ خو که زیاته شوې اندازه له ۳ معمولي مثقالو څخه کمه وي، پر هغې زکات نه واجبېږي.[۱۵]

د شیعه فقیهانو د مشهور نظر له مخې، هر شرعي مثقال تقریباً له ۳ ګرامه او ۴۵۶ سوته سره برابر دی.[۱۶]

سپین زر هم دوه نصابونه لري

1. لومړی نصاب: ۱۰۵ معمولي مثقاله دي چې زکات یې د هغې یوه څلوېښتمه برخه (۲٫۵ سلنه) ده.
2. دویم نصاب: ۲۱ معمولي مثقاله دي؛ یعنې که ۲۱ مثقاله پر لومړنیو ۱۰۵ مثقالو زیات شي، زکات به پر ټولټال ۱۲۶ مثقالو واجب وي. همدارنګه، د هر راتلونکي ۲۱ مثقالو په زیاتېدو سره زکات پر ټول موجود مقدار واجب کېږي؛ خو که زیاتوالی له ۲۱ مثقالو څخه کم وي، زیاته شوې اندازه د زکات تابع نه ده.[۱۷]

د زکات د نصابونو جدول

ډله	د نصاب حد	د زکات اندازه	شرط یا وضاحت
غلات	۸۴۷.۲۰۷ کیلوګرامه	۱۰٪ (لسمه برخه)	طبیعي اوبه خوَر
	۸۴۷.۲۰۷ کیلوګرامه	۵٪ (شلمه برخه)	مصنوعي اوبه خور
	۸۴۷.۲۰۷ کیلوګرامه	۷.۵٪	ګډ اوبه خور
پسونه	۴۰ دانې	۱ پسه	له طبیعي څړځای څخه تغذیه شي.
	۱۲۱ دانې	۲ پسونه	له طبیعي څړځای څخه تغذیه شي.
	۲۰۱ دانې	۳ پسونه	له طبیعي څړځای څخه تغذیه شي.
	۳۰۱ دانې	۴ پسونه	له طبیعي څړځای څخه تغذیه شي.
	۴۰۰ دانې او زیات	د هر ۱۰۰ دانو په بدل کې ۱ پسه	له طبیعي څړځای څخه تغذیه شي.
غوا	۳۰ دانې	۱ خوسی (دویم کال)	له طبیعي څړځای څخه تغذیه شي.
	۴۰ دانې	۱ خوسۍ (درېیم کال)	له طبیعي څړځای څخه تغذیه شي.
	۶۰ دانې	۲ خوسي (دویم کال)	د ۳۰ او ۴۰ د نصابونو د ترکیب پر بنسټ
اوښ	له ۵ تر ۲۵ دانو	د هر ۵ اوښانو په بدل کې ۱ پسه	ـ
	۲۶ دانې	۱ دوه کلن اوښ	پنځم نصاب
	۳۶ دانې	۱ درې کلن اوښ	شپږم نصاب
	۴۶ دانې	۱ څلور کلن اوښ	اووم نصاب
	۶۱ دانې	۱ پنځه کلن اوښ	اتم نصاب
	۷۶ دانې	۲ درې کلن اوښان	نهم نصاب
	۹۱ دانې	۲ څلور کلن اوښان	لسم نصاب
	له ۱۲۱ تر ۲۰۰ دانو	د جزئي محاسبې له مخې	د پخوانیو نصابونو د قاعدې له مخې
	۲۱۱ دانې او پورته	د هر ۴۰ دانو په بدل کې ۱ درې کلن اوښ، یا د هر ۵۰ دانو په بدل کې ۱ څلور کلن اوښ
سره زر	۲۰ شرعي مثقاله (۱۵ معمولي مثقاله)	یوه څلوېښتمه (۲٫۵٪)	لومړی نصاب
	هر ۴ شرعي مثقاله (۳ معمولي مثقاله) پرلومړي نصاب ورزیات	یوه څلوېښتمه (۲٫۵٪) د ټول مال	له لومړي نصاب څخه وروسته
سپین زر	۱۰۵ معمولي مثقاله	یوه څلوېښتمه (۲٫۵٪)	لومړی نصاب
	هر ۲۱ معمولي مثقاله پر لومړي نصاب ورزیات	یوه څلوېښتمه (۲٫۵٪) د ټول مال	له لومړي نصاب څخه وروسته