مسوده:محکم او متشابه

د تفسیر علم
د پام وړ تفسیرونه
شیعي	د ابو الجارود تفسیر • د قمي تفسیر • کتاب التفسیر (عیاشي) • التبیان تفسیر • مجمع البیان تفسیر • تفسیر الصافي • المیزان تفسیر
سني	تفسیر جامع البيان (طبري) • المحرر الوجیز (ابن عطیه) • تفسیر الجامع لأحكام القرآن (قرطبي) • تفسير القرآن العظيم (ابن كثير) • تفسیر جلالین (سیوطي)
تفسیري لیدلوري
	تطبیقي تفسیر • علمي تفسیر • عصري تفسیر • تاریخي تفسیر • فلسفي تفسیر • کلامي تفسیر • عرفاني تفسیر • ادبي تفسیر • فقهي تفسیر
تفسیري تګلارې
	د قرآن په قرآن تفسیر • روایتي تفسیر • اجتهادي تفسیر
د تفسیر لیکنې ډولونه
	ترتیبي تفسیر • موضوعي تفسیر
د تفسیر پوهنې اصطلاحات
	د نزول اسباب • ناسخ او منسوخ • محکم او متشابه • د قرآن اعجاز • جری او انطباق • مکي او مدني

محکم او متشابه مقاله د دې مقالو سره تړاو لري.

مُحْکَم او مُتَشابه د قرآن د علومو دوه اصطلاحات دي چې د آل عمران سورې له ۷ آیت څخه اخیستل شوي دي. محکم هغه ټینګې او روښانه وینا ته ویل کېږي چې په هغې کې د هېڅ ډول شبهې او ناوړه ګټې اخیستنې ځای نه وي؛ په مقابل کې متشابه هغې وینا ته ویل کېږي چې پخپله یوازې نارسا، نیمګړې او شبهه‌راپارونکې ښکاري او د بېلابېلو تفسیرونو احتمال پکې موجود وي.

د متشابه آیتونو د تفسیر د څرنګوالي په اړه بېلابېل نظرونه مطرح شوي دي: ځینې مفسرین باور لري چې متشابه آیتونه محکم آیتونو ته په ورګرځولو سره تأویل او تفسیر کېدای شي او د متشابهاتو علم یوازې د الله او په علم کې له راسخو کسانو سره ځانګړی ګڼي.

مفهوم پېژندنه او ځایګی

محکم او متشابه د قرآن د علومو دوه اصطلاحات دي چې د آل عمران سورې له ۷ آیت څخه اخیستل شوي دي.[۱]

محکم هغې ټینګې، روښانه او نه انکارېدونکې وینا ته ویل کېږي چې په هغې کې د هېڅ ډول شبهې او ناوړه ګټې اخیستنې ځای نه وي. متشابه هغې وینا ته ویل کېږي چې پخپله او یوازې نارسا او شبهه‌راپارونکې وي او د بېلابېلو تفسیرونو احتمال پکې موجود وي.[۲]

په قرآن کې د محکم او متشابه آیتونو په اړه نظرونه

د ځینو قرآن‌پوهانو په وینا، د دې په اړه چې د قرآن کوم آیتونه محکم او کوم یې متشابه دي، درې اساسي نظرونه ذکر شوي دي:

ټول آیتونه محکم دي؛ د هود سورې د ۱ آیت پر بنسټ.
ټول آیتونه متشابه دي؛ د زمر سورې د ۲۳ آیت پر بنسټ.
ځینې آیتونه محکم او ځینې متشابه دي. دا د مفسرینو مشهور نظر دی چې د آل عمران سورې د ۷ آیت پر بنسټ ولاړ دی.[۳] په دې آیت کې قرآن په دوو برخو وېشل شوی دی: «محکم آیتونه» چې «ام‌الکتاب» (د کتاب اساس) بلل شوي دي او «متشابه آیتونه» چې پوهېدل پرې محکماتو ته ورګرځېدو ته اړتیا لري.

د محکم او متشابه معناوې او مصداقونه

سید محمدحسین طباطبایي په «تفسیر المیزان» کې د محکم او متشابه د معنا او مصداقونو په اړه ۱۶ نظرونه شمېرلي دي.[۴] له هغو څخه:

محکم د ثابت او ټینګ په معنا دی، چې د ناثابت په مقابل کې راځي؛ له همدې امله په شریعت کې ثابت احکام محکم بلل کېږي، د هغو احکامو په مقابل کې چې نسخ کېږي.[۵]
د سورتونو په پیل کې راغلي مقطعه حروف د محکماتو او له دغو آیتونو پرته نور آیتونه د متشابهاتو له ډلې څخه شمېرل کېږي.[۶]
محکمات هغه آیتونه دي چې روښانه او څرګندې معناوې ولري، او متشابهات هغه آیتونه دي چې مجمل او مبهمې او غیر څرګندې معناوې ولري.[۷]
محکمات هغه آیتونه دي چې د دلیل له لارې د هغو پر مضمون او محتوا پوهه ترلاسه کېدای شي، او متشابه هغه آیتونه دي چې په هغو د علم ترلاسه کولو لپاره کومه لار نه وي.[۸]
متشابهات هغه آیتونه دي چې د الله تعالی د صفتونو، او د قیامت او آخرت د حالاتو او اوصافو په اړه وي.[۹]
محکمات هغه معارف دي چې څرګند دلیل ولري؛ لکه د توحید، د الله د قدرت او حکمت اړوند آیتونه. او متشابهات هغه آیتونه دي چې د هغو د معارفو منل او پوهېدل یې تأمل او تدبر ته اړتیا لري.[۱۰]
محکمات هغه آیتونه دي چې د واجباتو او محرماتو د بیان لپاره نازل شوي دي او متشابهات د قرآني کیسو او مثالونو د بیان لپاره دي.[۱۱]

متشابهات او د هغو د تفسیر څرنګوالی

د متشابه آیتونو د تفسیر د څرنګوالي په اړه بېلابېل نظرونه شتون لري. ځینې مفسرین باور لري چې متشابه آیتونه محکم آیتونو ته په ورګرځولو سره تفسیر کېږي.[۱۲] د آل عمران سورې د ۷ آیت پر بنسټ ویل شوي چې یوازې الله او په علم کې راسخ کسان د قرآن له متشابهاتو څخه خبر دي او پر هغو علم لري.[۱۳] خو د دې په اړه چې په علم کې راسخ کسان څوک دي، بېلابېل نظرونه وړاندې شوي دي. په شیعه سرچینو کې ځینې روایتونه امامان(ع) په علم کې د راسخو کسانو مصداق معرفي کوي.[۱۴] یو شمېر مفسرینو په علم کې د راسخو کسانو مفهوم پراخ ګڼلی چې ټول پوهان او متفکران پکې شاملېږي.[۱۵]

فوټ نوټ

سرچينې

بهشتي، سید محمد، محکم و متشابه در قرآن، تهران، روزنه خپرندویه ټولنه، ۱۳۹۵ل.
زرکشي، محمد بن عبدالله، البرهان فی علوم القرآن، بیروت، دار إحیاء الکتب العربیة عیسى البابى الحلبی و شرکائه، لومړی چاپ، ۱۳۷۶ق.
سید رضي، محمد بن حسین، حقایق التأویل فی متشابه التنزیل، بیروت، دار الاضواء، ۱۴۰۶ق.
سید مرتضی، علي بن حسین، رسالة المحکم و المتشابة، مشهد، د آستان قدس رضوي، د اسلامي څېړنو بنسټ، ۱۴۲۸ق.
سیوطي، جلال‌الدین، الاتقان فی علوم القرآن، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۶ق.
شیخ صدوق، محمد بن علي، عیون اخبار الرضا، قم، نشر جهان، بې‌نېټې.
صبحي صالح، مباحث فی علوم القران، د الشریف الرضی خپرندویه ټولنه، قم، ۱۳۷۲ل.
طباطبایي، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۳ق.
طبرسي، فضل بن حسن، مجمع البیان، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، لومړی چاپ، ۱۴۱۵ق.
معرفت، محمدهادي، علوم قرآنی، قم، د التمهيد کلتوري او خپرندویه بنسټ، څلورم چاپ، ۱۳۸۱ل.
مکارم شیرازي، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۷۴ل.