مسوده:د ارباح مکاسب خمس

د ارباح مکاسب خمس یا د کار او کسب د ګټې خمس، د کسب‌وکارونو له لارې د لاسته راغلو ګټو پینځمې برخې ته ویل کیږي.^[۱] چې د شیعه فقهې له مخې، د کلنیو متعارفو لګښتونو (مؤونه) له کمولو وروسته یې ورکول واجب دي.^[۲] دا حکم د سوداګرۍ، کرنې، صنعت، لیکوالۍ، خیاطۍ، د مالونو د کرایې او نورو کسبونو له لارې ترلاسه کېدونکو عوایدو ته هم شاملېږي.^[۳] خو د مهر، ډالۍ، جایزې او میراث په څېر مواردو باندې د خمس د شمولیت په اړه د فقیهانو ترمنځ اختلاف نظر شته.^[۴]

د اهل‌سنتو فقیهان د مکاسبو عواید په خمس کې شامل نه ګڼي.^[۵] په مقابل کې، شیعه فقیهان د خمس د وجوب د اثبات لپاره د اهل‌بیتو(ع) پر روایتونو^[۶] او د خمس پر آیت استناد کوي او باور لري چې په دغه آیت کې د «غنیمت» کلمه پراخه معنا لري او هر ډول عاید او ګټه رانغاړي.^[۷] د ځینو څېړونکو په وینا، که څه هم په تاریخي سرچینو کې د پیغمبر(ص) او امام علي(ع) په زمانه کې د مکاسبو د عوایدو د خمس (پینځمې برخې) د اخیستلو په اړه کوم راپور نشته،^[۸] خو شیعه فقیهان په دې باور دي چې د خمس وجوب د اسلام له پیل څخه ثابت و، مګر د مسلمانانو د بېوزلۍ له امله یې عملي کول ځنډول شوي دي.^[۹]

د فقیهانو د نظر له مخې، د مکاسبو خمس د خمسي کال له پیل څخه د یو کال له تېرېدو وروسته ورکول کېږي.^[۱۰] د خمسي کال پیل هم د شخص د لومړي عاید یا د هغه د اقتصادي فعالیت د پیل له مخې ټاکل کېږي.^[۱۱]

فوټ نوټ

↑ مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامي، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل‌بیت، ټوک۱، مخ۳۶۴.
↑ قمي، الغایةالقصوی، ټوک۲، مخ۲۵۸؛ مکارم شیرازي، انوارالفقاهه، کتاب الخمس و الانفال، مخ۲۹۰.
↑ حسن‌پور، «متعلق خمس ارباح مکاسب تا مطلق فایده» مخ۵۶؛ بنی‌هاشمي خمیني، توضیح المسائل مراجع، ۷-۱۲۵مخونه؛ بنی‌هاشمي خمیني، رساله توضیح المسائل مراجع، ۴۶۸- ۴۹۸مخونه.
↑ بنی‌هاشمي خمیني، توضیح المسائل مراجع، ۷-۱۲۵مخونه.
↑ قرطبي، الجامع لاحکام القرآن، ټوک۸، مخ۱.
↑ منتظري نجف‌آبادي، مبانی فقهی حکومت اسلامی، ټوک۶، مخ۱۹۷.
↑ طبرسي، مجمع البیان، ټوک۴، مخ۴۶۸؛ موسوي ګلپایګاني، مجمع المسائل، ټوک۱، مخ۳۹۰.
↑ منتظري نجف‌آبادي، مبانی فقهی حکومت اسلامی، ټوک۶، مخ۱۴۲.
↑ مکارم شیرازي، انوارالفقاهه، کتاب الخمس و الانفال، مخ۲۹۱.
↑ بنی‌هاشمي خمیني، رساله توضیح المسائل مراجع، ۴۶۸-۴۹۸مخونه.
↑ بنی‌هاشمي خمیني، رساله توضیح المسائل مراجع، ۴۶۸-۴۹۸مخونه.

سرچينې

بنی‌هاشمي خمیني، سید محمدحسن، توضیح‌المسائل مراجع، قم، د قم د حوزې علمیه د مدرسینو ټولنې د نشراتو اسلامي دفتر، ۱۳۹۲ هـ.ل.
حسن‌پور، داود، «د ارباح مکاسب (د ګټې وټې) له متعلق څخه تر مطلقې ګټې پورې»، د دیني څېړنو په مجله کې، ۳۳ ګڼه، د ۱۳۹۵ هـ.ل. کال مني او ژمی.
طبرسي، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۵ هـ.ق.
قرطبي، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۶۴ هـ.ل.
قمي، شیخ عباس، الغایةالقصوی فی شرح العروةالوثقی، قم، صبح پیروزی، ۱۴۲۳ هـ.ل.
موسوي ګلپایګاني، سید محمدرضا، مجمع المسائل، قم، دارالقرآن الکریم، ۱۴۰۹ هـ.ق.
مکارم شیرازي، ناصر، انوار الفقاهه کتاب الخمس و الانفال، قم، مدرسة الامام علی بن ابیطالب، ۱۴۱۶ هـ.ق.
منتظري نجف‌آبادي، حسینعلي، مبانی فقهی حکومت اسلامی، ژباړه: محمود صلواتی او ابوالفضل شکوری، قم، د کیهان مؤسسه، ۱۴۰۹ هـ.ق.
مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامي، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل‌بیت(ع)، تر څار لاندې: سید محمود هاشمي شاهرودي، قم، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامي، ۱۳۸۲ هـ.ل.

[1] مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامي، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل‌بیت، ټوک۱، مخ۳۶۴.

[2] قمي، الغایةالقصوی، ټوک۲، مخ۲۵۸؛ مکارم شیرازي، انوارالفقاهه، کتاب الخمس و الانفال، مخ۲۹۰.

[3] حسن‌پور، «متعلق خمس ارباح مکاسب تا مطلق فایده» مخ۵۶؛ بنی‌هاشمي خمیني، توضیح المسائل مراجع، ۷-۱۲۵مخونه؛ بنی‌هاشمي خمیني، رساله توضیح المسائل مراجع، ۴۶۸- ۴۹۸مخونه.

[4] بنی‌هاشمي خمیني، توضیح المسائل مراجع، ۷-۱۲۵مخونه.

[5] قرطبي، الجامع لاحکام القرآن، ټوک۸، مخ۱.

[6] منتظري نجف‌آبادي، مبانی فقهی حکومت اسلامی، ټوک۶، مخ۱۹۷.

[7] طبرسي، مجمع البیان، ټوک۴، مخ۴۶۸؛ موسوي ګلپایګاني، مجمع المسائل، ټوک۱، مخ۳۹۰.

[8] منتظري نجف‌آبادي، مبانی فقهی حکومت اسلامی، ټوک۶، مخ۱۴۲.

[9] مکارم شیرازي، انوارالفقاهه، کتاب الخمس و الانفال، مخ۲۹۱.

[10] بنی‌هاشمي خمیني، رساله توضیح المسائل مراجع، ۴۶۸-۴۹۸مخونه.

[11] بنی‌هاشمي خمیني، رساله توضیح المسائل مراجع، ۴۶۸-۴۹۸مخونه.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]