د حلال محمد حلال الی یوم القیامة حدیث
| موضوع | د پيغمبر(ص) خاتمیت او د اسلامي قوانينو تلپاتې والی |
|---|---|
| څخه صادر شوی | پیغمبر(ص)، امام باقر(ع) او امام صادق(ع) |
| اصلي راوی | زُرارة بن اَعیَن او سَماعَة بن مِهران |
| د سند اعتبار | د ځینو روایتونو صحیحالسندوالی |
| شیعه سرچینې | محاسن، بصائر الدرجات او کافي |
| د سلسلةالذهب حدیث • د ثقلین حدیث • د کساء حدیث • د عمر بن حنظلة مقبوله • د قرب نوافل حدیث • د معراج حدیث • د ولایت حدیث • د وصایت حدیث • د جنود عقل او جهل حدیث • د شجره حدیث | |
د حَلاَلُ مُحَمَّدٍ حَلاَلٌ إِلَی یَوْمِ اَلْقِیَامَةِ حدیث، د روایتونو هغه ډلې ته وايي چې د پیغمبر(ص) خاتمیت او د اسلام د دین تلپاتی والی تاییدوي. د دې احادیثو پر اساس له پیغمبر(ص) وروسته به بل پيغمبر یا بل کتاب رانه شي.
شیعه فقها، د دې روایتونو په دلیل سره، په دې باور دي چې د اسلام دین به منسوخ نه شي او د هغه احکام به تر هغه وخته پورې ثابت او تلپاتې وي چې تر څو یې موضوعات بدل نشي. همدارنک د فقهي مسلو په برخه کې د اسلامي احکامو د دوام د ثابتولو لپاره هم دا حدیثونه د دلیل په توګه وړاندې کوي، لکه د مړي د تقلید مسله کې.
دا حدیث د دریمې پیړۍ راهیسې د شیعو په حدیثي سرچینو کې، لکه الکافي او المحاسن کې، په مختلفو الفاظو سره روایت شوی، او ځینې یې صحیح ګڼل شوي دي.
د حدیث مفهوم او مقام
د حَلاَلُ مُحَمَّدٍ حَلاَلٌ إِلَی یَوْمِ اَلْقِیَامَةِ حدیث، هغه روایتونو ته اشاره کوي چې د پیغمبر(ص) ختم نبوت او د اسلام د قوانینو تلپاتې والی تاییدوي[۱] او بیانوي چې له پیغمبر(ص) وروسته به هیڅ پیغمبر مبعوث نه شي او نه به کوم کتاب نازل شي.[۲] شیعه فقیهان، په شمول د شیخ انصاري[۳] او میرزا ناییني[۴]، دا روایتونه د دې نښه ګڼي چې د اسلام دین به منسوخ نه شي. سید ابوالقاسم خويي[۵] او مرعشي نجفي هم دا حدیثونه د شریعت د تل پاتې والي او د اسلام د احکامو د ثبات نښه ګڼي تر څو چې د احکامو موضوعات بدل نه شي.[۶] علامه حلي د اسلامي شریعت تلپاتې والی د دین له ضروریاتو څخه ګڼي.[۷]
د شیعه نسخه پيژندونکي عالم، علي صدرای خویي په وینا، محمد باقر بهاري همداني (وفات کال۱۳۲۲ یا ۱۳۳۳ هجري) د دې روایت په تشریح کې یوه رساله لیکلې ده.[۸]
د حدیث معتبروالی او سرچینې
جعفر کاشف الغطاء په کشف الغطاء کې دغه احادیث له معنوي لحاظه متواتر ګڼي.[۹] محمد تقي مجلسي په روضة المتقين کې[۱۰] او علامه مجلسي په بحار الانوار او مَرآةُ العقول کې د دغو احاديثو له نقلولو وروسته، ځينې يې صحيح السند ګڼلي دي.[۱۱]
دا احادیث له دریمې هجري پېړۍ راوروسته په مختلفو شیعه منابعو کې روایت شوي دي لکه محاسن،[۱۲] بصائر الدرجات،[۱۳] تفسیر فُرات کوفي،[۱۴] الکافي،[۱۵] رساله مُحکم و مُتشابه،[۱۶] او ځینې راویانو لکه زُراره او سَماعة بن مهران له پیغمبر(ص)، امام باقر(ع) او امام صادق(ع) څخه نقل کړی دی. او همدارنګ شیخ حر عاملي هم دغه حدیثونه په وسائل الشیعه[۱۷] او الفصول المهمه کې نقل کړي دي.[۱۸]
دا روایتونه په مسند دارمی او نورو اهل سنتو کتابونو کې په بیلا بیلو ټکو سره راغلی دی.[۱۹]
فقهي استعمالات
د لسمې څخه تر پنځلسمې هجري پېړۍ پورې ډېر شیعه فقها، لکه مقدّس اردبیلي (وفات: ۹۹۳ هجري)،[۲۰] عبدالله فاضل تُوني،[۲۱] یوسف بن احمد بحراني،[۲۲] جعفر کاشفالغطاء،[۲۳] میرزای قمي،[۲۴] سید ابوالحسن اصفهاني،[۲۵] سید ابوالقاسم خویي،[۲۶] و مرعشي نجفي (وفات: ۱۴۱۱ هجري)، په بیلا بیلو فقهي موضوعاتو لکه د جمعې د لمانځه د واجبیت،[۲۷] د مړو د تقلید د جواز یا عدم جواز،[۲۸] د غل د لاس پرې کولو،[۲۹] او قصاص اخیستلو[۳۰] کې د دې حکمونو د استمرار لپاره په دې روایتونو سره دلیل راوړی دی.
د حدیث متن او ژباړه
عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع- عَنِ الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ فَقَالَ حَلَالُ مُحَمَّدٍ حَلَالٌ أَبَداً إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ وَ حَرَامُهُ حَرَامٌ أَبَداً إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ لَا یَکُونُ غَیْرُهُ وَ لَا یَجِیءُ غَیْرُه.[۳۱]
زراره وویل: ما له امام صادق(ع) څخه د حلال او حرام په اړه پوښتنه وکړه. هغه وفرمایل: د محمد(ص) حلال تر قیامت ورځې پورې حلال دی، او د هغه حرام تر قیامت ورځې پورې حرام دی؛ نه به له دې پرته بل څه وي او نه به کوم بل څه راشي.
فوټ نوټ
- ↑ استرآبادی، الفوائد المدنیّة، ۱۴۲۶ق، مخ۲۴۹؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ټوک۱۸، مخ۳۴۰-۳۴۲.
- ↑ برقی، المحاسن، دار الکتب الإسلامیة، ټوک۱، مخ۲۶۹؛ صفار، بصائر الدرجات، ۱۳۶۳ش، ټوک۱، مخ۱۴۸؛ کلینی، الکافی، ۱۳۶۳ش، ټوک۲، مخ۱۷؛ سید مرتضی، رسالة المحکم والمتشابة، ۱۳۸۶ش، مخ۵۵.
- ↑ انصاری، فرائد الأصول، ۱۴۳۷ق، ټوک۲، مخ۵۳۷.
- ↑ نایینی، اجود التقریرات، ۱۳۶۸ش، ټوک۲، مخ۵۱۵.
- ↑ خویی، صراط النجاة، ۱۴۱۶ق، ټوک۳ مخ۴۵۰.
- ↑ مرعشی نجفی، السرقة علی ضوء القرآن و السنة، ۱۴۲۴ق، مخ۳۱۵.
- ↑ علامه حلی، نهایة الوصول إلی علم الأصول، ۱۴۲۵ق، ټوک۵، مخ۷۹.
- ↑ صدرایی خویی، فهرستگان نسخههای خطی حدیث، ۱۳۸۲ش، ټوک۳، مخ۳۷۸.
- ↑ کاشف الغطاء، کشف الغطاء، ۱۴۲۲ق، ټوک۱، مخ۱۹۰.
- ↑ مجلسی، روضة المتقین، ۱۴۰۶ق، ټوک۱۲، مخ۱۹۶
- ↑ مجلسی، بحارالانور، ۱۴۰۳ق، ټوک۱۶، مخ۳۵۴؛ ټوک۴۷، مخ۳۵ و ټوک۹، مخ۳؛ مجلسی، مرآة العقول، ۱۴۰۴ق، ټوک۱، مخ۲۰۱.
- ↑ برقی، المحاسن، دار الکتب الإسلامیة، ټوک۱، مخ۲۶۹.
- ↑ صفار، بصائر الدرجات، ۱۳۶۳ش، ټوک۱، مخ۱۴۸.
- ↑ کوفی، تفسیر فرات الکوفی، ۱۴۱۰ق، مخ۹۳.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۳۶۳ش، ټوک۲، مخ۱۷.
- ↑ سید مرتضی، رسالة المحکم والمتشابة، ۱۳۸۶ش، مخ۵۵.
- ↑ شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ۱۴۰۹ق، ټوک۲۷، مخ۱۶۹.
- ↑ الفصول المهمة، ۱۴۱۸ق، ټوک۱، مخ ۴۲۷ او ۶۴۴.
- ↑ دارمی، مسند الدارمی، ۱۴۲۱ق، ټوک۱، مخ۴۰۲؛ ابن قتیبة الدینوری، تأویل مختلف الحدیث، ۱۴۱۹ق، مخ۲۷۱؛ بیهقی، المدخل إلی السنن الکبری، دار الخلفاء للکتاب الإسلامی، مخ۱۰۷.
- ↑ مقدس اردبیلی، مجمع الفائدة و البرهان، ۱۴۰۳ق، ټوک۱، مخ۸.
- ↑ فاضل تونی، الاجتهاد و التقلید، ۱۴۱۵ق، مخ۲۶۳.
- ↑ بحرانی، الحدائق الناضرة، ۱۴۰۵ق، ټوک۹، مخ۴۰۳ او ۴۲۴.
- ↑ کاشف الغطاء، کشف الغطاء، ۱۴۲۲ق، ټوک۱، مخ۱۹۰.
- ↑ میرزای قمی، مناهج الاحکام، ۱۴۲۰ق، مخ۲۱.
- ↑ اصفهانی، صلاة المسافر، ۱۴۱۵ق، مخونه۹۸-۹۹.
- ↑ خویی، صراط النجاة، ۱۴۱۶ق، ټوک۳ مخ۴۵۰.
- ↑ بحرانی، الحدائق الناضرة، ۱۴۰۵ق، ټوک۹، مخ۴۲۴؛ میرزای قمی، مناهج الاحکام، ۱۴۲۰ق، مخ۲۱.
- ↑ بحرانی، شرح الرسالة الصلاتیة، ۱۴۰۳ق، مخ۲؛ کاشف الغطاء، کشف الغطاء، ۱۴۲۲ق، ټوک۱، مخ۲۲۷.
- ↑ مرعشی نجفی، السرقة علی ضوء القرآن و السنة، ۱۴۲۴ق، مخ۳۱۵.
- ↑ مرعشی نجفی، القصاص علی ضوء القرآن و السنة، ۱۴۲۴ق، ټوک۱، مخ۳۰.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۳۶۳ش، ټوک۲، مخ۱۷.
سرچينې
- ابن قتیبه دینوري، عبدالله بن مسلم، تأویل مختلف الحدیث، څېړنه: محمد محیالدین الأصفر، المکتب الاسلامي – مؤسسة الإشراق، دوهم چاپ، ۱۴۱۹ق.
- استرآبادي، محمد امین، الفوائد المدنیة، څېړنه: رحمتالله رحمتي اراکي، قم، مؤسسه النشر الإسلامي، لسم چاپ، ۱۴۲۶ق.
- اسماعیليزاده، عباس، «بررسی سندی روایت حَلَالُ مُحَمَّدٍ حَلَالٌ أَبَداً إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ و...» (د “حلالُ محمدٍ حلالٌ أبداً إلی یوم القیامة …” روایت د سند څېړنه)، د قرآن او حدیث علومو مجله، ۱۰۹ ګڼه، منی او ژمی ۱۴۰۱هـ ل.
- اصفهاني، سید ابو الحسن، صلاة المسافر، د سید حسین علوي خوانساري تقریر، قم، د اسلامي خپرونو دفتر، لومړی چاپ، ۱۴۱۵ق.
- انصاري، مرتضی، فرائد الأصول، څېړنه: د ذوي القربی د نشر مؤسسه، قم، ذوي القربی، ۱۴۳۷ق.
- بحراني، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة في أحکام العترة الطاهرة، څېړنه: محمدتقي ایرواني او سید عبدالرزاق مقرم، قم، د اسلامي خپرونو دفتر، لومړی چاپ، ۱۴۰۵ق.
- بحراني، یوسف بن احمد، شرح الرسالة الصلاتیة، سمون: عادل بن احمد بحراني، بوشهر، محمد بن شیخ عبدالحمید، لومړی چاپ، ۱۴۰۳ق.
- برقي، احمد بن محمد، المحاسن، سمون: جلالالدین محدث ارموي، قم، دار الکتب الإسلامیة، بېنېټې.
- بیهقي، احمد بن حسین، المدخل إلی السنن الکبری، څېړنه: محمد ضیاءالرحمن الأعظمي، کویت، دار الخلفاء للکتاب الإسلامي، بېنېټې.
- خویي، سید ابوالقاسم، صراط النجاة (له حاشیو سره)، څېړنه: موسی مفیدالدین عاصي عاملي، قم، مکتب نشر المنتخب، لومړی چاپ، ۱۴۱۶ق.
- دارمي، عبدالله بن عبدالرحمن، مسند الدارمي، سعودي عربستان، دار المغني، لومړی چاپ، ۱۴۲۱ق.
- سید مرتضی، علي بن حسین، رسالة المحکم والمتشابه، مشهد، د آستان قدس رضوي د اسلامي څېړنو بنسټ، ۱۳۸۶هـ ش.
- شیخ حر عاملي، محمد بن حسن، الفصول المهمة في أصول الأئمة (تکملة الوسائل)، سمون: محمد بن محمد حسین قائیني، قم، د امام رضا(ع) د اسلامي معارف مؤسسه، لومړی چاپ، ۱۴۱۸ق.
- صدرایي خوبي، علي، فهرستگان نسخههای خطی حدیث و علوم حدیث شیعه، قم، دار الحدیث، ۱۳۸۲هـش.
- صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات في فضائل آل محمد(ص)، قم، د حضرت آیتالله العظمی مرعشي نجفي عامه کتابتون، ۱۳۶۳هـ ش.
- علامه حلي، حسن بن یوسف، نهایة الوصول إلی علم الأصول، څېړنه: ابراهیم بهادري، قم، د امام صادق(ع) مؤسسه، ۱۴۲۵ق.
- فاضل توني، عبدالله بن محمد، الاجتهاد والتقلید (الوافیة في الأصول)، قم، مجمع الفکر الإسلامي، دوهم چاپ، ۱۴۱۵ق.
- فیض کاشاني، محسن، ده رساله (لس رسالې)، سمون: رسول جعفریان، اصفهان، د امیرالمؤمنین(ع) کتابتون، لومړی چاپ، ۱۳۷۱هـش.
- کاشف الغطاء، جعفر، کشف الغطاء عن مبهمات الشریعة الغراء، قم، د قم د حوزې علمي د اسلامي تبلیغاتو دفتر، لومړی چاپ، ۱۴۲۲ق.
- کراجکي، محمد بن علي، کنز الفوائد، قم، دار الذخائر، ۱۳۶۹هـ ل.
- کلیني، محمد بن یعقوب، الکافي، تهران، دار الکتب الإسلامیة، ۱۳۶۳هـ ل.
- کوفي، فرات بن ابراهیم، تفسیر فرات الکوفي، څېړنه: محمد کاظم، تهران، د اسلامي ارشاد وزارت د چاپ او نشر مؤسسه، ۱۴۱۰ق.
- مجلسي، محمد باقر، مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول، څېړنه: سید هاشم رسولي محلاتي، تهران، دار الکتب الإسلامیة، دوهم چاپ، ۱۴۰۴ق.
- مجلسي، محمدتقي، روضة المتقین في شرح من لا یحضره الفقیه، سمون: حسین موسوي کرماني او عليپناه اشتهاردي، قم، د کوشانبور اسلامي فرهنګي مؤسسه، دوهم چاپ، ۱۴۰۶ق.
- مجلسي، محمد باقر، بحارالانور الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار(ع)، بیروت، دار إحیاء التراث العربي، دوهم چاپ، ۱۴۰۳ق.
- مرعشي نجفي، سید شهابالدین، السرقة علی ضوء القرآن و السنة (غلا د قرآن او سنت په رڼا کې)، د سید عادل علوي تقریر، قم، د آیتالله مرعشي نجفي کتابتون او چاپخانه، لومړی چاپ، ۱۴۲۴ق.
- مرعشي نجفي، سید شهابالدین، القصاص علی ضوء القرآن و السنة (قصاص د قرآن او سنت په رڼا کې)، د سید عادل علوي تقریر، قم، د آیتالله مرعشي نجفي کتابتون او چاپخانه، لومړی چاپ، ۱۴۱۵ق.
- مقدس اردبیلي، احمد بن محمد، مجمع الفائدة والبرهان في شرح إرشاد الأذهان، څېړنه: آقا مجتبی عراقي، عليپناه اشتهاردي او آقا حسین یزدي اصفهاني، قم، د اسلامي خپرونو دفتر، لومړی چاپ، ۱۴۰۳ق.
- مکارم شیرازي، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، ۱۳۷۴هـ ل.
- میرزای قمي، محمد بن حسن، مناهج الأحکام في مسائل الحلال والحرام، قم، د اسلامي خپرونو دفتر، لومړی چاپ، ۱۴۲۰ق.
- ناییني، محمدحسین، اجود التقریرات (د آیتالله ناییني تقریرات)، د سید ابوالقاسم خویي له خوا ترتیب شوي، قم، کتابفروشي مصطفوي، ۱۳۶۸هـ ل.
| ||||||||||||||||||||||||||