الحسن و الحسین امامان قاما او قعدا

الحسن و الحسین امامان قاما او قعدا
	د الحسن و الحسین امامان قاما او قعدا د روایت لیکل شوی لوح د امام حسین(ع) په حرم کې
د انځور تشریح	د الحسن و الحسین امامان قاما او قعدا د روایت لیکل شوی لوح د امام حسین(ع) په حرم کې
موضوع	امام حسن(ع) او امام حسین(ع)
څخه صادر شوی	پیغمبر(ص)
شیعه سرچینې	علل الشرایع، الارشاد، الفصول المختارة، کفایة الاثر
	د سلسلةالذهب حدیث • د ثقلین حدیث • د کساء حدیث • د عمر بن حنظلة مقبوله • د قرب نوافل حدیث • د معراج حدیث • د ولایت حدیث • د وصایت حدیث • د جنود عقل او جهل حدیث • د شجره حدیث

الْحَسَنُ وَ الْحُسَینُ إِمَامَانِ قَاما أَوْ قَعَدا د پېغمبر(ص) یو حدیث دی چې په هر حالت کې د امام حسن(ع) او امام حسین(ع) امامت ته اشاره لري؛ که پاڅون وکړي او که کښېني (قیام ونه کړي)، او د حسنینو(ع) پر امامت د نص په توګه پېژندل کېږي. په دې حدیث کې «قیام» د امام حسین(ع) په هغه مبارزې تعبیر شوی چې د حق د اقامې او د ظلم پر ضد یې ترسره کړه، او «قعود» له معاویه سره د امام حسن(ع) صلحې ته ویل شوي دي.

دغه مضمون د شیعه امامیه، زیدیه او اسماعیلیه په سرچینو کې په درېیو نقلونو راغلی دی: لومړی، د امام حسن(ع) له خوا له معاویه سره د سولې د حکمت په بیان کې؛ دویم، د ابوایوب انصاري له لوري د جمل په جګړه کې د امام علي(ع) د حقانیت د څرګندولو لپاره؛ او درېیم، د ابوذر غفاري له خوا د پېغمبر(ص) د ژوند په وروستیو ورځو کې. محدثانو دا حدیث صحیح، مشهور، د نورو روایتونو په وسیله تأیید شوی او د مسلمانانو تر اجماع لاندې بللی دی.

د حدیث مختلف نقلونه او اهمیت یې

«الْحَسَنُ وَ الْحُسَینُ إِمَامَانِ قَامَا أَوْ قَعَدا؛ حسن(ع) او حسین(ع) دواړه امامان دي، که قیام وکړي او که کښېني» حدیث، له پېغمبر اکرم(ص) څخه روایت شوی دی.^[۱] دا حدیث د شیخ صدوق،^[۲] شیخ مفید،^[۳] خزاز قمي،^[۴] ابن‌عقده کوفي^[۵] او قاضي نعمان مغربي^[۶] په آثارو کې نقل شوی دی.

د شیخ صدوق د نقل له مخې، امام حسن(ع) له معاویه سره د سولې په اړه د یوې پوښتنې په ځواب کې دې حدیث ته اشاره کړې او خپله سوله یې د «قعود» (کېناستو) مصداق بللې ده.^[۷] د ابن‌عقده کوفي د نقل له مخې، د جمل په جګړه کې ځینو کسانو پر ابوایوب انصاري نیوکه وکړه چې ولې د مسلمانانو پر وړاندې ولاړ دی؛ هغه دا حدیث ولوست.^[۸] خزاز قمي هم راپور ورکړی چې ابوذر غفاري د پېغمبر(ص) د ژوند په وروستیو ورځو کې دا حدیث اورېدلی و.^[۹] د ابن‌عقده، خزاز قمي او قاضي نعمان په نقل کې،^[۱۰] دا عبارت هم راغلی: «و أَبوهما خیرٌ منهما؛ او د دوی پلار تر دوی غوره دی».

شیخ مفید روایت داسې نقل کړی: «ابْنَای هَذَانِ إِمَامَانِ قَامَا أَوْ قَعَدَا؛ دا زما دوه زامن امامان دي، که قیام وکړي که کښېني»^[۱۱] او دا یې د حسنینو(ع) پر امامت نص بللی دی.^[۱۲] په شیعي سرچینو کې هم دا روایت د حسنینو(ع) پر امامت د نص په توګه یاد شوی دی.^[۱۳]

د قیام او قعود معنا

علامه مجلسی په دې روایت کې «قیام» (درېدل) د امامت د امر او د ټولنې د مشرتابه د ترسره کولو په معنا تفسیر کړی، او «قعود» (کېناستل) یې د لوړ مصلحت یا تقیې له امله له قیام څخه لاس اخیستل بللي دي.^[۱۴] مرتضی مطهري هم «قیام» د امام حسین(ع) انقلابي حرکت او د ظلم پر ضد مبارزه ګڼلې، او «قعود» یې له معاویه سره د امام حسن(ع) مصلحتي سوله او انتظار تعبیر کړی دی.^[۱۵] راضي آل‌یاسین، چې د شیعه څېړونکو له ډلې دی، په خپل کتاب «صلح الحسن(ع)» کې د سولې د علتونو په تاریخي تحلیل کې په دې روایت استناد کړی دی.^[۱۶]

د روایت د نقلونو اعتبار څومره دی

شیخ مفید او قاضي نعمان د روایت سند نه دی ذکر کړی؛^[۱۷] خو د شیخ صدوق، ابن‌عقده کوفي او خزاز قمي په نقلونو کې د روایت د سند سلسله بیان شوې ده..^[۱۸] د صدوق روایت د ابي‌سعید عقیصا له لارې له امام حسن(ع) څخه نقل شوی دی.

ابن‌ابي‌جمهور دا حدیث صحیح بللی دی^[۱۹] علامه مجلسي هم دا له نورو روایتونو سره تأیید شوی^[۲۰] او مشهور^[۲۱] ګڼي. همدارنګه د ابن‌شهرآشوب د نظر له مخې، له پېغمبر څخه د دې روایت نقل د اهل قبله تر اجماع لاندې دی.^[۲۲]

فوټ نوټ

↑ بحرانی اصفهانی، عوالم العلوم، ۱۳۸۲ش، مخ۳۲۱.
↑ شیخ صدوق، علل الشرایع، ۱۳۸۵ش، ټوک۱، مخ۲۱۱.
↑ شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۳۰؛ شیخ مفید، الفصول المختارة، ۱۴۱۳ق، مخ۳۰۳.
↑ خزاز رازی، کفایة الاثر،‌ ۱۴۰۱ق، ۳۶-۳۸مخونه.
↑ ابن‌عقده کوفی، فضائل أمیر المؤمنین علیه‌السلام، ۱۴۲۴ق، ۱۶۶-۱۶۸مخونه.
↑ ابن‌حیون، دعائم الاسلام،‌ ۱۳۸۵ق، ټوک۱، مخ۳۷.
↑ شیخ صدوق، علل الشرایع، ۱۳۸۵ش، ټوک۱، مخ۲۱۱.
↑ ابن‌عقده کوفی، فضائل أمیر المؤمنین علیه‌السلام، ۱۴۲۴ق، ۱۶۶-۱۶۸مخونه.
↑ خزاز رازی، کفایة الاثر،‌ ۱۴۰۱ق، ۳۶-۳۸مخونه.
↑ ابن‌حیون، دعائم الاسلام،‌ ۱۳۸۵ق، ټوک۱، مخ۳۷.
↑ شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ټوک۱، مخ۳۰؛ شیخ مفید، الفصول المختارة، ۱۴۱۳ق، مخ۳۰۳.
↑ شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ټوک۱، مخ۳۰.
↑ طبرسی، إعلام الوری، ۱۳۹۰ق، مخ۲۱۰؛ شیخ حر عاملی، اثبات الهداة، ۱۴۲۵ق، ټوک۲، مخ۱۵۴ او ټوک۴، مخ۳۳.
↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ټوک۴۴، مخ۱۶.
↑ «بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی»،‌ د آیت‌الله خامنه‌ای د آثارو د ساتنې او خپرولو د دفتر وېب‌پاڼه.
↑ آل‌یاسین، صلح الحسن علیه‌السلام، ۱۴۱۲ق، ۱۹۹-۲۰۰مخونه.
↑ شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ټوک۱، مخ۳۰؛ شیخ مفید، الفصول المختارة، ۱۴۱۳ق، مخ۳۰۳.
↑ شیخ صدوق، علل الشرایع، ۱۳۸۵ش، ټوک۱، مخ۲۱۱؛ ابن‌عقده کوفی، فضائل أمیر المؤمنین علیه‌السلام، ۱۴۲۴ق، ص۱۶۶؛ خزاز رازی، کفایة الاثر،‌ ۱۴۰۱ق، مخ۳۶ و مخ۱۱۴.
↑ ابن‌ابی‌جمهور، عوالی اللئالی، ۱۴۰۵، ټوک۳، ۱۲۹-۱۳۰مخونه.
↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ټوک۳۵، مخ۲۶۶.
↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ټوک۴۳، مخ۲۷۸.
↑ ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ټوک۳، مخ۳۹۴؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ټوک۴۳، ۲۹۱مخ.

سرچينې

آل‌یاسین، راضی، صلح الحسن علیه‌السلام، بیروت، الاعلمی فی المطبوعات، ۱۴۱۲ق.
ابن‌ابی‌جمهور، محمد بن زین الدین، عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة، قم، دار سیدالشهداء، ۱۴۰۵ق.
ابن‌حیون، نعمان بن محمد مغربی، دعائم الإسلام و ذکر الحلال و الحرام و القضایا و الاحکام، قم، آل البیت، ۱۳۸۵ق.
ابن‌شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابي طالب، قم، علامه، ۱۳۷۹ق.
ابن‌عقده کوفی، احمد بن محمد، فضائل أمیر المؤمنین علیه‌السلام، قم، دلیل ما، ۱۴۲۴ق.
بحرانی اصفهانی، عبدالله بن نورالله، عوالم العلوم و المعارف والأحوال – الإمام علی بن أبی طالب علیه‌السلام، قم، مؤسسه الإمام المهدی عجّل الله تعالی فرجه الشریف، ۱۳۸۲ش.
«بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی» (بیانات په درې اړخیزه غونډه کې له شهید مطهري او ډاکټر شریعتی سره)، د آیت الله خامنه‌ای د آثار د ساتنې او خپرونې ویبپاڼه، د لیدنې نېټه: ۱۷ د مرغومي ۱۴۰۲ش.
خزاز رازی، علی بن محمد، کفایة الأثر فی النصّ علی الأئمة الإثنی عشر، قم، بیدار، ۱۴۰۱ق.
شیخ حر عاملی، محمد بن حسن، إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، بیروت، الاعلمی فی المطبوعات، ۱۴۲۵ق.
شیخ صدوق، محمد بن علی، علل الشرایع، قم، د داوري کتاب پلورنځی، ۱۳۸۵ش.
شیخ مفید، محمد بن محمد، الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم، د شیخ مفید کنګرس، ۱۴۱۳ق.
شیخ مفید، محمد بن محمد، الفصول المختارة، قم، د شیخ مفید کنګرس، ۱۴۱۳ق.
طبرسی، فضل بن حسن، إعلام الوری بأعلام الهدی، تهران، اسلامیه، ۱۳۹۰ق.
مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.

[1] بحرانی اصفهانی، عوالم العلوم، ۱۳۸۲ش، مخ۳۲۱.

[2] شیخ صدوق، علل الشرایع، ۱۳۸۵ش، ټوک۱، مخ۲۱۱.

[3] شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۳۰؛ شیخ مفید، الفصول المختارة، ۱۴۱۳ق، مخ۳۰۳.

[4] خزاز رازی، کفایة الاثر،‌ ۱۴۰۱ق، ۳۶-۳۸مخونه.

[5] ابن‌عقده کوفی، فضائل أمیر المؤمنین علیه‌السلام، ۱۴۲۴ق، ۱۶۶-۱۶۸مخونه.

[6] ابن‌حیون، دعائم الاسلام،‌ ۱۳۸۵ق، ټوک۱، مخ۳۷.

[7] شیخ صدوق، علل الشرایع، ۱۳۸۵ش، ټوک۱، مخ۲۱۱.

[8] ابن‌عقده کوفی، فضائل أمیر المؤمنین علیه‌السلام، ۱۴۲۴ق، ۱۶۶-۱۶۸مخونه.

[9] خزاز رازی، کفایة الاثر،‌ ۱۴۰۱ق، ۳۶-۳۸مخونه.

[10] ابن‌حیون، دعائم الاسلام،‌ ۱۳۸۵ق، ټوک۱، مخ۳۷.

[11] شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ټوک۱، مخ۳۰؛ شیخ مفید، الفصول المختارة، ۱۴۱۳ق، مخ۳۰۳.

[12] شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ټوک۱، مخ۳۰.

[13] طبرسی، إعلام الوری، ۱۳۹۰ق، مخ۲۱۰؛ شیخ حر عاملی، اثبات الهداة، ۱۴۲۵ق، ټوک۲، مخ۱۵۴ او ټوک۴، مخ۳۳.

[14] مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ټوک۴۴، مخ۱۶.

[15] «بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی»،‌ د آیت‌الله خامنه‌ای د آثارو د ساتنې او خپرولو د دفتر وېب‌پاڼه.

[16] آل‌یاسین، صلح الحسن علیه‌السلام، ۱۴۱۲ق، ۱۹۹-۲۰۰مخونه.

[17] شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ټوک۱، مخ۳۰؛ شیخ مفید، الفصول المختارة، ۱۴۱۳ق، مخ۳۰۳.

[18] شیخ صدوق، علل الشرایع، ۱۳۸۵ش، ټوک۱، مخ۲۱۱؛ ابن‌عقده کوفی، فضائل أمیر المؤمنین علیه‌السلام، ۱۴۲۴ق، ص۱۶۶؛ خزاز رازی، کفایة الاثر،‌ ۱۴۰۱ق، مخ۳۶ و مخ۱۱۴.

[19] ابن‌ابی‌جمهور، عوالی اللئالی، ۱۴۰۵، ټوک۳، ۱۲۹-۱۳۰مخونه.

[20] مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ټوک۳۵، مخ۲۶۶.

[21] مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ټوک۴۳، مخ۲۷۸.

[22] ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ټوک۳، مخ۳۹۴؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ټوک۴۳، ۲۹۱مخ.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

[۲۱]

[۲۲]