محکم او متشابه
| د پام وړ تفسیرونه | |
|---|---|
| شیعي | د ابو الجارود تفسیر • د قمي تفسیر • کتاب التفسیر (عیاشي) • التبیان تفسیر • مجمع البیان تفسیر • تفسیر الصافي • المیزان تفسیر |
| سني | تفسیر جامع البيان (طبري) • المحرر الوجیز (ابن عطیه) • تفسیر الجامع لأحكام القرآن (قرطبي) • تفسير القرآن العظيم (ابن كثير) • تفسیر جلالین (سیوطي) |
| تفسیري لیدلوري | |
| تطبیقي تفسیر • علمي تفسیر • عصري تفسیر • تاریخي تفسیر • فلسفي تفسیر • کلامي تفسیر • عرفاني تفسیر • ادبي تفسیر • فقهي تفسیر | |
| تفسیري تګلارې | |
| د قرآن په قرآن تفسیر • روایتي تفسیر • اجتهادي تفسیر | |
| د تفسیر لیکنې ډولونه | |
| ترتیبي تفسیر • موضوعي تفسیر | |
| د تفسیر پوهنې اصطلاحات | |
| د نزول اسباب • ناسخ او منسوخ • محکم او متشابه • د قرآن اعجاز • جری او انطباق • مکي او مدني | |
مُحْکَم او مُتَشابه د قرآن د علمونو دوه اصطلاحات دي چې د آل عمران سورې له ۷ آیت څخه اخیستل شوي دي. محکم هغه ټینګې او روښانه وینا ته ویل کېږي چې په هغې کې د هېڅ ډول شبهې او ناوړه ګټې اخیستنې ځای نه وي؛ په مقابل کې متشابه هغې وینا ته ویل کېږي چې پخپله یوازې نارسا، نیمګړې او شبههراپارونکې ښکاري او د بېلابېلو تفسیرونو احتمال پکې موجود وي.
د متشابه آیتونو د تفسیر د څرنګوالي په اړه بېلابېل نظرونه مطرح شوي دي: ځینې مفسرین باور لري چې متشابه آیتونه محکم آیتونو ته په ورګرځولو سره تأویل او تفسیر کېدای شي او د متشابهاتو علم یوازې د الله او په علم کې له راسخونو کسانو سره ځانګړی ګڼي.
مفهوم پېژندنه او ځایګی
محکم او متشابه د قرآن د علمونو دوه اصطلاحات دي چې د آل عمران سورې له ۷ آیت څخه اخیستل شوي دي.[۱]
محکم هغې ټینګې، روښانه او نه انکارېدونکې وینا ته ویل کېږي چې په هغې کې د هېڅ ډول شبهې او ناوړه ګټې اخیستنې ځای نه وي. متشابه هغې وینا ته ویل کېږي چې پخپله او یوازې نارسا او شبههراپارونکې وي او د بېلابېلو تفسیرونو احتمال پکې موجود وي.[۲]
په قرآن کې د محکم او متشابه آیتونو په اړه نظرونه
د ځینو قرآنپوهانو په وینا، د دې په اړه چې د قرآن کوم آیتونه محکم او کوم یې متشابه دي، درې اساسي نظرونه ذکر شوي دي:
- ټول آیتونه محکم دي؛ د هود سورې د ۱ آیت پر بنسټ.
- ټول آیتونه متشابه دي؛ د زمر سورې د ۲۳ آیت پر بنسټ.
- ځینې آیتونه محکم او ځینې متشابه دي. دا د مفسرینو مشهور نظر دی چې د آل عمران سورې د ۷ آیت پر بنسټ ولاړ دی.[۳] په دې آیت کې قرآن په دوو برخو وېشل شوی دی: «محکم آیتونه» چې «امالکتاب» (د کتاب اساس) بلل شوي دي او «متشابه آیتونه» چې پوهېدل پرې محکماتو ته ورګرځېدو ته اړتیا لري.
د محکم او متشابه معناوې او مصداقونه
سید محمدحسین طباطبایي په تفسیر المیزان کې د محکم او متشابه د معنا او مصداقونو په اړه ۱۶ نظرونه شمېرلي دي.[۴] له هغو څخه:
- محکم د ثابت او ټینګ په معنا دی، چې د ناثابت په مقابل کې راځي؛ له همدې امله په شریعت کې ثابت احکام محکم بلل کېږي، د هغو احکامو په مقابل کې چې نسخ کېږي.[۵]
- د سورتونو په پیل کې راغلي مقطعه حروف د محکماتو او له دغو آیتونو پرته نور آیتونه د متشابهاتو له ډلې څخه شمېرل کېږي.[۶]
- محکمات هغه آیتونه دي چې روښانه او څرګندې معناوې ولري، او متشابهات هغه آیتونه دي چې مجمل او مبهمې او غیر څرګندې معناوې ولري.[۷]
- محکمات هغه آیتونه دي چې د دلیل له لارې د هغو پر مضمون او محتوا پوهه ترلاسه کېدای شي، او متشابه هغه آیتونه دي چې په هغو د علم ترلاسه کولو لپاره کومه لار نه وي.[۸]
- متشابهات هغه آیتونه دي چې د الله تعالی د صفتونو، او د قیامت او آخرت د حالاتو او اوصافو په اړه وي.[۹]
- محکمات هغه معارف دي چې څرګند دلیل ولري؛ لکه د توحید، د الله د قدرت او حکمت اړوند آیتونه. او متشابهات هغه آیتونه دي چې د هغو د معارفو منل او پوهېدل یې تأمل او تدبر ته اړتیا لري.[۱۰]
- محکمات هغه آیتونه دي چې د واجباتو او محرماتو د بیان لپاره نازل شوي دي او متشابهات د قرآني کیسو او مثالونو د بیان لپاره دي.[۱۱]
متشابهات او د هغو د تفسیر څرنګوالی
د متشابه آیتونو د تفسیر د څرنګوالي په اړه بېلابېل نظرونه شتون لري. ځینې مفسرین باور لري چې متشابه آیتونه محکم آیتونو ته په ورګرځولو سره تفسیر کېږي.[۱۲] د آل عمران سورې د ۷ آیت پر بنسټ ویل شوي چې یوازې الله او په علم کې راسخ کسان د قرآن له متشابهاتو څخه خبر دي او پر هغو علم لري.[۱۳] خو د دې په اړه چې په علم کې راسخ کسان څوک دي، بېلابېل نظرونه وړاندې شوي دي. په شیعه سرچینو کې ځینې روایتونه امامان(ع) په علم کې د راسخو کسانو مصداق معرفي کوي.[۱۴] یو شمېر مفسرینو په علم کې د راسخو کسانو مفهوم پراخ ګڼلی چې ټول پوهان او متفکران پکې شاملېږي.[۱۵]
فوټ نوټ
- ↑ زرکشي، البرهان، ټوک۲، مخ۶۸؛ طباطبایي، المیزان، ټوک۳، مخ۳۲.
- ↑ معرفت، علوم قرآني، مخ۲۷۱.
- ↑ زرکشي، البرهان، ټوک۲، مخ۶۸؛ سیوطي، الاتقان، ټوک۲، مخ۵.
- ↑ طباطبایي، المیزان، ټوک۳، ۳۲-۳۹مخونه.
- ↑ طباطبایي، المیزان، ټوک۳، مخ۳۴؛ معرفت، علوم قرآني، مخ۲۷۱.
- ↑ طباطبایي، المیزان، ټوک۳، مخ۳۳.
- ↑ طباطبایي، المیزان، ټوک۳، مخ۳۳.
- ↑ طباطبایي، المیزان، ټوک۳، مخ۳۵.
- ↑ سیوطي، الاتقان، ټوک۲، مخ۱۲.
- ↑ طباطبایي، المیزان، ټوک۳، مخ۳۵.
- ↑ سیوطي، الاتقان، ټوک۲، مخ۶.
- ↑ سید رضي، حقایق التأویل، ټوک۲، مخ۲۳؛ طباطبایي، المیزان، ټوک۱، ۱۶۸-۱۶۹مخونه او ټوک۳، مخ۴۳.
- ↑ طبرسي، مجمع البیان، ټوک۲، مخ۲۴۱.
- ↑ د مثال په توګه وګورئ: کلیني، الکافي، ټوک۱، مخ۲۱۳.
- ↑ مکارم شیرازي، تفسیر نمونه، ټوک۲، مخ۴۳۹.
سرچينې
- زرکشي، محمد بن عبدالله، البرهان فی علوم القرآن، بیروت، دار إحیاء الکتب العربیة عیسى البابى الحلبی و شرکائه، لومړی چاپ، ۱۳۷۶ق.
- سید رضي، محمد بن حسین، حقایق التأویل فی متشابه التنزیل، بیروت، دار الاضواء، ۱۴۰۶ق.
- سیوطي، جلالالدین، الاتقان فی علوم القرآن، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۶ق.
- طباطبایي، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۳ق.
- طبرسي، فضل بن حسن، مجمع البیان، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، لومړی چاپ، ۱۴۱۵ق.
- معرفت، محمدهادي، علوم قرآنی، قم، د التمهيد کلتوري او خپرندویه بنسټ، څلورم چاپ، ۱۳۸۱ل.
- مکارم شیرازي، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۷۴ل.
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||