د سپیناوي جهاد

د سپیناوي جهاد یا د تبیین جهاد د علمي او تحقیقي کار پر بنسټ د روښانتیا په معنا ګڼل شوی، چې موخه یې له دښمن او د هغه له وسوسو سره مقابله ده. دا اصطلاح د لومړي ځل لپاره د ایران د اسلامي جمهوریت رهبر آیت‌الله خامنه‌اي د ۱۳۹۵ هـ ل کال په غویي میاشت کې وکاروله، او د ۱۴۰۰ هـ ل کال په لیندۍ میاشت کې یې د هغې توضیح او شننه وکړه. نوموړی باور لري چې دا اصطلاح حسنینو(ع) ته د امام علي(ع) د وصیت‌نامې څخه اخیستل شوې ده؛ چې که عملي شي، نو داسې اغېزې لري لکه: «د تحریف مخنیوی»، «د ټولنیز ملاتړ ساتنه» او «د ستونزو له منځه تلل».

آیت‌الله خامنه‌اي د هغو موضوعاتو یادونه هم کوي چې رښتینې تبیین ته اړتیا لري، او باور لري چې د دغو موضوعاتو تبیین باید د الهي پېغمبرانو او د شیعه امامانو په شان د بېلګو په طریقه ترسره شي، ځکه هغوی د جهاد تبیین یا د سپیناوي جهاد له مخکښانو څخه وو؛ څو اسلامي اخلاق او ادب پکې مراعات شي.

د آیت‌الله خامنه‌اي له‌خوا د دې اصطلاح مطرح کېدلو، د حوزې د استادانو، پوهنتونونو او د ایران د اجرائیه ادارو ترمنځ بېلابېل لیدلوري او غبرګونونه راوپارول؛ چې له هغو څخه د «جهاد تبیین» په نوم د فارسي او عربي کتاب خپرېدل او د ایران په هیواد کې په ځینو ښارونو کې د «جهاد تبیین قرارګاه» جوړېدل دي.

مفهوم‌پېژندنه

اصلي مقاله: سید علی حسیني خامنه‌ اي

د ایران د اسلامي جمهوریت رهبر، آیت‌الله خامنه‌اي، «جهاد تبیین» د علمي او تحقیقي کار ترسره کولو، خبرې کولو او د حقایقو د روښانه کولو په معنا بولي، څو له دښمن سره مقابله وشي او د هغه وسوسې له منځه یوړل شي. دا اصطلاح د لومړي ځل لپاره د نوموړي له‌خوا د ۱۳۹۵ هـ ل کال په غویي میاشت کې وکارول شوه او د ۱۴۰۰ هـ ل کال په لیندۍ میاشت کې یې تشریح کړه. که څه هم له دې وړاندې یې هم په بېلابېلو مواردو کې دې موضوع ته اشاره کړې وه او باور یې درلود چې د اسلامي فکر په تبیین سره خلک له فکري پلوه قانع کېږي او د اسلامي اهدافو پر لور حرکت ته هڅول کېږي.

نوموړی د «جهاد روایت»، «د تبیین حرکت»، «ترویج» او «روښانتیا» اصطلاحات هم د « تبیین جهاد » هم‌مانیز او هم‌لوري بولي.

ځایگاه او اهمیت

د حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها د سپیناوي جهاد سید علي خامنه‌اي:

«د فاطمه زهرا (سلام الله علیها) د څرګندو او ممتازو ځانګړنو له جملې څخه یوه ډېره مهمه ځانګړنه «جهاد تبیین» دی. هغې دوه مشهورې او سترې خطبې ورکړې دي؛ له هغو څخه یوه یې هغه مشهوره خطبه ده چې په «اَلحَمدُ لِلَّهِ عَلى‌ ما اَنعَمَ وَ لَهُ‌ الشُّکرُ عَلى ما اَلهَم» پیلېږي او د صحابه‌وو په غونډه کې یې بیان کړې ده. د دې خطبې په اړه ویل شوي چې د نهج‌البلاغې له غوره خطبو سره په یوه کتار کې شمېرل کېږي ــ دا خبره د بلاغت او فهم خاوندانو کړې ده ــ او له معارفو او حقایقو ډکه ده. بله خطبه یې هغه ده چې مهاجرو او انصارو ښځو ته یې وکړه: «اَصبَحتُ وَ اللَهِ عائِفَةً لِدُنیاکُم قالِیَةً لِرِجالِکُم» یا «عائِفَةً لِدُنیاکُنَّ قَالِیَةً لِرِجالِکُنَّ». دا دواړه خطبې د فاطمې زهرا (سلام الله علیها) «جهاد تبیین» یا د سپیناوي جهاد دی چې د پیغمبر له رحلت وروسته په لنډه موده کې ترسره شو.

د اهل‌بیتو د مداحانو سره په لیدنه کې وینا (۱۴۰۲/۱۰/۱۳)»

د سید علي خامنه‌اي په وینا، د «جهاد تبیین» اصطلاح د امام علي(ع) د وصیت‌نامې له دې برخې څخه اخیستل شوې: «اللَهَ اللَهَ فِی الجِهَادِ بِاَموَالِکُم وَ اَنفُسِکُم وَ اَلسِنَتِکُم فِی سَبِیلِ اللَه»[یادښت ۱] چې حسنینو(ع) ته یې کړې وه. نوموړی باور لري چې د اهل‌بیتو(ع) د ډېرو کسانو د جهاد طریقه، د تبیین جهاد و. هغه د دین تبیین او تفسیر ته د اهل‌بیتو(ع) له ځانګړي لیدلوري اشاره کوي او باور لري چې «جهاد تبیین» د ټولو لپاره یو شرعي مسئولیت او یوه فوري فریضه ده (هغه واجب چې په لومړي ممکن وخت کې باید ترسره شي).

د نوموړي په وینا، د سپیناوي جهاد له اغېزو څخه یوه «د تحریف مخنیوی» دی (لکه د پهلوي رژیم د سپینولو لپاره د تاریخي حقایقو تحریف او). همدارنګه هغه «د ګفتمان رامنځته کول» (یعنې د خلکو ترمنځ د عام فکر او ټولنیزې غوښتنې جوړېدل) او «د ټولنیز ملاتړ ساتنه» (په ټولنیزو صحنو کې د خلکو حضور ساتل) هم د دې له اغېزو څخه ګڼي. نوموړی باور لري چې «د ستونزو له منځه وړل» (یعنې د ستونزو او سختیو حل، هغه مهال چې روښانفکران، علما او د فرهنګ او ادب خاوندان په مناسب وخت، سمه او منطقي تبیین وکړي) هم د جهاد تبیین له لارې شوني دي. د مجمع‌البیان تفسیر لیکوال، امین‌الاسلام طبرسي، د فرقان سورې د ۵۲ آیت «فَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَجَاهِدْهُمْ بِهِ جِهَادًا كَبِيرًاً» په تفسیر کې ویلي چې دا آیت په دې خبرې دلالت کوي چې د متکلمانو جهاد، د منکرانو او د دین د دښمنانو د شبهاتو په ردولو کې، له سترو جهادونو څخه دی او د خدای په وړاندې ځانګړی مقام لري. هغه دا احتمال هم ورکړی چې د نبوي حدیث «رجعنا من الجهاد الاَصغر إلى الجهاد الأكبر» کې له «جهاد اکبر» څخه موخه، د قرآن له لارې جهاد او د مخالفانو او د دین د دښمنانو له شبهاتو سره مقابله وي.

هغه موضوعات چې تبیین ته اړتیا لري

د آیت‌الله خامنه‌اي په باور، ځینې هغه موضوعات چې تبیین ته اړتیا لري، عبارت دي له:

هغه موضوعات چې تبیین ته اړتیا لري

نمبر	د تبیین بېلګه	دلیل
۱	د نظام لاسته راوړنې او اغېزمنتیا	د ایران د اسلامي جمهوریت د لاسته راوړنو تبیین، «د نظام د ولسي بنسټونو په ټینګښت، ساتنه او دوام» کې رول لري. ځکه دښمن هڅه کوي چې د خلکو په افکارو کې د هغه بې‌اغېزتوب القا کړي او د اسلامي انقلاب وروسته د ایران لاسته راوړنې خلکو ته کوچنۍ وښيي.
۲	د هېواد بېلابېل ظرفیتونه	له اقتصادي ستونزو څخه د وتلو لاره، پر داخلي ظرفیتونو تکیه بلل شوې؛ لکه مقاومتي اقتصاد، د ځوان ځواک له ظرفیت څخه ګټه اخیستل او ملي تولید ته لومړیتوب ورکول، چې دا ټول تبیین او روښانتیا ته اړتیا لري.
۳	د مشروطې دورې تاریخ	د مشروطې دورې تاریخ‌لیکنه باید په مستند ډول تبیین او په بېلابېلو کچو (د ښوونځي او پوهنتون، علمي او څېړنیزو) کې خپره شي. ځکه د دې تاریخي دورې حقایق او په دې موده کې د لوېدیځ‌پالو حکومتونو له‌خوا د خلکو ځپل، تبیین ته اړتیا لري.
۴	د نفوذ خطر	د ایران په هېواد کې د نفوذ مسئله د دښمن له جدي پروګرامونو څخه بلل شوې، چې موخه یې د مدیرانو د محاسباتو بدلول (د هېواد د ادارې د پرېکړې او تصمیم‌نیونې طریقه) او د سیاسي اسلام او د ایران د اسلامي انقلاب په اړه د خلکو باورونه بدلول دي. دا موضوع هم د جګړې او بندیزونو په شان باید د ټولنې ټولو وګړو ته تبیین شي.
۵	د مقاومت فکر	د دې لپاره چې داسې تصور ونه شي چې دښمن بمونه، توغندي او پیاوړي تبلیغاتي او رسنیز وسایل لري، نو موږ باید شاتګ وکړو؛ لازمه ده چې د مقاومت اصیله نظریه له نظري او عملي پلوه تبیین او ترویج شي.
۶	د اسلامي ژوند طرز	د ژوند طرز باید د اسلامي معارفو پر بنسټ تبیین شي. ځکه د ژوند غلط طرز، چې د فرهنګي ستونزو او پر ذهنونو د واکمن فرهنګ له امله رامنځته کېږي، د لوېدیځ د ژوند له طریقې د تقلید په نتیجه کې پیدا کېږي.
۷	د وحدت ساتنه	د مسلمانانو ترمنځ د تفرقې سیاست، د اسلام د دښمنانو له‌خوا له هرې نظامي جګړې، سیاسي خوځښت او اقتصادي شخړې ډېر ګټور بلل شوی او موخه یې د حق جبهې ماتول او شاتګ ته اړ کول دي؛ نو باید د دې برعکس حرکت وشي او د وحدت رامنځته کوونکي موضوعات ترویج شي.
۸	د ښځو حقوق	د ښځو د حقوقو او له نارینه‌وو سره یې د توپیر تبیین ضروري دی، او باید د اسلامي معارفو، طبیعت او فطرت پر بنسټ ترسره شي. ځکه په لوېدیځو هېوادونو کې د آزادۍ په نوم پر ښځو ظلم شوی او هغوی سپکې شوې دي (د هغوی حقوق او ارزښتونه ترې اخیستل شوي)؛ نو د دې تبیین اړتیا ده.
۹	کورنۍ او بچي راوړل	ښځه او مور د کورنۍ اصلي محور ګڼل شوې، چې پر وخت د بچي راوړلو رول پر غاړه لري، او د دې موضوع سپیناوي له مهمو او اساسي دندو څخه دی. ځکه په لوېدیځو هېوادونو کې د تبلیغاتي رسنیو له لارې هڅه شوې چې د ښځې او مور رول کم‌رنګه وښيي او د هغې د ښځینه خدمتونه کم کړي.
۱۰	حجاب	حجاب له هغو ارزښتونو څخه دی چې د انسان له طبیعت سره سمون لري او باید تبیین او ترویج شي. ځکه بربنډتوب چې د انسان د طبیعت خلاف دی، د هغو فلمونو د ترویج له امله رامنځته شوی چې د لوېدیځوالو له ژوند څخه خپرېږي او د انسان پر فردي او ټولنیز ژوند منفي اغېز لري.
۱۱	کاري وجدان او ټولنیز نظم	اقتصادي، فرهنګي، سیاسي او ټولنیز فعالیتونه د ایران په اسلامي جمهوریت کې منظم او پیاوړي تبیین او ترویج ته اړتیا لري. ځکه د کاري وجدان او ټولنیز نظم روحیه، د سمې برنامې او د هغې د تبلیغ پایله ده؛ څو فعالیتونه منسجم او پیاوړي شي.
۱۲	د ښوونکي ارزښت	د خلکو ترمنځ د ښوونکي د مقام ترویج او تبیین، د دې لپاره اړین او اساسي کار بلل شوی چې هغه «د ایران د اسلامي جمهوریت د معیار وړ انساني ځواک» په روزنه کې رول لري.
۱۳	په سپېڅلې دفاع کې ایثار	له فلم‌جوړوونکو او د هنر له خاوندانو غوښتل شوي چې د سپېڅلې دفاع د دورې فعالیتونه تبیین کړي. ځکه هغو ټولګو چې د جګړې ملاتړ یې پر غاړه درلود، د ایران د اسلامي انقلاب د دفاع لپاره له خپلو معنوي او مادي امکاناتو استفاده کوله.
۱۴	د شهیدانو سیره	د سپېڅلې دفاع د دورې د شهیدانو د فردي او ټولنیز ژوند ځانګړنې «لکه څنګه چې واقعیت لري»، علمي او هنري تبیین ته اړتیا لري. ځکه شهید د راتلونکو نسلونو لپاره د داسې بېلګې په توګه معرفي کېږي چې د ایران ـ عراق جګړه کې یې د ایران هېواد ژغورلی دی.
۱۵	ایام‌الله	خدای تعالی د ابراهیم سورې د ۵ آیت په یوه برخه کې رسول الله(ص) ته امر کړی چې خلک د «ایام‌الله» په یاد راولي، څو هېر نه شي. ځکه دا ورځې تاریخ‌سازې وې (په سیاسي، ټولنیزو او فرهنګي جریانونو کې اغېز لرونکی رول لري) او لکه د ۱۳۵۶ کال د مرغومي ۱۹مه، د ۱۳۵۶ کال د سلواغې ۲۹مه، د ۱۳۵۷ کال د سلواغې ۲۲مه او د ۱۳۹۸ کال د مرغومي په میاشت کې د شهید سلیماني د جنازې مراسم، د ایام‌الله په نوم یاد شوي دي.
۱۶	اسلامي جمهوریت	«اسلامي جمهوریت» چې د «دیني ولسواکۍ» (په انتخاب کې د خلکو آزادي ، خو د اسلامي مقرراتو په چوکاټ کې) د تحقق په لټه کې دی، باید تبیین شي. ځکه دا کلمه د معنوي او الهي ارزښتونو ترڅنګ، د خلکو اراده هم له ځان سره لري او هېڅ څه پر خلکو نه تپي.
۱۷	د ایران د اسلامي انقلاب آرمانونه	ځینې موضوعات لکه «حیات طیبه» (په دنیا او آخرت کې ښه او پاک ژوند)، «ټولنیز عدالت» (د ایران د امکاناتو عادلانه او عاقلانه وېش) او «استقلال او آزادي» (له دښمنانو او پردیو تابعیت نه کول) د ایران د اسلامي انقلاب له اهدافو او آرمانونو څخه دي، چې تبیین ته اړتیا لري. ځکه د دغو موضوعاتو د تبیین هدف، د نړیوال استکبار (د امریکا دولت) له سلطې څخه خلاصون بلل شوی او که تبیین نه شي، ګډوډي او سرګرداني رامنځته کوي.
۱۸	د کار او کارګر ارزښت	د اسلامي ټولنې ټولو وګړو ته د کار او کارګر د ارزښت روښانه کول د مدیرانو له دندو څخه دي. ځکه کار نه یوازې په اسلام کې ارزښت لري، بلکې د انسان طبیعي اړتیاوې (لکه د خوړو، جامو او نورو توکو تولید) هم پوره کوي.
۱۹	د دین حاکمیت	د انسان د ژوند پر ټولو چارو د اسلام د حاکمیت د نظریې تبیین او روښانتیا، په بېلابېلو برخو او علمي حوزو کې د ټولو روښانفکرانو دنده بلل شوې ده. ځکه د اسلامي جمهوریت له جوړېدو وروسته د دښمن هڅه دا وه چې «اسلام یوازې په فردي عمل او قلبي عقیده» محدود کړي او ثابته کړي چې له ټولنیزو او عامه چارو سره کار نه لري.

بېلګې

د لا زیاتو معلوماتو لپاره دا هم وګورئ: د ۲۵۰ کلن انسان نظریه

د ایران د اسلامي جمهوریت رهبر د نهج‌البلاغې د لومړۍ خطبې یوې برخې ته په استناد، الهي پېغمبران د تبیین بنسټ‌اېښودونکي بللي دي او باور لري چې «تبیین» د هغوی تر ټولو مهمه دنده وه. د آیت‌الله خامنه‌اي په وینا، وروستي الهي پېغمبر(ص) هم د اسلام د دعوت په پیل کې، له ډېرو ستونزو سره سره، د حق خبرې تبیینولې. هغه د امام علي(ع) د حکومت یوه ځانګړنه، چې په نهج‌البلاغه کې د خطبو او لیکونو له لارې څرګندېږي، تبیین او روښانتیا بولي؛ او باور لري چې د جهاد او مبارزې کرښه د شیعه امامانو(ع) له‌خوا د ۲۵۰ کلونو په اوږدو کې په بېلابېلو بڼو روانه وه، او موخه یې د سوچه اسلام تبیین، د قرآن صحیح تفسیر او د امامت مسئله وه. نوموړي د حضرت زینب(س) مجاهدت ته هم اشاره کړې، چې د عاشورا حقایق یې په کوفه او شام کې تبیین کړل او باور لري چې د پیغمبر(ص) ځینو صحابه‌وو لکه عمار یاسر هم د صفین جګړې پر مهال د حقایقو روښانتیا او تبیین کاوه. آیت‌الله خامنه‌اي، امام خمیني، سید اسدالله مدني، مرتضی مطهري او سید محمد بهشتي د تبییني بېلګو په توګه یاد کړي او باور لري چې هغوی دیني حقایق سپینول او تبیینول.

اخلاقي شرطونه

آيت‌الله خامنه‌اي ټينګار کوي چې سپیناوي (تبيين) او روښانتيا بايد د اسلامي اخلاقو او ادب له مراعاتولو سره مل وي، او له بدژبۍ او بدګويۍ څخه ډډه کول ضروري ګڼي. هغه د نهج‌البلاغې د ۲۰۶مې خطبې د يوې برخې په استناد، تبيينوونکي له غيبت او تهمت څخه منع کوي او باور لري چې روښانګري بايد له «بې‌علمه وينا» (لکه دروغو) څخه پاکه وي. د هغه په اند، په ليکنو کې هم د اسلامي اخلاقو او ادب مراعات اړين دي، او مطبوعات او رسنۍ بايد له کوچنيو او غيراصولي اختلافونو او همدارنګه له اوازه‌خورولو څخه ډډه وکړي.

غبرګونونه او نظرونه

د «د سپیناوي جهاد» کتاب پوښ؛ د ایران د اسلامي جمهوریت د رهبر له ویناوو څخه اخیستل شوی

د ايران د اسلامي جمهوريت د رهبر د «جهاد تبيين» یا (د سپیناوي جهاد) په اړه څرګندونو د حوزې او پوهنتون د استادانو او د ايران د اجرايي بنسټونو ترمنځ پراخ غبرګونونه راپارولي دي.

• علي ذوعلم (د اسلامي انقلاب د مؤسسې له استادانو څخه) باور لري چې جهاد تبيين بايد د عقلانيت، ولسواکۍ، منطق او پرمختګ‌محورۍ په فضا کې ترسره شي، څو اغېزناک تمام شي.
• هادي صادقي (د پوهنتون او د قم د حوزې له استادانو څخه) د «روشن بینی امام در نامه ۱۳۶۸/۱/۶» نومی کتاب ـ چې د محمد محمدي ري‌شهري وروستی ليکلی اثر دی ـ د جهاد تبيين له بېلګو څخه بولي او وايي چې ليکوال په دغه اثر کې د امام خميني د افکارو روښانتيا او له تحريفه پاکونه کړې ده.
• د محمدحسن زماني (د پوهنتون استاد) په وينا، آيت‌الله خامنه‌اي د ايران د خلکو ترمنځ د جهاد تبيين پر خپرولو ټينګار لري؛ ځکه د دښمن رسنيزه جګړه، چې د ايران لاسته راوړنې کوچنۍ او ستونزې غټې ښيي، زياته شوې ده، او جهاد تبيين کولای شي د دښمن رسنيز يرغل شنډ کړي.
• د اسلامي شورا مجلس د جهاد تبيين یا (د سپیناوي جهاد) د ترويج لپاره ځانګړې بودجه تصويب کړه، خو د ايران د اسلامي جمهوريت رهبر له دې پرېکړې سره مخالفت وکړ او هغه يې بې‌پايلې وبلله؛ ځکه د هغه په باور دا ډول بودجې ډېری وخت ضايع کېږي.
• د آيت‌الله خامنه‌اي له وينا وروسته، د ايران په ځينو ښارونو لکه قم، شهرکرد، نهاوند او خوزستان کې د «جهاد تبيين قرارګاوې» جوړې شوې، څو د ايران د اجرايي مسئولينو فعاليتونه خلکو ته روښانه کړي.