د مړي تقلید

د مړي تقلید د هغه مجتهد تقلید دی چې وفات شوی وي.^[۱] د تقلید دا ډول د هغه تقلید په مقابله کې دی چې له ژوندي مجتهده کیږي.^[۲] او دا حالت هغه وخت مخې ته راځي کله چې یو ژوندی مجتهد ته لاس رسي لري او هغه کس چې تقلید یې کوي ژوندي مجتهد ته رجوع کولی شي.^[۳]

د مړ مجتهد د تقلید د حکم په اړه پنځه نظرونه وړاندې شوي دي:

ځینې فقها په دې باور دي چې د مجتهد ژوندی شونه د تقلید لپاره شرط دی^[۴] او د مړي شوي مجتهد تقلید جایز نه دی،^[۵] که د تقلید پیل کوي هم او که د مجتهد له مړینې وروسته ورته دوام ورکوي هم.^[۶] د هغوي په وینا، فقها په دې مسله کې اجماع لري.^[۷] او په حکم کې هیڅ اختلاف نشته.^[۸] وحید بهبهاني دا حکم د [[امامیه مذهب له ځانګړتیاوو ګڼلی دی.^[۹] د هغوي په دلیلونو کې عقلي دلیل،^[۱۰] آیتونه او روایتونه لکه د نفر، اهل الذکر او کتمان آیتونه شامل دي.^[۱۱] همدارنګه، د حسبیه چارو مسؤلیت په غاړه درلودل او په نویو راپورته شویو مسلو کې د فتوا صادرول، نور هغه دلیلونه دي چې مړ شوي مجتهد ابتدايي تقلید جائز نه ګڼي.^[۱۲] ویل شوي چې د تقلید په بحث کې، معیار مفتي دی، نه فتوا، او مفتي یوازې ژوندی مجتهد کیدی شي.^[۱۳]
د شیعه عالمانو په منځ کې، اخباریان په دې باور دي چې د هغه مړ شوي کس تقلید چې د حدیث راوي وي، جائز دی، په دې شرط چې مړ شوی مجتهد له ځانه هیڅ استنباط نه وي کړی.^[۱۴] همدارنګ، میرزای قمي په خپل کتاب جامع الشتات کې د مړ شوي کس تقلید جائز ګڼلی دی.^[۱۵] هغه کسان چې د مړي د لومړني تقلید د جواز لپاره استدلال کوي په دې باور دي چې هغه آیتونه او روایتونه چې د مجتهد د تقلید د جواز څرګندونه کوي د حجیت له مخې مطلق دي او دا قید په کې نشته چې د ژوندي مجتهد باید تقلید وشي.^[۱۶] د مړي د لومړني تقلید د جواز لپاره له نورو دلیلونو څخه عقلي دلیل،^[۱۷] د عقلاء سیرت،^[۱۸] او د تقلید د جایزیدو استصحاب یا د مجتهد د فتوا د حجیت استصحاب شامل دي.^[۱۹]
ځینې فقها د مړي د لومړني تقلید او د مړي تقلید ته دوام ورکولو کې تفصیل مني؛ په دې مانا چې د هغه له مړینې وروسته د مجتهد تقلید باندې باقي پاتی کیدل جایز دي، خو ابتدايي تقلید جایز نه دی.^[۲۰]
مقدس اردبیلي د مړي تقلید په هغه صورت کې جایز نه ګڼي کله چې ژوندي مجتهد ته لاسرسي ولري.^[۲۱]
فاضل توني په دې باور دی چې د مړ شوي مجتهد تقلید هغه وخت جایز دی کله چې هغه د قرآن او احادیثو پر بنسټ فتوا ورکړې وي، خو که د خپل استنباط پر بنسټ یې فتوا ورکړی وي نو بیا یې تقلید جایز نه دی.^[۲۲]
محمد ابراهیم جناتي د مړ شوي کس څخه ابتدايي تقلید جایز ګڼي.^[۲۳]

فوټ نوټ

↑ یو شمېر څېړونکي، فرهنگ‌نامه اصول فقه، ۱۳۸۹ش، مخ۳۵۲.
↑ یو شمېر څېړونکي، فرهنگ‌نامه اصول فقه، ۱۳۸۹ش، مخ۳۵۲.
↑ وګورئ: انصاری، مطارح الانظار، آل‌البیت، ټوک۲، مخ۴۳۲.
↑ د مثال په توګه وګورئ: شهید ثانی، منیة المرید، ۱۴۰۹ق، مخ۳۰۵؛ ابن‌شهید ثانی، معالم الدین، مؤسسه الفقه للطباعه والنشر، ټوک۱، مخ۱۱۰؛ علامه حلی، قواعد الاحکام، ۱۴۱۳ق، ټوک۱، مخ۵۲۶.
↑ د مثال په توګه وګورئ: علامه حلی، تهذیب الوصول الی علم الاصول، مؤسسه امام علی(ع)، ټوک۱، مخ۲۸۹؛ فخر المحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ق، ټوک۱، مخ۳۹۹؛ انصاری، مطارح الانظار، ۱۴۲۵ق، ټوک۲، مخ۵۶۰.
↑ د مثال په توګه وګورئ: علامه حلی، تهذیب الوصول الی علم الاصول، مؤسسه امام علی(ع)، ټوک۱، مخ۲۸۹؛ فخر المحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ق، ټوک۱، مخ۳۹۹؛ انصاری، مطارح الانظار، ۱۴۲۵ق، ټوک۲، مخ۵۶۰.
↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ټوک۲۱، مخ۴۰۲.
↑ د مثال په توګه وګورئ: شهید ثانی، مسالک الافهام، ۱۴۱۳ق، ټوک۳، مخ۱۰۹.
↑ وحید بهبهانی، الفوائد الحائریه، ۱۵۱۵ق، مخ۲۶۰.
↑ مقدس اردبیلی، مجمع الفائدة و البرهان، ۱۳۸۷ش، ټوک۷، مخ۵۴۷.؛ کاشف الغطاء، النور الساطع، ۱۳۸۱ق، ټوک۲، مخ۳۶۳؛ آخوند خراسانی، کفایة الاصول، ۱۴۰۹ق، مخ۴۷۶.
↑ حائری اصفهانی، الفصول الغرویه، ۱۴۰۴ق، مخ۴۱۹؛ کاشف الغطاء، النور الساطع، ۱۳۸۱ق، ټوک۲، مخ۳۵۷.
↑ کاشف الغطاء، النور الساطع، ۱۳۸۱ق، ټوک۲، مخ۳۵۴
↑ کاشف الغطاء، النور الساطع، ۱۳۸۱ق، ټوک۲، مخ۳۵۸
↑ د مثال په توګه وګورئ: استرآبادی، الفوائد المدنیه، ټوک۱، مخ۲۹۹؛ فیض کاشانی، سفینة النجاة، ۱۳۸۷ش، مخ۵۳؛ جزایری، منبع الحیاة، ۱۴۰۱ق، ټوک۱، مخ۵-۶.
↑ میرزای قمی، جامع الشتات، ۱۳۷۷ش، ټوک۴، مخ۴۶۹.
↑ مجاهد، مفاتیح الاصول، ۱۴۲۴ق، مخ۶۲۴؛ فاضل تونی، الوافیه فی اصول الفقه، ۱۴۱۲ق، مخ۳۰۵.
↑ میرزای قمی، جامع الشتات، ۱۳۷۷ش، ټوک۴، مخ۴۶۹.
↑ کاشف الغطاء، النور الساطع، ۱۳۸۱ق، ټوک۲، مخ۳۸۲.
↑ کاشف الغطاء، النور الساطع، ۱۳۸۱ق، ټوک۲، مخ۳۶۷.
↑ د مثال په توګه وګورئ: عراقی، نهایة الافکار، ۱۴۱۷ق، ټوک۴، مخ۲۵۸؛ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۱ق، ټوک۱، مخ۱۸-۱۷؛ امام خمینی، تحریر الوسیلة، ۱۳۹۲ش، ټوک۱، مخ۹؛ تبریزی، استفتائات جدید، ۱۳۸۵ش، ټوک۲، مخ۱۷؛ مکارم شیرازی، استفتائات جدید، ۱۴۲۷ق، ټوک۳، مخ۱۸.
↑ مقدس اردبیلی، مجمع الفائدة و البرهان، ۱۳۸۷ق، ټوک۷، مخ۵۴۷.
↑ فاضل تونی، الوافیه، ۱۴۱۲ق، مخ۳۰۷.
↑ جناتی، «مقدمه» در فقه و زمان، ۱۳۸۵ش، مخ۲۲_۲۸؛ جناتی، «مقدمه» در تطور اجتهاد در حوزه استنباط، ۱۳۸۶ش، ټوک۱، مخ۳۳_۳۸.

سرچينې

آخوند خراساني، محمدکاظم، کفایة الاصول، قم، د آل‌البیت (ع) مؤسسه، ۱۴۰۹ق.
ابن‌شهید ثاني، حسن بن زین‌الدین، معالم الدین و ملاذ المجتهدین، څېړنه: سید منذر حکیم، بې‌ځایه، د فقهې د چاپ او نشر مؤسسه، بې‌نېټې.
استرآبادي، محمدامین، الفوائد المدنیه، څېړنه: رحمت‌الله رحمتي اراکي، قم، د اسلامي انتشاراتو دفتر، ۱۴۲۶ق.
امام خمیني، سید روح‌الله، تحریر الوسیلة، تهران، د امام خمیني (ره) د آثارو د تنظیم او نشر مؤسسه، ۱۳۹۲ل.
انصاري، مرتضی، مطارح الانظار، مقرر: ابوالقاسم کلانتري، قم، د اسلامي فکر ټولنه (مجمع الفکر الاسلامي)، ۱۴۲۵ق.
تبریزي، جواد، استفتائات جدید، قم، سرور خپرندویه ټولنه، ۱۳۸۵ل.
جزایري، سید نعمت‌الله، منبع الحیاة و حجیة قول المجتهد من الاموات، څېړنه: رؤف جمال‌الدین، بیروت، د اعلمي د خپرندویه ټولنې مؤسسه، ۱۴۰۱ق.
یو شمېر څېړونکي، فرهنگ نامه اصول فقه، قم، د اسلامي علومو او کلتور څېړنیز مرکز، ۱۳۸۹ل.
جناتي، محمدابراهیم، «مقدمه» در تطور اجتهاد در حوزه استنباط، تهران، امیر کبیر خپرندویه ټولنه، ۱۳۸۶ل.
جناتي، محمدابراهیم، «مقدمه» در فقه و زمان، قم، د دیني اندېښنې د احیاء کوونکو خپرونې (احیاګران اندیشه دینی)، ۱۳۸۵ل.
حائري اصفهاني، محمدحسین، الفصول الغرویة فی الاصول الفقهیه، قم، د اسلامي علومو د احیاء کور (دار احیاء العلوم الاسلامیه)، ۱۴۰۴ق.
حر عاملي، محمد بن حسن، وسائل‌ الشیعه، قم، د آل‌البیت (ع) مؤسسه، لومړی چاپ، ۱۴۰۹ق.
شهید ثاني، زین‌الدین بن علي، مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام، قم، د اسلامي معارفو مؤسسه، ۱۴۱۳ق.
شهید ثاني، زین‌الدین بن علي، مُنْیةُ المُرید فی أدَبِ المُفیدِ و المُستَفید، قم، د اسلامي تبلیغاتو دفتر (مکتب الاعلام الاسلامي)، ۱۴۰۹ق.
طباطبایي یزدي، سید محمدکاظم، العروة الوثقی، قم، د اسلامي نشر مؤسسه، ۱۴۲۱ق.
عراقي، ضیاء‌الدین، نهایة الافکار، قم، د اسلامي نشر مؤسسه، ۱۴۱۷ق.
علامه حلي، حسن بن یوسف، تهذیب الوصول الی علم الاصول، بې‌ځایه، د امام علي (ع) مؤسسه، بې‌نېټه.
علامه حلي، حسن بن یوسف، قواعد الأحکام، قم، د اسلامي انتشاراتو دفتر، ۱۴۱۳ق.
فاضل توني، عبدالله بن محمد، الوافیه فی اصول الفقه، څېړنه: سید محمدحسین رضوي کشمیري، قم، د اسلامي فکر ټولنه، ۱۴۱۲ق.
فاضل لنکراني، محمد، تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیلة (کتاب الاجتهاد و التقلید)، قم، د اهل‌بیتو (ع) فقهي مرکز، ۱۴۲۶ق.
فخرالمحققین، محمد بن حسن، ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، څېړنه: سید حسین موسوي کرماني، قم، اسماعیلیان مؤسسه، ۱۳۸۷ق.
فیض کاشاني، محمد بن مرتضی، سَفینةُ النَجاة و الکلماتُ الطَریفَه، تهران، د شهید مطهري د عالي مدرسې خپرندویه ټولنه، ۱۳۸۷ل.
کاشف الغطاء، علي، النور الساطع فی الفقه النافع، نجف، مطبعة الآداب، ۱۳۸۱ق.
مجاهد، سید محمد، مفاتیح الاصول، قم، د آل‌البیت (ع) مؤسسه، لومړی چاپ، ۱۴۲۴ق.
محقق کرکي، علي بن حسین، جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم، د آل‌البیت (ع) مؤسسه، ۱۴۱۴ق.
مقدس اردبيلي، احمد، مجمع الفائدة و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان، تهران، المکتبة المرتضویه الاحیاء الجعفریه، دویم چاپ، ۱۳۸۷ق.
مکارم شیرازي، ناصر، استفتائات جدید، قم، د امام علي بن ابي طالب (ع) مدرسې خپرندویه ټولنه، ۱۴۲۷ق.
میرزای قمي، ابوالقاسم، جامع الشتات، تصحیح: مرتضی رضوي، تهران، کیهان مؤسسه، ۱۳۷۷ل.
نجفي، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، څېړنه: محمد قوچاني، بیروت، د عربي میراث د احیاء کور (دار احیاء التراث العربي)، اووم چاپ، ۱۳۶۲ل.
وحید بهبهاني، محمدباقر، الفوائد الحائریه، قم، د اسلامي فکر ټولنه، ۱۵۱۵ق.

[1] یو شمېر څېړونکي، فرهنگ‌نامه اصول فقه، ۱۳۸۹ش، مخ۳۵۲.

[2] یو شمېر څېړونکي، فرهنگ‌نامه اصول فقه، ۱۳۸۹ش، مخ۳۵۲.

[3] وګورئ: انصاری، مطارح الانظار، آل‌البیت، ټوک۲، مخ۴۳۲.

[4] د مثال په توګه وګورئ: شهید ثانی، منیة المرید، ۱۴۰۹ق، مخ۳۰۵؛ ابن‌شهید ثانی، معالم الدین، مؤسسه الفقه للطباعه والنشر، ټوک۱، مخ۱۱۰؛ علامه حلی، قواعد الاحکام، ۱۴۱۳ق، ټوک۱، مخ۵۲۶.

[5] د مثال په توګه وګورئ: علامه حلی، تهذیب الوصول الی علم الاصول، مؤسسه امام علی(ع)، ټوک۱، مخ۲۸۹؛ فخر المحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ق، ټوک۱، مخ۳۹۹؛ انصاری، مطارح الانظار، ۱۴۲۵ق، ټوک۲، مخ۵۶۰.

[6] د مثال په توګه وګورئ: علامه حلی، تهذیب الوصول الی علم الاصول، مؤسسه امام علی(ع)، ټوک۱، مخ۲۸۹؛ فخر المحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ق، ټوک۱، مخ۳۹۹؛ انصاری، مطارح الانظار، ۱۴۲۵ق، ټوک۲، مخ۵۶۰.

[7] نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ټوک۲۱، مخ۴۰۲.

[8] د مثال په توګه وګورئ: شهید ثانی، مسالک الافهام، ۱۴۱۳ق، ټوک۳، مخ۱۰۹.

[9] وحید بهبهانی، الفوائد الحائریه، ۱۵۱۵ق، مخ۲۶۰.

[10] مقدس اردبیلی، مجمع الفائدة و البرهان، ۱۳۸۷ش، ټوک۷، مخ۵۴۷.؛ کاشف الغطاء، النور الساطع، ۱۳۸۱ق، ټوک۲، مخ۳۶۳؛ آخوند خراسانی، کفایة الاصول، ۱۴۰۹ق، مخ۴۷۶.

[11] حائری اصفهانی، الفصول الغرویه، ۱۴۰۴ق، مخ۴۱۹؛ کاشف الغطاء، النور الساطع، ۱۳۸۱ق، ټوک۲، مخ۳۵۷.

[12] کاشف الغطاء، النور الساطع، ۱۳۸۱ق، ټوک۲، مخ۳۵۴

[13] کاشف الغطاء، النور الساطع، ۱۳۸۱ق، ټوک۲، مخ۳۵۸

[14] د مثال په توګه وګورئ: استرآبادی، الفوائد المدنیه، ټوک۱، مخ۲۹۹؛ فیض کاشانی، سفینة النجاة، ۱۳۸۷ش، مخ۵۳؛ جزایری، منبع الحیاة، ۱۴۰۱ق، ټوک۱، مخ۵-۶.

[15] میرزای قمی، جامع الشتات، ۱۳۷۷ش، ټوک۴، مخ۴۶۹.

[16] مجاهد، مفاتیح الاصول، ۱۴۲۴ق، مخ۶۲۴؛ فاضل تونی، الوافیه فی اصول الفقه، ۱۴۱۲ق، مخ۳۰۵.

[17] میرزای قمی، جامع الشتات، ۱۳۷۷ش، ټوک۴، مخ۴۶۹.

[18] کاشف الغطاء، النور الساطع، ۱۳۸۱ق، ټوک۲، مخ۳۸۲.

[19] کاشف الغطاء، النور الساطع، ۱۳۸۱ق، ټوک۲، مخ۳۶۷.

[20] د مثال په توګه وګورئ: عراقی، نهایة الافکار، ۱۴۱۷ق، ټوک۴، مخ۲۵۸؛ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۲۱ق، ټوک۱، مخ۱۸-۱۷؛ امام خمینی، تحریر الوسیلة، ۱۳۹۲ش، ټوک۱، مخ۹؛ تبریزی، استفتائات جدید، ۱۳۸۵ش، ټوک۲، مخ۱۷؛ مکارم شیرازی، استفتائات جدید، ۱۴۲۷ق، ټوک۳، مخ۱۸.

[21] مقدس اردبیلی، مجمع الفائدة و البرهان، ۱۳۸۷ق، ټوک۷، مخ۵۴۷.

[22] فاضل تونی، الوافیه، ۱۴۱۲ق، مخ۳۰۷.

[23] جناتی، «مقدمه» در فقه و زمان، ۱۳۸۵ش، مخ۲۲_۲۸؛ جناتی، «مقدمه» در تطور اجتهاد در حوزه استنباط، ۱۳۸۶ش، ټوک۱، مخ۳۳_۳۸.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

[۲۱]

[۲۲]

[۲۳]