مسوده:سجده
| دعا او لمانځنه |
|
سجده د خدای په وړاندې یو عبادتي عمل دی او په اسلامي فرهنګ کې تر ټولو له غوره عبادتونو څخه ګڼل کېږي. د سجده سورې په ۱۵م آیت کې سجده د مؤمنانو ځانګړنه او د علق سورې په ۱۹م آیت کې خدای ته د نږدې کېدو وسیله معرفي شوې ده. همدارنګه، په روایتونو کې اوږده سجده د عمر د زیاتوالي او د نعمتونو د دوام لامل بلل شوې ده.
سجده له اسلام څخه په مخکنیو امتونو کې هم موجوده وه. سجده بېلابېل ډولونه لري: د لمانځه سجده چې د لمانځه له رکنونو څخه ده؛ د شکر سجده؛ د سهوې سجده چې په لمانځه کې د ترسره شویو ځینو تېروتنو د جبران لپاره کېږي؛ او د تلاوت سجده چې د سجدې لرونکو آیتونو د لوستلو یا اورېدو پر مهال ترسره کېږي. په اسلام کې له خدای پرته بل چا ته سجده کول حرام دي، خو د معصومینو د قبرونو ترڅنګ سجده، په هغه صورت کې چې د خدای د شکر په نیت وي، جایزه ګڼل شوې ده.
په دیني معارفو کې د سجدې اهمیت
د خدای لپاره سجده له سترو عبادتونو څخه ګڼل شوې ده.[۱] په دیني اصطلاح کې سجده د خدای په وړاندې د خشوع په نیت پر ځمکه د تندي ایښودلو ته ویل کېږي،[۲] د هغې د ترسره کولو لپاره ځانګړي شرایط لکه اودس یا قبلې ته مخ کول شرط نه دي.[۳] د سجدې کلمه او مشتقات یې په قرآن کریم کې له ۹۰ ځله زیات کارول شوي دي[۴] او د قرآن کریم له سورتونو څخه یو سورت هم «سجده» نومېږي.[۵] د علق سورې په ۱۹م آیت کې سجده خدای ته د نږدې کېدو وسیله[۶] او د سجده سورې په ۱۵م آیت کې د مؤمنانو نښه معرفي شوې ده.[۷]
له رسول الله(ص) څخه په یوه روایت کې راغلي چې هغه سجده چې په خلوت او د نورو له نظره لرې ترسره شي، خدای ته د نږدې کېدو غوره لاره ده.[۸] په روایتونو کې اوږده سجده د اوږد عمر او د نعمتونو د دوام له لاملونو څخه ګڼل شوې ده.[۹] همدارنګه، د امام صادق(ع) د یوه روایت له مخې، خدای حضرت ابراهیم(ع) د هغه د ډېرو سجدو له امله خپل دوست (خلیلالله) وګرځاوه.[۱۰] د شیعیانو څلورم امام هم د خپلو ډېرو سجدو له امله په «سجاد» مشهور شوی دی.[۱۱] د فتح سورې د ۲۹م آیت له مخې، یوه له هغو ځانګړنو څخه چې په تورات کې د رسول الله(ص) او د هغه د یارانو لپاره یاد شوې، پر تندي د سجدې نښه ده.[۱۲]
سجده یوازې له اسلام سره ځانګړې نه ده او د قرآن کریم په ځینو آیتونو کې په مخکنیو امتونو کې هم د هغې شتون ته اشاره شوې ده.[۱۳] د قرآن کریم د ځینو آیتونو پر بنسټ، سجده یوازې انسانانو ته ځانګړې نه ده، بلکې ټول موجودات او شیان خدای ته سجده کوي.[۱۴] د دغو آیتونو په تفسیر کې ویل شوي چې د موجوداتو له سجدې څخه موخه د خدای په وړاندې د هغوی خضوع او تسلیمېدل دي.[۱۵]
| قال الصادق(ع): |
| إنّ قَوما أتَوا رسولَ الله صلی الله علیه و آله و سلّم فقالوا: یا رسولَ الله، اضمَن لَنا علی رَبِّک الجَنَّةَ، فقالَ: علی أن تُعِینُونِی بِطُولِ السُّجودِ. |
| امام صادق(ع) وفرمایل: یوه ډله د رسول الله صلی الله علیه و آله و سلّم خدمت ته راغله او ویې ویل: ای د خدای رسوله! له خپل پروردګار څخه زموږ لپاره د جنت ضمانت واخله. رسول الله صلی الله علیه و آله و سلّم وفرمایل: په دې شرط چې تاسو هم په اوږدو سجدو سره زما مرسته وکړئ. |
| شیخ طوسي، الأمالي، ۱۴۱۴ق، مخ۶۶۴. |
د سجدې ډولونه
د سجدې ځینې ډولونه دا دي:
- د لمانځه سجده؛ په ټولو لمونځونو کې، په هر رکعت کې له رکوع وروسته د دوو سجدو ترسره کول واجب دي. دا دواړه سجدې د لمانځه له رکنونو څخه ګڼل کېږي او که په قصدي یا سهوي ډول پرېښودل شي، لمونځ باطلېږي.[۱۶]
- د شکر سجده؛ له مستحبو سجدو څخه ده چې د نعمت له ترلاسه کېدو، د بلا له دفع کېدو، د نېک کار له ترسره کېدو یا د ګناه له پرېښودلو وروسته، او همدارنګه د واجبو یا مستحبو لمونځونو په پای کې ترسره کېږي.[۱۷]
- د سهوه سجده؛ په ځینو مواردو لکه د لمانځه د ځینو واجبو برخو هېرول یا په لمانځه کې د ځینو کارونو، لکه په غیرعمدي ډول خبرې کولو له امله د تېروتنې د جبران لپاره د سهوې سجده واجبېږي.[۱۸]
- د تلاوت سجده؛ له سجدې لرونکو آیتونو څخه د یوه آیت د لوستلو یا اورېدو پر مهال سجده واجبېږي (د سجده سورې ۱۵م آیت، د فصلت ۳۷م، د نجم ۶۲م او د علق ۱۹م آیت).[۱۹]
له خدای پرته بل چا ته سجده
له خدای پرته بل چا ته سجده کول حرام دي، که معصومینو ته وي او که نورو کسانو ته؛ خو د معصومینو د قبر ترڅنګ سجده، که د خدای د شکر په نیت او د هغوی د زیارت د توفیق له امله ترسره شي، جایزه ګڼل شوې ده.[۲۰] فقیه او د «تفسیر منشور جاوید» لیکوال جعفر سبحاني، ویلي چې له خدای پرته بل چا ته د سجدې تحریم د اسلام له ځانګړو احکامو څخه دی او له اسلام څخه په مخکې دینونو کې حرامه نه وه؛ که داسې نه وای، حضرت یعقوب او د هغه زامنو به حضرت یوسف ته سجده نه کوله.[۲۱] خو د فقیه او د «تفسیر نمونه» لیکوال ناصر مکارم شیرازي، له نظره، یوسف ته د هغه د وروڼو سجده او آدم ته د ملائکو سجده د خدای د امر په پیروۍ کې ترسره شوې وه، چې د یوسف او آدم د درناوي او تعظیم یو ډول و، نه د هغوی عبادت.[۲۲]
فوټ نوټ
- ↑ اصفهاني، وسیلة النجاة، ټوک۱، مخ۱۶۲.
- ↑ علامه حلي، تحریر الأحکام، ټوک۱، مخ۲۵۳.
- ↑ مشکیني، مصطلحات الفقه، مخ۳۱۶.
- ↑ وګورئ: عبدالباقي، المعجم المفهرس، ۳۴۴-۳۴۵مخونه.
- ↑ شرفالدین، الموسوعة القرآنیة، ټوک۷، مخ۵۵.
- ↑ مکارم شیرازي، تفسیر نمونه، ټوک۲۷، مخ۱۷۴.
- ↑ طباطبایي، المیزان، ټوک۱۶، مخ۲۶۲.
- ↑ پاینده، نهج الفصاحه، ټوک۲، مخ۶۸۸.
- ↑ کلیني، الکافي، ټوک۴، مخ۴۹.
- ↑ شیخ صدوق، علل الشرایع، ټوک۱، مخ۳۴.
- ↑ قرشي، حیاة الامام زین العابدین(ع)، ټوک۱، مخ۴۰.
- ↑ رضایي اصفهاني، تفسیر قرآن مهر، ټوک۱۹، مخ۲۳۲.
- ↑ وګورئ: د بقره سورې ۱۲۵ آیت؛ د مریم سورې ۵۸ آیت؛ د طه سورې ۷۰ آیت؛ د شعراء سورې ۴۶ آیت.
- ↑ وګورئ: د نحل سورې ۴۹ آیت؛ د رعد سورې ۱۵ آیت؛ د حج سورې ۱۸ آیت.
- ↑ طباطبایي، المیزان، ټوک۱۴، مخ۳۵۹.
- ↑ سیستاني، منهاج الصالحین، ټوک۱، مخ۲۱۸.
- ↑ طباطبایي یزدي، العروة الوثقی (محشی)، ټوک۲، مخ۵۸۴.
- ↑ سرور، المعجم الشامل للمصطلحات العلمیة و الدینیة، ټوک۱، مخ۱۵۱.
- ↑ سرور، المعجم الشامل للمصطلحات العلمیة و الدینیة، ټوک۱، مخ۱۵۱.
- ↑ طباطبایي یزدي، العروة الوثقی (محشی)، ټوک۲، مخ۵۸۷.
- ↑ سبحاني، منشور جاوید، ټوک۱، مخ۴۴۷.
- ↑ مکارم شیرازي، تفسیر نمونه، ټوک۱۰، مخ۸۳.
سرچينې
- قرآن کریم.
- اصفهاني، ابوالحسن، وسیلة النجاة، د سید محمدرضا ګلپایګاني په حاشییو (تعلیقاتو) سره، قم، د مهر استوار خپرونو مؤسسه، ۱۴۱۳ هـ.ق. (۱۳۹۳ ق).
- پاینده، ابوالقاسم، نهج الفصاحه، تهران، دنیای دانش، ۱۳۸۲ هـ.ل.
- رضایي اصفهاني، محمدعلي، تفسیر قرآن مهر، قم، د تفسیر او قرآني علومو څېړنې، ۱۳۸۷ هـ.ل.
- سبحاني، جعفر، منشور جاوید، قم، د امام صادق (ع) مؤسسه، لومړی چاپ، ۱۳۸۳ هـ.ل.
- سرور، ابراهیم حسین، المعجم الشامل للمصطلحات العلمية والدينية، بیروت، دار الهادی، ۱۴۲۹ هـ.ق.
- سیستاني، سید علي، منهاج الصالحین، قم، د آیتالله العظمی سید سیستاني کتابتون، ۱۴۱۵ هـ.ق.
- شرفالدین، جعفر، الموسوعة القرآنية، بیروت، د اسلامي مذاهب ترمنځ د نږدېوالي دار (دار التقریب بین المذاهب الإسلامية)، ۱۴۲۰ هـ.ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علي، علل الشرایع، قم، د داوري کتابتون، ۱۳۸۵ هـ.ق.
- طباطبایي، محمدحسین، الميزان في تفسير القرآن بالقرآن، بیروت، مؤسسة الاعلمي للمطبوعات، ۱۳۹۳ هـ.ق.
- طباطبایي یزدي، سید محمدکاظم، العروة الوثقی (محشی)، څېړونکی: احمد محسنی سبزواری، قم، د اسلامي خپرونو دفتر، ۱۴۱۹ هـ.ق.
- عبدالباقي، فؤاد، المعجم المفهرس لألفاظ القرآن الكريم، بیروت، دار الجیل، ۱۴۰۸ هـ.ق.
- علامه حلي، حسن بن یوسف، تحرير الأحكام الشرعية على مذهب الإمامية، قم، د امام صادق (ع) مؤسسه، ۱۴۲۰ هـ.ق.
- قرشي، باقرشریف، حياة الإمام زین العابدین دراسة وتحليل، بیروت، دارالاضواء، ۱۴۰۹ هـ.ق.
- کلیني، محمد بن یعقوب، الكافي، تهران، دار الکتب الإسلامية، ۱۴۰۷ هـ.ق.
- مشکيني، علیاکبر، مصطلحات الفقه، قم، دار الحديث، ۱۳۹۲ هـ.ل.
- مکارم شیرازي، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامية، ۱۳۷۴ هـ.ل.