د ثمود قوم
| نوم په قرآن کې | اصحابالحِجر |
|---|---|
| اړوند آیتونه | په قرآن کریم کې ۲۶ آیتونه |
| نسب | سبأ بن یَشجُب |
| ژبه | عربي |
| دوره | د عاد د قوم ځای ناستی کسان |
| پیغمبر | صالح |
| دین | بت پرستي |
| د اوسیدو ځای | د حجاز څخه سوریې ته د لارې د حِجر سیمه |
| مهم ځانګړنی | د غرونو او ډبرو په کیندلو سره د کور جوړول، په دښتو کې د ماڼۍ جوړول |
| مهم پیښې | د صالح اوښ وژل |
| پایلې | الهي عذاب |
د ثمود قوم، یوه عربي قبیله وه چې د حضرت صالح(ع) د بلنې په ردولو سره د الله تعالی په عذاب اخته شول. قرآن کریم دوي د مشرک قوم په توګه یاد کړي دي چې د ډبرو د کورونو په جوړولو کې یې مهارت درلود. خدای پاک صالح(ع) دوي ته واستاوه. دوي د خپل پیغمبر معجزه، چې د حضرت صالح(ع) اوښه وه، ووژله او د خدای پاک ورته د دې سزا ورکړه. د ثمود د قوم کیسه په تورات کې نه ده ذکر شوې، خو لرغون پيژاندو د عربي ټاپووزمې په شمالي سیمو کې د دې په نوم د یوې قبیلې شتون تاییدوي.
په قرآن کریم کې د ثمود قوم
ثمود د یوې قبیلې نوم دی[۱] او د ثمود قبیلې د نیکه نوم دی.[۲] دا کلمه په قرآن کریم کې ۲۶ ځله راغلې ده.[۳] ځینو مفسرینو د حجرسوره په ۸۰ آیت کې د اصحاب الحجر څخه مراد د ثمود قوم ګڼلی دی، حِجر د هغه ځمکې نوم و چې دا قوم په کې اوسېده.[۴]
ځانګړتیاوې
قرآن د ثمود قوم د غرونو او ډبرو په پرې کولو سره د کورونو جوړولو مهارت،[۵] په میدانونو کې د ماڼو جوړول[۶] او د دوي د ځمکو سوکالۍ او زرخیزي یادوي[۷] او ټینګار کوي چې دوي خپل کورونه له ډبرو څخه جوړ کړي وو.[۸]
د ژوند وخت او ځای
په قرآن کریم کې، د ثمود قوم د عاد قوم د ځای ناستو په توګه معرفي شوی دی[۹] او د پخوانیو قبیلو او پیغمبرانو په ذکر کې، د دوي کیسه د عاد قبیلې وروسته راغلې ده.[۱۰] ځینو سرچینو د ثمود قبیلې «عادالآخره» بللې ده.[۱۱] ځینو څېړونکو دا ترتیب د دوي د تاریخي ترتیب نښه ګڼلې ده.[۱۲] د «د ثمود قبیلې تاریخ ته یوه کتنه» مقالې لیکوال، آذرنوش په وینا، په لرغونو سرچینو کې د ثمود یادونه په عمده توګه د اتمې پیړۍ قبل مسیح او دوهمې میلادي پیړۍ ترمنځ دورې پورې شوې ده.[۱۳] په هرصورت، په اسلامي تاریخي سرچینو کې، د صالح(ع) د نبوت وخت د حضرت ابراهیم(ع) د نبوت څخه مخکې ګڼل کیږي[۱۴] او د عاد او ثمود قبیلو ترمنځ شاوخوا ۵۰۰ کاله واټن بیان شوی دی.[۱۵] په ځینو سرچینو کې، ثمود د سام بن نوح د اولادې په توګه معرفي شوی دی.[۱۶]
موقعیت
په ځینو تاریخي سرچینې کې راغلي دي چې د ثمود قوم له حجاز څخه شام ته په لاره کې وادي القری ته نږدې د سره سمندر په ساحل کې د حِجر په سیمه کې اوسېدل.[۱۷] د یو روایت له مخې، کله چې اسلامي لښکر له مدینې څخه تبوک ته په لاره کې د حجر سیمې څخه تیریده، نو پیغمبر(ص) خپلو ملګرو ته امر وکړ چې هلته اوبه ونه څښي، هسې نه چې دوي د ثمود د قوم په څیر مصیبت سره مخ شي، او په ژړا سره له هغه ځایه تیر شي.[۱۸] جواد علي د حجاز لوړې سیمې او اوسني اردن یې د هغوي کور ګڼلی دی.[۱۹]
دین او پیغمبر
د قرآن کریم د آیتونو له مخې، د ثمود قوم مشرک وو، او خدای تعالی صالح(ع) د هغوي د هدایت لپاره مبعوث کړ چې توحید ته بلنه ورکړي.[۲۰] د امام باقر(ع) په یوه روایت کې راغلي چې د ثمود قوم اویا بتان درلودل.[۲۱] د امام صادق(ع) په یوه روایت کې راغلي چې دې خلکو به د یوې لویې ډبرې عبادت کاوه او په کال کې به یو ځل د هغې شاوخوا راټولېدل او قرباني به یې ورته ورکوله.[۲۲] په ۴۷۶ میلادي کال کې د دوي په اړه د لیکل شویو کتیبو کې د مسیح نقش لیدل کیدل، د دې نښه ګڼل کیږي چې په یو وخت کې په دوي کې عیسویت رواج شوی و.[۲۳]
د صالح د بلنې په وړاندې غبرګون
د ثمود خلکو له صالح څخه د هغه د ادعا د ثابتولو لپاره د معجزې غوښتنه وکړه.[۲۴] د روایتونو له مخې، دوي له هغه څخه وغوښتل چې له غره څخه یوه ښځینه اوښه راوباسي.[۲۵] خدای د دوي غوښته ومنله او یوه اوښه یې له غره څخه راویسته. صالح دوي ته خبرداری ورکړ چې اوښ ته زیان ونه رسوي.[۲۶] په هرصورت، د ثمود قوم اوښه ووژله.[۲۷] ځینو شیعه مفسرینو د پیغمبر(ص) د یو روایت په حواله د صالح د اوښې قاتل (اشقی الاولین) او د امام علي(ع) د قاتل (اشقی الاخرین) ترمنځ ورته والی په ګوته کړی دی.[۲۸]
قرآن د ثمود د قوم د نهو ډلو یادونه کوي چې د صالح او د هغه د کورنۍ د وژلو لپاره یې یوځای قسم خوړلی و.[۲۹] د ځینو راپورونو له مخې، هغوی نهه کسان وو چې په یوه غار کې پټ شول او غار پرې ولوېد تباه یې کړل.[۳۰]
د ثمود قوم د صالح د بلنې په ځواب کې په دوو یا دریو ډلو وویشل شول.[۳۱] ډیرو یې د هغه بلنې ته منفي ځواب ورکړ،[۳۲] خو ډېرو لږو یې پیروي وکړه.
د الهي عذاب نازلېدل
وروسته له هغه چې د ثمود خلکو اوښه ووژله، صالح(ع) هغوی ته خبر ورکړ چې دوي به درې ورځې وروسته په الهي عذاب اخته شي.[۳۳] د ځینو راپورونو له مخې، په لومړۍ ورځ د دوي مخونه ژیړ شول، په دويمه ورځ سره شول، او په دریمه ورځ تور شول، او بیا دوي په الهي عذاب اخته شول او له منځه یوړل شول.[۳۴] قرآن د ثمود د قوم عذاب په صاعِقَه،،[۳۵] صَیحه[۳۶] و رَجفه[۳۷] نومونو سره یاد کړی دی. ځینو لیکوالانو دا لقبونه د هماغه عذاب مختلف پړاوونه ګڼلي دي.[۳۸]
له عذابه پاتي کسان
ویل شوي دي چې د ثمود د قوم له عذاب څخه ژوندي پاتې شوي کسان، مکې ته[۳۹] یا رملې ته چې د فلسطین له ښارونو څخه دی[۴۰] هجرت وکړ. ځینو څېړونکو په فلسطین کې د حضرت صالح(ع) په نوم د ګڼ شمېر ځایونو شتون په دې سیمه کې د ثمود قوم د اوسیدو دلیل ګڼلی دی.[۴۱] ابو الفرج اصفهاني هم د ثقیف قبیله د ثمود قوم اولاده ګڼلې ده[۴۲]، خو ابن خلدون د دې نسبت په صداقت شک کړی دی.[۴۳] ځینې نور بني هلال د ثمود قوم اولاده ګڼي.[۴۴]
پاتې شوي آثار
په اثالث غره کې او د عربي ټاپووزمې په نورو برخو کې، لیکل شوي کاڼي، لیکنې او یادګارونه موندل شوي دي، چې ځینې دا اټکل کوي چې دا یادګارونه د ثمودیانو مقبرې وې.[۴۵] په هغو لیکنو کې چې دوي ته منسوب شوي، د شمالي عربستان د مشهور بت رضي یا رضو او صلم، د تیما د سیمې له بتانو، او د دې سیمو د نورو خدایانو نومونه راغلي دي.[۴۶]
ویل کیږي چې د ثمود د خلکو کیسه په تورات کې نه ده ذکر شوې. له همدې امله، ځینې لرغونپوهانو د دې قوم په شتون کې شک کړی و،[۴۷] خو د ۱۹ پیړۍ راهیسې، د لرغونپوهنې موندنو د ثمود په نوم د یو قوم شتون تایید کړی دی.[۴۸]
اړونده څیړنې
فوټ نوټ
- ↑ راغب اصفهانی، مفردات، ۱۴۱۲ق، مخ۱۷۵.
- ↑ ابنکثیر، قصص الانبیاء، ۱۴۱۰ق، مخ۱۱۲.
- ↑ عبدالباقی، المعجم المفهرس لالفاظ القرآن الکریم، ذیل واژه ثمود؛ دانشنامه جهان اسلام، ټوک۹، مخ۱۲۵.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ټوک۱۲، مخ۱۸۵-۱۸۶؛ طبرسی، مجمع البیان،۱۳۷۲ش، ټوک۶، مخ۵۲۹.
- ↑ د شعرا سوره، ۱۴۹آیت.
- ↑ اعراف سوره، ۸۴ آیت.
- ↑ شعرا سوره، ۱۴۷-۱۴۸آیتونه.
- ↑ فجر سوره، ۹ آیت.
- ↑ اعراف سوره، ۷۴ آیت.
- ↑ اعراف سوره، آ ۶۵-۷۳ آیتونه؛ هود سوره، ۵۹-۶۱ آیتونه؛ شعرا سوره، ۱۲۳-۱۴۱ آیتونه؛ ذاریات سوره، ۴۱-۴۳ آیتونه؛ قمر سوره، ۱۸-۲۳ آیتونه؛ فجر سوره، ۶-۹ آیتونه.
- ↑ میبدی، کشف الاسرار و عده الابرار، ۱۳۷۱ش، ټوک۶، مخ۴۳۵.
- ↑ خالدی، القصص القرآنی، ۱۴۱۹ق، ټوک۱، مخ۲۷۰-۲۷۱.
- ↑ آذرنوش، «نگاهی به تاریخ قوم ثمود»، مخ۳۶-۳۴.
- ↑ طبری، تاریخ الامم و الملکوک، ۱۳۸۷ق، ټوک۱، مخ۲۱۶؛ مسعودی، التنبیه و الاشراف، دار الصاوی، مخ۷۰.
- ↑ سعد زغلول، فی التاریخ العرب قبل الاسلام، ۱۹۷۶م، مخ۱۱۳.
- ↑ مقدسی، البدء و التاریخ، ۱۸۹۹-۱۹۱۹م، ټوک۳، مخ۳۷.
- ↑ طبری، تاریخ الامم و الملکوک، ۱۳۸۷ق، ټوک۱، مخ۲۲۶-۲۲۷.
- ↑ ثعلبی، قصص الانبیاء، المکتبة الثقافیه، مخ۶۲؛ ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ۱۴۰۸ق، ټوک۸، مخ۲۸۱-۲۸۲.
- ↑ جوادعلی، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ۱۹۷۶-۱۹۷۸م، ټوک۱، مخ۳۲۸
- ↑ اعراف سوره، ۷۳ آیت؛ هود سوره، ۶۳ آیت؛شعراء سوره، ۱۴۱-۱۴۲ آیتونه؛ نمل سوره، ۴۵ آیت.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ټوک۸، مخ۱۸۵.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ټوک۸، مخ۱۸۷.
- ↑ جوادعلی، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ۱۹۷۶-۱۹۷۸م، ټوک۱، مخ۳۲۸.
- ↑ شعرا سوره، ۱۵۴ آیت.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ټوک۸، مخ۱۸۷.
- ↑ اعراف سوره، ۷۳ آیت؛ هود سوره، ۶۴ آیت؛ شعراء سوره، ۱۵۶ آیت.
- ↑ شعراء سوره، ۱۵۷ آیت.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ټوک۲۰، مخ۳۰۱.
- ↑ نمل سوره، ۴۸-۴۹ آیتونه.
- ↑ ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ۱۳۶۵-۱۳۷۶ش، ټوک۸، مخ۲۷۶.
- ↑ نمل سوره، ۴۵ آیت؛ اعراف سوره، ۷۵ آیت.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ټوک۸، مخ۱۸۳.
- ↑ هود سوره، ۶۵ آیت.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ټوک۶، مخ۲۱؛ ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ۱۳۶۵-۱۳۷۶ش، ټوک۸، مخ۲۸۰-۲۸۱.
- ↑ فصلت سوره، ۱۳،۱۷ آیتونه؛ ذاریات سوره، ۴۴ آیت.
- ↑ هود سوره، ۶۵ آیت.
- ↑ اعراف سوره، ۷۸ آیت.
- ↑ خالدی، القصص القرآنی، ۱۴۱۹ق، ټوک۱، مخ۲۹۳.
- ↑ مقدسی، البدء و التاریخ، ۱۸۹۹-۱۹۱۹م، ټوک۳، مخ۴۱.
- ↑ مسعودی، مروج الذهب، ۱۴۰۹ق، ټوک۲، مخ۱۷.
- ↑ دباغ، القبائل العربیه و سلائلها فی بلادنا فلسطین، ۱۹۸۶م، مخ۲۱-۲۲.
- ↑ ابوالفرج، ټوک۴، مخ۳۰۲-۳۰۷: به نقل از دانشنامه جهان اسلام، ټوک۹، مخ۱۲۵.
- ↑ ابنخلدون، ټوک۲، مخ۲۶: بهنقل از دانشنامه جهان اسلام، ټوک۹، مخ۱۲۵.
- ↑ جوادعلی، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ۱۹۷۶-۱۹۷۸م، ټوک۱، مخ۳۲۸.
- ↑ موسی، دراسات اسلامیه فی التفسیر و التاریخ، ۱۹۸۰م، مخ۵۶-۵۷.
- ↑ جوادعلی، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ۱۹۷۶-۱۹۷۸م، ټوک۱، مخ۳۲۸-۳۳۱.
- ↑ موسی، دراسات اسلامیه فی التفسیر و التاریخ، ۱۹۸۰م، مخ۵۸.
- ↑ جوادعلی، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ۱۹۷۶-۱۹۷۸م، ټوک۱، مخ۳۲۴.
سرچينې
- ابنکثیر، قصص الانبیاء(د پېغمبرانو کیسې)، سمون: سید جمیلي، بیروت، ۱۴۱۰ق ـ ۱۹۹۰م.
- ابوالفتوح رازي، حسین بن علي، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، سمون: محمدجعفر یاحقي او محمدمهدي ناصحي، مشهد، آستان قدس رضوي، لومړی چاپ، ۱۴۰۸ق.
- آذرنوش، آذرتاش، «نگاهی به تاریخ قوم ثمود» (د ثمود قوم د تاریخ ته یوه کتنه)، مقالې او څېړنې، ۹–۱۲ ګڼه، پسرلی او اوړی، ۱۳۵۱ش.
- ثعلبي، احمد بن محمد، قصص الانبیاء المسمی عرائس المجالس، بیروت، المکتبة الثقافیه، بېنېټې.
- جوادعلي، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، بیروت، ۱۹۷۶–۱۹۷۸م.
- دباغ، مصطفیمراد، القبائل العربیه و سلائلها فی بلادنا فلسطین، بیروت، ۱۹۸۶م.
- راغب اصفهاني، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، سمون: صفوان عدنان داودي، دارالعلم ـ الدارالشامیه، لبنان ـ سوریه، ۱۴۱۲ق.
- سعد زغلول، عبدالحمید، فی التاریخ العرب قبل الاسلام، بیروت، دار النهضة العربیة، ۱۹۷۶م.
- خالدي، صلاح، القصص القرآنی عرض وقایع و تحلیل احداث، دمشق، دار القلم، ۱۴۱۹ق.
- طباطبایي، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ژباړن: موسوي همداني، قم، د قم د حوزې د مدرسینو ټولنې د اسلامي خپرونو دفتر، ۱۴۱۷ق.
- طبرسي، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، سریزه: محمدجواد بلاغي، تهران، نشر ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
- طبري، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، څېړنه: محمد ابوالفضل ابراهیم، دارالتراث، بیروت، ۱۹۶۷م ـ ۱۳۸۷ق.
- کلیني، محمد بن یعقوب، الکافي، سمون: علي اکبر غفاري او محمد آخوندي، تهران، دارالکتب الاسلامیة، ۱۴۰۷ق.
- مسعودي، علي بن حسین، التنبیه و الاشراف، سمون: عبدالله اسماعیل صاوي، قاهره، دارالصاوي، بېنېټې؛ افست قم، د اسلامي فرهنګي سرچینو د خپرولو مؤسسه.
- مسعودي، علي بن حسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، څېړنه: اسعد داغر، قم، دارالهجره، ۱۴۰۹ق.
- مقدسي، مطهر بن طاهر، کتاب البدء و التاریخ، چاپ: کلمان هوار، پاریس، ۱۸۹۹–۱۹۱۹م؛ افست تهران، ۱۹۶۲م.
- موسی، محمد عزب، دراسات اسلامیه فی التفسیر و التاریخ، بیروت، المؤسسة العربیة للدراسات و النشر، ۱۹۸۰م.
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||