احسن جدال

اَحسَن جِدال یا ښه جِدال هغه خبرو اترو ته ویل کیږي چې دي چې موخه یې د حق ثابتول او بل لوري ته لارښوونه کول دي، پرته له دښمنۍ یا ضده.^[۱] دا ډول جدال د ایمان د ثبات او د فرد د ستر زړي شونی نښه ګڼل کیږي او د دې په مقابل کې غندلی شوی جدال دی^[۲] چې ریښه یې ځینې بد صفتونه دي لکه غصه یا طمع ده.

ښه جدال د دې لپاره کارول کیږي چې مخالف کس، حق منلو ته د مجبورکړي، خو غندلی شوی جدال د باطل د ثابتولو او د حقیقت له پامه غورځولو لپاره کارول کیږي.^[۳] د بل نظر له مخې، ښه جدال هغه خبرې اترې دي چې د دواړو خواوو لخوا منل شوي قواعدو په چوکاټ کې علمي قاعدو سره سم او د حقیقت د څرګندولو په غرض ترسره کیږي، په داسې طریقه چې ردول یې د بل لوري لپاره ستونزمن شي.^[۴]

د «وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ» آیت د ښه جدال لپاره د قرآني اصل په توګه پیژندل کیږي.^[۵] دا آیت، سره د عنکبوت سوره د ۴۶ آیت، په خبرو اترو کې د اخلاقي میتوډونو کارولو ته د بلنې په توګه تفسیر شوی دی. مفسرینو د ښه جدال د ترلاسه کولو لپاره ځینې معیارونه بیان کړي دي، لکه د ادب خیال ساتل،^[۶] د معتبرو شواهدو کارول^[۷] لکه د قرآن کریم آیتونه او قطعي شواهد،^[۸] د حقیقت د کشف کولو نیت درلودل^[۹] او د مخاطب د پوهیدو کچې سره د دلیل مناسبیت.^[۱۰] علامه طباطبایي د دې لپاره یو اصلي شرط دا ګڼلی دی چې دواړه خوا د حقیقت کشفولو سره مینه ولري.^[۱۱]

په روایتونو کې، ښه جِدال د قرآن کریم آیتونو سره د مجادلې کولو په توګه تفسیر شوی دی^[۱۲] او د شیعه امامانو سیرت هم په مناظرو کې په هم دې طریقې باندې دلالت کوي.^[۱۳]

د څیړونکو په وینا، ښه جدال هم د غیر مسلمانانو اسلام ته په بلنې کې پکاریږي او هم د عقیدوي شکونو په ځوابولو کې پکاریږي، او همدارنګ د علمي شخړو د حل کولو او په اجتهادي مسلو کې د ګډو پایلو ترلاسه کولو لپاره هم کارول کیږي.^[۱۴] د ټولنیز تفاهم پیاوړتیا، د عقایدو دفاع، او د کلتوري اړیکو پراخول د هغې له نورې کارَوَنو څخه ګڼل کیږي.^[۱۵]

فوټ نوټ

↑ ابن‌سینا، منطق الشفاء، ۱۴۰۴ق، ټوک۳، ۱۵-۱۶مخونه؛ مجتبوی، علم اخلاق اسلامی، ۱۳۷۷ش، ټوک۳، مخ۳۷۸.
↑ مجتبوی، علم اخلاق اسلامی، ۱۳۷۷ش، ټوک۳، ۳۷۸مخ.
↑ ملاصدرا، منطق نوین، ۱۳۶۲ق، مخ۶۷۶.
↑ اسدعلیزاده، «اصول و روش‌های مناظره (جدال احسن)»، مخ۷۰.
↑ وګورئ: مظفر، شرح منطق مظفر، ۱۳۸۶ش، ټوک۲، مخ۳۲۸؛ مظفر، دلائل الصدق، ۱۴۲۲ق، مقدمه، مخ۱۱؛ عباسی‌مقدم و فلاح مرقی، «معناشناسی و ملاک‌شناسی جدال احسن قرآنی»، مخ۴۹.
↑ طوسی، التبیان، دار احیاء التراث العربی، ټوک۶، مخ۴۴۰.
↑ فخر رازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۰ق، ټوک۲۰، مخ۲۸۷.
↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ټوک۶، مخ۶۰۵.
↑ پانی‌پتی، التفسیر مظهری، ۱۴۱۲ق، ټوک۵، مخ۳۹۰؛ مغنیه، تفسیر کاشف، ۱۴۲۴ق، ټوک۴، مخ۵۶۵.
↑ حقی برسوی، تفسیر روح البیان، دار الفکر، ټوک۵، مخ۹۷.
↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ټوک۱۲، ۳۷۱-۳۷۲ مخونه او ټوک۱۶، مخ۱۳۸.
↑ حویزی، تفسیر نورالثقلین، ۱۴۱۵ق، ټوک۳، مخ۹۵.
↑ جلائی نوبری، «جدال احسن از دیدگاه امام رضا(ع)»، مخ۱۳۵.
↑ جلائی نوبری، «جدال احسن از دیدگاه امام رضا(ع)»، مخ۱۳۴.
↑ اسدعلیزاده، «اصول و روش‌های مناظره (جدال احسن)»، مخ۷۵.

سرچينې

ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، منطق الشفاء، څېړنه: د څېړونکي ډلې، قم، د آیت‌الله مرعشي نجفي کتابتون، ۱۴۰۴ق.
مجتبوی، سید جلال الدین، علم اخلاق اسلامی، تهران، انتشارات حکمت، څلورم چاپ، ۱۳۷۷ش.
اسدعلیزاده، اکبر، «اصول و روش‌های مناظره (جدال احسن)»، د مبلغان نشریه کې، ګنه۱۸۹، ۱۳۹۴ش.
پانی‌پتی، ثناءالله، تفسیر مظهری، کویته پاکستان، مکتبه رشدیه، ۱۴۱۲ق.
جلائی نوبری، حسین، «جدال احسن از دیدگاه امام رضا(ع)»، د مطالعات راهبردی انسانی و اسلامی نشریه کې، ګنه۲۵، ۱۳۹۹ش.
حقی برسوی، اسماعیل، تفسیر روح البیان، بیروت، دارالفکر، بی‌نېټې.
حویزی، عبدعلی، تفسیر نورالثقلین، سمون: هاشم رسولی، قم، اسماعیلیان، ۱۴۱۵ق.
طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسه العلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، سمون: فضل‌الله یزدی، هاشم رسولی، تهران، ناصرخسرو، ۱۳۷۲ش.
طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، سمون: احمد حبیب عاملی، محمدحسن آقابزرگ تهرانی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی‌نېټې.
عباسی‌مقدم، مصطفی و محمد فلاح مرقی، «معناشناسی و ملاک‌شناسی جدال احسن قرآنی»، د پژوهش‌های زبان‌شناختی قرآن نشریه کې، ګنه۱، اوم کال، ۱۳۹۷ش.
فخررازی، محمد، التفسیر الکبیر، بیروت، دار احیاء التراث العربي، ۱۴۲۰ق.
مظفر، محمدحسن، دلائل الصدق لنهج الحق، تصحیح: موسسه آل البیت(ع)، قم، موسسه آل البیت(ع)، ۱۴۲۲ق.
مظفر، محمدرضا، شرح منطق مظفر، سمون: علی محمدی، قم، امام حسن بن علی(ع)، ۱۳۸۶ش.
مغنیه، محمدجواد، تفسیر کاشف، قم، دار الکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق.
ملاصدرا، محمد صدرالدین، منطق نوین مشتمل بر اللمعات المشرقیه فی الفنون المنطقیه، ژباړن: عبدالمحسن مشکوه‌الدینی، تهران، د آګاه خپرونېز، ۱۳۶۲ش.

[1] ابن‌سینا، منطق الشفاء، ۱۴۰۴ق، ټوک۳، ۱۵-۱۶مخونه؛ مجتبوی، علم اخلاق اسلامی، ۱۳۷۷ش، ټوک۳، مخ۳۷۸.

[2] مجتبوی، علم اخلاق اسلامی، ۱۳۷۷ش، ټوک۳، ۳۷۸مخ.

[3] ملاصدرا، منطق نوین، ۱۳۶۲ق، مخ۶۷۶.

[4] اسدعلیزاده، «اصول و روش‌های مناظره (جدال احسن)»، مخ۷۰.

[5] وګورئ: مظفر، شرح منطق مظفر، ۱۳۸۶ش، ټوک۲، مخ۳۲۸؛ مظفر، دلائل الصدق، ۱۴۲۲ق، مقدمه، مخ۱۱؛ عباسی‌مقدم و فلاح مرقی، «معناشناسی و ملاک‌شناسی جدال احسن قرآنی»، مخ۴۹.

[6] طوسی، التبیان، دار احیاء التراث العربی، ټوک۶، مخ۴۴۰.

[7] فخر رازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۰ق، ټوک۲۰، مخ۲۸۷.

[8] طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ټوک۶، مخ۶۰۵.

[9] پانی‌پتی، التفسیر مظهری، ۱۴۱۲ق، ټوک۵، مخ۳۹۰؛ مغنیه، تفسیر کاشف، ۱۴۲۴ق، ټوک۴، مخ۵۶۵.

[10] حقی برسوی، تفسیر روح البیان، دار الفکر، ټوک۵، مخ۹۷.

[11] طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ټوک۱۲، ۳۷۱-۳۷۲ مخونه او ټوک۱۶، مخ۱۳۸.

[12] حویزی، تفسیر نورالثقلین، ۱۴۱۵ق، ټوک۳، مخ۹۵.

[13] جلائی نوبری، «جدال احسن از دیدگاه امام رضا(ع)»، مخ۱۳۵.

[14] جلائی نوبری، «جدال احسن از دیدگاه امام رضا(ع)»، مخ۱۳۴.

[15] اسدعلیزاده، «اصول و روش‌های مناظره (جدال احسن)»، مخ۷۵.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]