د احد د شهیدانو مقبره
 د احد د شهیدانو مقبره د ویجاړیدو دمخه | |
| تأسیس | دویمه پیړۍ |
|---|---|
| غوښتنلیک | زیارت ځای |
| ځای | د مدینې د اُحُد سمیه |
| نور نومونه | د احد د شهیدانو هدیره |
| اړوند پیښې | د مقبره ویجاړول |
| حالت | ویجاړ شوی |
د اُحُد د شهیدانو مقبره هغه هدیره ده چې د پیغمبر(ص) د تره حمزه او د احد د جګړې د ځینو نورو شهیدانو قبرونه پکې موقعیت لري. دا هدیره د مدینې په شمال کې د احد په سیمه کې موقعیت لري. د تاریخي سرچینو له مخې، پیغمبر(ص) او حضرت فاطمه(س) به د احد د شهیدانو د قبرونو زیارت ته تلل، او مسلمانانو به هم تل دا کار کاوه.
په دې قبرونو باندې جوړه شوې لومړۍ ودانۍ د دوهمې قمري پيړۍ ته ورګرځي؛ په هرصورت، د سعوديانو حکومت ته رسیدو سره، وهابیانو په ۱۳۴۴ هجری کال کې بدعت سره د مبارزې په بهانه دا وداني ویجاړه کړه.
موقعیت
د احد د شهیدانو مقبره د پیغمبر(ص) د تره حضرت حمزه او د احد د نورو شهیدانو د ښخولو ځای دی. دا مقبره د مدینې په شمال کې[۱]، د احد او رُومات غره ترمنځ موقعیت لري او مسجد النبي څخه شاوخوا پنځه کیلومتره لرې ده.[۲]
د تاریخي سرچینو له مخې، پیغمبر(ص) به هر کال د احد د شهیدانو د قبرونو زیارت ته تلل[۳] او همدارنګه یې د هغوي د زیارت سپارښتنه به یې هم کوله.[۴] د پیغمبر(ص) له وفات وروسته، دریو خلیفه ګانو هم په دې سنت باندې عمل کاوه.[۵]
د شیعه امامانو هم د احد د شهیدانو د قبرونو د زیارت سپارښتنه کوله.[۶] حضرت فاطمه(س) به د حمزه د قبر زیارت ته تلله[۷] او د شیخ مفید په وینا، هغې د قبر له خاورې څخه تسبیح جوړې کړې وې.[۸] د حجاز د خلکو ترمنځ د رجب په دولسمې شپې د حمزه د قبر زیارت کول دود وو.[۹] سنیانو د پنجشنبې ورځ د احد د شهیدانو د قبرونو زیارت مستحب ګڼلی دی.[۱۰]
دا ځای تل د مسلمانانو، په ځانګړې توګه د شیعو لپاره د زیارت ځای و.[۱۱]
د ودانۍ تاریخ
د تاریخ پوه ابن شَبّه(وفات ۲۶۲ هجري) په وینا، حضرت فاطمه(س) لومړۍ کسه وه چې د حمزه مقبره یې بیا جوړه کړه.[۱۳] د تاریخي راپورونو له مخې، د دوهمې هجري پیړۍ راهیسې د حمزه د مقبرې پر سر یو جومات شتون درلود.[۱۴] په ۵۹۰ هجري کې، د عباسی خلیفه، اَلنّاصرُ لِدینِالله د مور په امر د دې مقبرې پر سر یوه ګنبد لرونکې ودانۍ جوړه شوه.[۱۵] دا وداني په ۸۹۳ هجري کې پراخه شوه.[۱۶] په ځینو سرچینو کې، دا وداني د احد د شهیدانو جومات هم بلل شوې ده.[۱۷]
د مقبرې ویجاړول
د احد د شهیدانو مقبره په ۱۲۲۰ هجري کې د آل سعود لخوا ویجاړه شوه، په ۱۲۲۲ هجري کې د ابراهیم پاشا لخوا بیا جوړه شوه، او په ۱۳۴۴ هجري کې بیا په بشپړه توګه ویجاړه شوه.[۱۸] وهابیانو دا کار د بدعت او شرک سره د مبارزې په بهانې سره وکړ.[۱۹] د دوی په اند، په قبرونو باندې ودانۍ جوړول[۲۰] او د قبرونو د زیارت لپاره سفر کول[۲۱] بدعت دي.
د سني تاریخ پوه ابن کثیر(وفات کال ۷۷۴ هجري) په وینا، معاویه بن ابي سفیان په ۴۹ هجري کې د یو نهر د کیندلو امر وکړ، چې د احد د شهیدانو د قبرونو تر څنګ یا له هغه څخه تیرېده. کله چې د شهیدانو خپلوانو د جسدونو د لیږدولو لپاره قبرونه کیندل، نو دوي د شهیدانو جسدونه روغ وموندل. او دا پیښه د دې سبب شوه چې هغوي یې له ویجاړولو دوام څخه منع کړل.[۲۲] د محمد صادق نجمي په وینا، د معاویه دا عمل قصدي و او موخه یې د احد په جګړه کې د قریشو د جرمونو نښې له منځه وړل وو.[۲۳] نور راپورونه ښیي چې د احد د شهیدانو قبرونه د سیلاب له امله ویجاړ شوي وو او د شهیدانو جسدونه په ۴۹ هجري[۲۴] او بیا د دوي له ښخولو څخه ۱۴۰۰ کاله وروسته هم روغ وو.[۲۵]
ښخ شوي کسان
د احد په جګړه کې شاوخوا ۷۰ مسلمانان شهیدان شول،[۲۶] چې څلور یې له مهاجرینو څخه وو او پاتې نور یې له انصارو څخه وو.[۲۷] ډیر شهیدان، پرته له یو څو چې مدینې ته لیږدول شوي وو، په احد کې ښخ شول حَمزة بن عبدُالمطّلب، عبدالله بن جَحْش، شَمّاس بن عثمان قُرَشي، مُصعَب بن عُمَیر، حَنْظَلهٔ غسیلُ الملائکه، سعد بن ربیع، مالک بن سَنان او سَهل بن قیس له هغو شهیدانو څخه وو چې په دې سیمه کې ښخ شوو.[۲۸]
د شهیدانو د ډیر شمیر او د ژوندیو پاتې شویو کسانو د ستړیا له امله، رسول الله(ص) امر وکړ چې شهیدان په ګډه په ګډ قبرونو کې ښخ کړی شي.[۲۹] په هغو شهیدانو کې چې په یوه قبر کې ښخ شوي وو، هغه کس چې تر ټولو ډیر قرآن یې حفظ کړی وې، لومړی کیښودل کیده.[۳۰] همدارنګه، عمرو بن جموح او عبدالله بن عمرو خپلې ملګرتیا له امله په یو قبر کې ښخ شوو.[۳۱] له شهیدانو څخه، یوازې د حمزه د قبر دقیق ځای ټاکل شوی دی.[۳۲]
نږدې ودانې
داسې راپورونه شتون لري چې د احد د شهیدانو د مقبرې په شاوخوا کې څو جوماتونه وو:
د حمزه جومات د مقبرې ختیځ ته موقعیت لري.[۳۳] ویل کیږي چې د احد د شهیدانو د مقبرې شمال ته په ۵۰۰ متره کې د ثنایا جومات هم و.[۳۴] همدارنګه، د ځینو روایتونو له مخې، د حمزه د مقبرې په مقابل کې د امیر المومنین په نوم یو جومات و،[۳۵] چې هیڅ نښه یې نه ده پاتې شوی.[۳۶]
د رمات غره ته نږدې هم دوو جوماتونو شتون درلود: د غره ختیځ ته د رکن الْجَبَل جومات، چیرې چې حمزه ټپي شوی و، او د غره شمال ته د مسجد الوادي جومات، چې ویل کیږي د حمزه د شهادت ځای و.[۳۷]
فوټ نوټ
- ↑ ابنضیاء، تاریخ مکه المشرفه والمسجدالحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۱۴۲۴ق، مخ۲۵۲.
- ↑ جعفریان، آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۷۹ش، مخ۴۱۵-۴۱۸.
- ↑ ابنشبه، تاریخ المدینة المنوره، ۱۳۹۹ق، ټوک۱، مخ۱۳۲.
- ↑ شیخمفید، الفصول المختاره، ۱۴۱۳، مخ۱۳۱؛ محدث نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ټوک۱۰، مخ۱۹۸؛ العلوی العقیقی، مرویات کتاب اخبار المدینه، ۱۴۴۰ق، مخ۲۹۱؛ ابوطیب فاسی، شفاء الغرام باخبار البلد الحرام، ۱۴۲۱ق، ټوک۲، مخ۴۱۲.
- ↑ ابنشبه، تاریخ المدینة المنوره، ۱۳۹۹ق، ټوک۱، مخ۱۳۲.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ټوک۴، مخ۵۶۰.
- ↑ سمهودی، وفاء الوفاء باخبار دار المصطفی، ۱۴۱۹ق، ټوک۳، مخ۱۱۱؛ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ټوک۴، مخ۵۶۱.
- ↑ شیخمفید، کتاب المزار، ۱۴۱۳ق، مخ۱۵۰.
- ↑ رفعت پاشا، موسوعه مرآة الحرمین الشریفین وجزیرة العرب، ټوک۳، مخ۶۰.
- ↑ ابنعساکر، اتحاف الزائر واطراف المقیم، دار ارقم بنابیالارقم، مخ۹۲.
- ↑ بغدادی، «زيارة القبور عند السنة والشيعة»، تقریب نیوز ویب پاڼه.
- ↑ «منطقة «سيد الشهداء» بالمدينة»، المدینه.
- ↑ ابنشبه، تاریخ المدینة المنوره، ۱۳۹۹ق، ټوک۱، مخ۱۳۲.
- ↑ سمهودی، وفاء الوفاء باخبار دار المصطفی، ۱۴۱۹ق، ټوک۳، مخ۱۰۴.
- ↑ المطری، التعریف بما انست الهجرة من معالم دار الهجره، ۱۴۲۶ق، مخ۱۲۶.
- ↑ جعفریان، آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۷۹ش، مخ۴۴۱.
- ↑ وګورئ: نجفی، مدینه شناسی، ۱۳۸۶ش، ټوک۲، مخ۲۶۹.
- ↑ «تاريخ الوهابية في هدم قبور أهل البيت عليهم السلام»، وبگاه دار الولایه.
- ↑ پورامینی، بقیع الغرقد، ۱۴۲۸ق، مخ۵۰.
- ↑ ابنتیمیه، اقتضاء الصراط المستقیم مخالفة اصحاب الجحیم، ۱۴۰۷ق، ټوک۲، مخ۱۰۸.
- ↑ د مثال په توګه وګورئ: ابنتیمیه، منهاج السنة، ۱۴۰۶ق، ټوک۲، مخ۴۴۰؛ ابنباز، فتاوى نور على الدرب، مؤسسة الشیخ بن باز الخیریة، مخ ۲۴۳.
- ↑ ابنکثیر، البدایه والنهایه، ۱۴۰۸ق، ټوک۴، مخ۴۹.
- ↑ نجمی، «حرم حضرت حمزه(ع) در بستر تاریخ»، مخ۶۴-۶۵.
- ↑ ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۹۶۸م، ټوک۳، مخ۵۶۳.
- ↑ عامری، محمد صل الله علیه وآله وسلم فی الکتب المقدسه، ۱۴۲۶ق، مخ۲۶۶.
- ↑ مقدسی، البدء والتاریخ، از ۱۸۹۹ تا ۱۹۱۹م، ټوک۴، مخ۲۰۵؛ ابنخلدون، تاریخ، ۱۴۰۱ق، ټوک۲، مخ۴۳۷.
- ↑ ابنقتیبه، المعارف، ۱۹۹۲م، ټوک۱، مخ۱۶۰.
- ↑ ابنضیاء، تاریخ مکه المشرفه والمسجدالحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۱۴۲۴ق، مخ۲۵۲-۲۵۵؛ صبری پاشا، موسوعة مرآة الحرمین الشریفین وجزیرة العرب، ۱۴۲۴ق، ټوک۴، مخ۷۴۹-۷۵۰
- ↑ ابنکثیر، البدایه والنهایه، ۱۴۰۸ق، ټوک۴، مخ۴۸.
- ↑ ابنکثیر، البدایه والنهایه، ۱۴۰۸ق، ټوک۴، مخ۴۸.
- ↑ ابنهشام، السیرة النبویه، به نقل از: سبحانی، فروغ ابدیت، ټوک۱، مخ۵۶۶.
- ↑ سمهودی، وفاء الوفاء باخبار دار المصطفی، ۱۴۱۹ق، ټوک۳، مخ۱۱۷.
- ↑ جعفریان، آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۷۹ش، مخ۴۳۹.
- ↑ جعفریان، آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۷۹ش، مخ۴۱۵.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ټوک۹۷، مخ۲۲۵
- ↑ جعفریان، آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۷۹ش، مخ۴۴۴.
- ↑ ابنضیاء، تاریخ مکه المشرفه والمسجدالحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، ۱۴۲۴ق، مخ۲۵۷؛ صبری پاشا، موسوعة مرآة الحرمین الشریفین وجزیرة العرب، ۱۴۲۴ق، ټوک۴، مخ۷۰۰.
سرچينې
- ابن تیمیه، احمد بن عبدالحلیم، اقتضاء الصراط المستقیم مخالفة أصحاب الجحیم، څېړنه: محمد حامد، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۷ق / ۱۹۸۷م.
- ابن تیمیه، احمد بن عبدالحلیم، منهاج السنة النبویة، سعودي عربستان، د امام محمد بن سعود اسلامي پوهنتون، ۱۴۰۶ق.
- ابن باز، عبدالعزیز، فتاوی نور علی الدرب، بېځایه، د شیخ ابن باز خیریه مؤسسه، بېنېټې.
- ابن خلدون، تاریخ، بیروت، دار الفکر، لومړی چاپ، ۱۴۰۱ق.
- ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، بیروت، دار صادر، لومړی چاپ، ۱۹۶۸م.
- ابن شبه، عمر، تاریخ المدینه، څېړنه: فهیم محمد شلتوت، جده، بېخپرونکي، ۱۳۹۹ق.
- ابن ضیاء، محمد بن احمد، تاریخ مکه المشرفه والمسجد الحرام والمدینه الشریفه والقبر الشریف، څېړنه: علاء ابراهیم، بیروت، دار الکتب العلمیه، دوهم چاپ، ۱۴۲۴ق.
- ابن عساکر، عبدالصمد بن عبدالوهاب، اتحاف الزائر واطراف المقیم، بیروت، دار الارقم بن ابی الارقم، لومړی چاپ، بېنېټې.
- ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم، المعارف، قاهره، د مصر عمومي اداره د کتابونو لپاره، دوهم چاپ، ۱۹۹۲م.
- ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، البدایه والنهایه، څېړنه: علي شیري، بیروت، دار احیاء التراث العربي، لومړی چاپ، ۱۴۰۸ق.
- ابن هشام، عبدالملک، السیرة النبویه، قاهره، د مصطفی البابي الحلبي او زامنو د کتابتون او چاپ شرکت، دوهم چاپ، ۱۳۷۵ق.
- ابو طیب فاسي، محمد بن احمد، شفاء الغرام باخبار البلد الحرام، بیروت، دار الکتب العلمیه، لومړی چاپ، ۱۴۲۱ق.
- پورامیني، محمدامین، بقیع الغرقد، تهران، مشعر خپرندویه، ۱۴۲۸ق.
- علوي عقیقي، یحیی بن الحسن، مرویات کتاب اخبار المدینه، راټولوونکی: عبدالعزیز العوض سلمان الجهني، مدینه، د مدینې منورې د څېړنو او مطالعاتو مرکز، لومړی چاپ، ۱۴۴۰ق.
- المطری، محمد بن احمد، التعریف بما انست الهجرة من معالم دار الهجره، څېړنه: سلیمان الرحیلي، ریاض، د ملک عبدالعزیز بنسټ، ۱۴۲۶ق.
- «تاريخ الوهابية في هدم قبور أهل البيت عليهم السلام»، د دار الولایه وېبپاڼه، د لېدنې نېټه: ۲۴ زمری ۱۴۰۲ش.
- «تطوير منطقة سيد الشهداء بالمدينة»، المدینه ورځپاڼه، د خپرېدو نېټه: ۹ سپټمبر ۲۰۱۵م، د لېدنې نېټه: ۳ غویي ۱۴۰۴ش.
- جعفریان، رسول، آثار اسلامی مکه و مدینه، تهران، مشعر خپرندویه، لومړی چاپ، ۱۳۷۹ش.
- رفعت پاشا، ابراهیم، مرآة الحرمین، قم، مشعر خپرندویه، ۱۳۷۷ش.
- بغدادي، حسن، «زيارة القبور عند السنة والشيعة»، د تقریب نیوز وېبپاڼه، د خپرېدو نېټه: ۱۲ دي ۱۳۹۹ش، د لېدنې نېټه: ۲۴ زمری ۱۴۰۲ش.
- سمهودي، علي بن عبدالله، وفاء الوفاء باخبار دار المصطفی، بیروت، دار الکتب العلمیه، لومړی چاپ، ۱۴۱۹ق.
- شیخ مفید، محمد بن محمد، الفصول المختاره، قم، د شیخ مفید کانګره، لومړی چاپ، ۱۴۱۳ق.
- شیخ مفید، محمد بن محمد، کتاب المزار، څېړنه: محمدباقر ابطحی، قم، د شیخ مفید کانګره، لومړی چاپ، ۱۴۱۳ق.
- صبري پاشا، ایوب، موسوعه مرآة الحرمین الشریفین وجزیرة العرب، ژباړه: ماجده مخلوف او نور، قاهره، دار الآفاق العربیه، لومړی چاپ، ۱۴۲۴ق.
- عامري، سامي، محمد صلی الله علیه وآله وسلم فی الکتب المقدسه، قاهره، د اسلامي روښانتیا مرکز د معرفتي خدمتونو لپاره، لومړی چاپ، ۱۴۲۶ق.
- کلیني، محمد بن یعقوب، الکافي، تهران، دار الکتب الاسلامیه، څلورم چاپ، ۱۴۰۷ق.
- مجلسي، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربي، دوهم چاپ، ۱۴۰۳ق.
- محدث نوري، حسین بن محمدتقي، مستدرک الوسائل، قم، د آلالبیت علیهمالسلام مؤسسه، لومړی چاپ، ۱۴۰۸ق.
- مقدسي، مطهر بن طاهر، البدء والتاریخ، پاریس، ارنست لرو خپرندوی، له ۱۸۹۹م تر ۱۹۱۹م پورې.
- نجفي، محمدباقر، مدینهشناسي، تهران، مشعر خپرندویه، ۱۳۸۶ش.
- نجمي، محمدصادق، «حرم حضرت حمزه(ع) در بستر تاریخ»، د میقات فصلنامه، ۳۳ ګڼه، تله ۱۳۷۹ش.
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||