په دښمن د وسلې پلور
| ځینې عملي او فقهي احکام |
|---|
 |
 | دا مقاله د یو فقهي مفهوم په اړه توضیحي مقاله ده او د دیني کړنو لپاره معیار نشي کیدی. د مذهبي کړنو لپاره نورو سرچینو ته مراجعه وکړئ. |
په دښمن د وسلې پلور، دې ته ویل کېږي چې د جګړې هر ډول وسلې د دین د دښمنانو، ظالمانو او په ځمکه کې د فساد خپروونکو لاس ته وسپارل شي. د شیعه فقهاوو د مشهور نظر له مخې، د جګړې پر مهال دښمن ته د وسلې پلور حرام دی او د سولې پر مهال جایز دی. خو ټول فقیهان دا نظر نه مني. ځینې دښمن ته د وسلې پلور په هر حالت کې حرام ګڼي. بله ډله باور لري چې د دې حرمت هغه وخت دی چې اسلامي ټولنه د جګړې په حالت کې وي او د وسلې پلور د دښمن د پیاوړتیا لامل شي.
د ایران د اسلامي جمهوریت بنسټګر، امام خمیني، دا مسئله له حکومتي چارو او د هر وخت د مسلمانانو له مصلحت سره تړلې بولي. د همدې له مخې، کېدای شي په ځانګړو شرایطو کې غیرمسلمانانو ته د وسلې پلور یا ان وړیا ورکول جایز یا واجب وي؛ لکه هغه وخت چې د اسلامي سیمو دفاع یوازې د هماغې ډلې په وسلوالولو ممکنه وي.
پېژندنه او ځایګی
په دښمن د وسلې پلور یوه فقهي مسئله ده[۱] او د فقهې د بابونو له ډلې د تجارت په باب کې پرې بحث شوی دی.[۲] په ځینو سرچینو لکه شرایع الاسلام او کتاب المکاسب کې د «هغه شي د پېر او پلور چې د حرام نیت پرې کېدای شي» تر عنوان لاندې بحث شوی دی[۳] او په ځینو نورو لکه اللمعة الدمشقیة کې د «حرامو معاملو» تر عنوان لاندې څېړل شوې ده.[۴]
له وسلې او دښمن مراد
فقیهان له دښمنه د دین دښمنان مطلب اخلي؛ که کافر وي او که مسلمان.[۵] ځینو فقهاوو ظالمان او هغه کسان چې په ځمکه کې فساد خپروي لکه غله او لارشکوونکي هم پکې شامل کړي دي.[۶]
وسله هر ډول جنګي افزار ته ویل کېږي چې د جګړې یا دفاع لپاره په فعاله توګه کارول کېږي.[۷] د وخت په تېرېدو سره وسلې بدلون او پرمختګ مومي، او دا بدلونونه د فقهاوو پر حکمونو هم اغېز کوي.[۸] د بېلګې په توګه، د هغو زړو وسلو پلور چې نور په جګړه کې نه کارېږي او یوازې د تاریخي یا زینتي شیانو په توګه کارېږي، د دین دښمنانو ته هم جایز دی.[۹]
په دښمن د وسلې د پلور په اړه د فقهاوو نظرونه
د شیعه فقهاوو مشهور نظر دا دی چې د جګړې پر مهال په دښمن د وسلې پلور حرام او د سولې پر مهال جایز دی.[۱۰] نور نظرونه داسې دي:
- که د مسلمانانو او کفارو ترمنځ سوله نه وي، په دښمن د وسلې پلور حرام دی.
- د دین په دښمنانو د وسلې پلور، که د جګړې پر مهال وي او که د سولې پر مهال، حرام دی.
- که موخه د کفارو پیاوړي کول وي، یا دا چې پلور د جګړې پر مهال وشي، حرام دی.
- په مشرکانو او کفارو په هر حالت کې د وسلې پلور حرام دی؛ خو له شیعه مخالفو مسلمانانو سره یوازې د جګړې پر مهال منع دی او د سولې پر مهال جایز دی.[۱۱]
په دښمن د وسلې پلور د حکم دلایل
د انفال سورې په۶۰ آیت استناد
- همدارنګه وګورئ: د انفال سورې ۶۰ آیت
د سید ابوالقاسم خویي په وینا، د انفال سورې ۶۰ آیت مسلمانان مکلفوي چې د دښمنانو پر ضد جګړهییز وسایل چمتو کړي او په هغوی کې وېره واچوي؛ نو ځکه په دښمن د وسلې پلور، ان د سولې پر مهال هم، د شارع له هدف سره په ټکر کې دی.[۱۲]
په دښمن د وسلې پلور په ګناه کې مرسته ده
- همدارنګه وګورئ: د ګناه د مرستې د حرمت قاعده
فقیهان باور لري چې دښمن او هر ظالم ته د وسلې پلور چې په هغې سره ظلم کوي، د «اعانه بر اثم» مصداق دی او حرام دی.[۱۳]
په دې موضوع کې راغلي احادیث
شیخ انصاري هغه احادیث چې دښمن ته د وسلې د پلور د حرمت په اړه راغلي، مستفیض بللي دي.[۱۴] دا احادیث درې ډوله دي:
- هغه احادیث چې په هر حالت کې، که جګړه وي که سوله، د وسلې پلور جایز ګڼي.
- هغه احادیث چې په هر حالت کې یې حرام ګڼي.
- هغه احادیث چې د جګړې پر مهال یې حرام او د سولې پر مهال یې جایز ګڼي.[۱۵]
فقیهانو د دغو احادیثو سند او دلالت ارزولي او د حکم د استنباط لپاره یې ترې ګټه اخیستې ده.[۱۶]
دښمن پیاوړی کوي
ځینې فقیهان په دښمن باندې د وسلې پلور، که په سوله کې وي او که جګړه کې، ځکه حرام ګڼي چې د دښمن د پیاوړتیا او ملاتړ سبب ګرځي.[۱۷] شیخ انصاري دا استدلال کمزوری ګڼي او وايي چې دا د نص پر وړاندې اجتهاد دی؛ ځکه په ځینو روایتونو کې د وسلې پلور جایز ګڼل شوی دی.[۱۸]
عقلي دلیل
د ځینو فقهاوو له نظره، عقل په خپلواکه توګه حکم کوي چې که دښمن ته د وسلې پلور فساد رامنځته کوي، نو حرام دی.[۱۹] د جعفر سبحاني په وینا، دا عقلي حکم هغه روایتونه چې مطلق جواز ښيي، محدودوي او یوازې هغه حالت ته یې راکموي چې فساد پکې نه وي.[۲۰]
په دښمن د وسلې پلور؛ حکومتي چاره ده
امام خمیني باور لري چې په دښمن د وسلې د پلور حکم د مسلمانانو د ورځېني مصلحت تابع دی.[۲۱] د جګړې پر مهال یا هغه وخت چې دښمن له مسلمانانو سره په ښکاره دښمني کوي، د وسلې پلور حرام دی.[۲۲] خو د سولې پر مهال یا کله چې کفار له یو بل سره په جګړه کې وي، د مسلمانانو د مصلحت له مخې وسلې پلورل کېدای شي جایز وي.[۲۳] په دې اړه پرېکړه د مسلمانانو د واکمن دنده ده او بل هېڅوک پکې د مداخلې حق نه لري.[۲۴]
فوټ نوټ
- ↑ د مثال په توګه وګورئ: محقق حلی، شرایع الاسلام، ۱۴۰۸ق، ټوک۲، مخ۳؛ شهید ثانی، الروضة البهیة، ۱۴۱۰ق، ټوک۳، مخ۲۰۶ و ۲۱۱؛ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ټوک۲۲، مخ۲۸؛ شیخ انصاری، کتاب المکاسب، ۱۴۱۵ق، ټوک۱، مخ۱۴۷.
- ↑ د مثال په توګه وګورئ: شهید ثانی، الروضة البهیة، ۱۴۱۰ق، ټوک۳، مخ۲۱۱.
- ↑ محقق حلی، شرایع الاسلام، ۱۴۰۸ق، ټوک۲، مخ۳؛ شیخ انصاری، کتاب المکاسب، ۱۴۱۵ق، ټوک۱، مخ۱۴۷.
- ↑ شهید ثانی، الروضة البهیة، ۱۴۱۰ق، ټوک۳، مخونه۲۰۶ و ۲۱۱.
- ↑ شهید ثانی، الروضة البهیة، ۱۴۱۰ق، ټوک۳، مخ۲۱۱؛ بحرانی، الحدائق الناضرة، مؤسسة النشر الاسلامی، ټوک۱۸، مخ۲۰۸.
- ↑ محقق اردبیلی، مجمع الفائدة و البرهان، ۱۴۰۳ق، ټوک۸، مخ۴۲؛ روحانی، فقه الصادق، ۱۳۹۲ش، ټوک۲۰، مخ۲۰۶.
- ↑ خوئی، موسوعة الامام الخوئی، ۱۴۱۸ق، ټوک۳۵، مخ۲۹۷.
- ↑ امام خمینی، المکاسب المحرمة، مؤسسه اسماعیلیان، ټوک۱، مخ۱۵۲.
- ↑ د مثال په توګه وګورئ: امام خمینی، المکاسب المحرمة، مؤسسه اسماعیلیان، ټوک۱، مخ۱۵۲.
- ↑ طباطبایی یزدی، حاشیة المکاسب، ۱۳۷۰ش، ټوک۱، مخ۱۰.
- ↑ طباطبایی یزدی، حاشیة المکاسب، ۱۳۷۰ش، ټوک۱، مخ۱۰.
- ↑ خوئی، موسوعة الامام الخوئی، ۱۴۱۸ق، ټوک۳۵، مخونه۲۹۵-۲۹۶.
- ↑ محقق اردبیلی، مجمع الفائدة و البرهان، ۱۴۰۳ق، ټوک۸، مخ۴۲.
- ↑ شیخ انصاری، کتاب المکاسب، ۱۴۱۵ق، ټوک۱، مخ۱۴۷.
- ↑ سبحانی، المواهب، ۱۴۲۴ق، مخ۳۳۳.
- ↑ د مثال په توګه وګورئ: محقق اردبیلی، مجمع الفائدة و البرهان، ۱۴۰۳ق، ټوک۸، مخ۴۳؛ شیخ انصاری، کتاب المکاسب، ۱۴۱۵ق، ټوک۱، مخونه۱۴۷-۱۵۰.
- ↑ حسینی عاملی، مفتاح الکرامة، ۱۴۱۹ق، ټوک۴، مخ۳۵؛ خوئی، موسوعة الامام الخوئی، ۱۴۱۸ق، ټوک۳۵، مخ۲۹۴؛ سبزواری، مهذب الاحکام، دار التفسیر، ټوک۱۶، مخ۷۱.
- ↑ شیخ انصاری، کتاب المکاسب، ۱۴۱۵ق، ټوک۱، مخ۱۴۹.
- ↑ د مثال په توګه وګورئ: خوئی، موسوعة الامام الخوئی، ۱۴۱۸ق، ټوک۳۵، مخ۲۹۵؛ سبحانی، المواهب، ۱۴۲۴ق، مخ۳۳۵.
- ↑ سبحانی، المواهب، ۱۴۲۴ق، مخ۳۳۵.
- ↑ امام خمینی، المکاسب المحرمة، مؤسسه اسماعیلیان، ټوک۱، مخ۱۵۲.
- ↑ امام خمینی، تحریر الوسیلة، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ټوک۱، مخ۴۷۲.
- ↑ امام خمینی، تحریر الوسیلة، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ټوک۱، مخ۴۷۲.
- ↑ امام خمینی، تحریر الوسیلة، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ټوک۱، مخ۴۷۲.
سرچينې
- امام خمیني، سید روحالله، المکاسب المحرمة، قم، مؤسسه اسماعیلیان، بېنېټې.
- امام خمیني، سید روحالله، تحریر الوسیلة، تهران، د امام خمیني د آثارو د تنظیم او خپرولو مؤسسه، بېنېټې.
- بحراني، شیخ یوسف، الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، قم، د اسلامي خپرونو مؤسسه، بېنېټې.
- حسيني عاملي، محمدجواد بن محمد، مفتاح الکرامة، قم، د اسلامي خپرونو مؤسسه، ۱۴۱۹ق.
- خویي، سید ابوالقاسم، موسوعة الامام الخوئی، قم، د الخوئي اسلامي مؤسسه، ۱۴۱۸ق.
- سبحاني، جعفر، المواهب فی تحریر احکام المکاسب، قم، د امام صادق(ع) مؤسسه، ۱۴۲۴ق.
- سبزواري، سید عبدالاعلی، مهذب الاحکام، قم، دار التفسیر، بېنېټې.
- شیخ انصاري، مرتضی، کتاب المکاسب، قم، د شیخ اعظم میراث، ۱۴۱۵ق.
- شهید ثاني، زینالدین بن علي، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، قم، داوري خپرندویه، ۱۴۱۰ق.
- روحاني، سید محمدصادق، فقه الصادق، قم، آیین دانش، ۱۳۹۲لمریز.
- طباطبایي یزدي، سید محمدکاظم، حاشیة المکاسب، قم، مؤسسه اسماعیلیان، څلورم چاپ، ۱۳۷۰لمریز.
- محقق اردبیلي، احمد بن محمد، مجمع الفائدة و البرهان، قم، د اسلامي خپرونو مؤسسه، ۱۴۰۳ق.
- محقق حلّي، جعفر بن حسن، شرایع الاسلام، قم، مؤسسه اسماعیلیان، دوهم چاپ، ۱۴۰۸ق.
- نجفي، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، تصحیح: عباس قوچاني او علي آخوندي، بیروت، دار احیاء التراث العربي، اووم چاپ، ۱۳۶۲لمریز.