له جګړې تېښته
| ځینې عملي او فقهي احکام |
|---|
 |
 | دا مقاله د یو فقهي مفهوم په اړه توضیحي مقاله ده او د دیني کړنو لپاره معیار نشي کیدی. د مذهبي کړنو لپاره نورو سرچینو ته مراجعه وکړئ. |
له جګړې تېښته له کبیره ګناهونو څخه ده چې په فقه[۱] او علم اخلاقو[۲] کې د «الفَرارُ من الزَّحْف» (له دښمن سره له جګړې څخه تېښته) په نوم یادېږي.[۳] له دښمن سره د مستقیمې مقابلې په صورت کې له جګړې څخه د تېښتې د حراموالي[۴] لپاره قرآني دلیل، د انفال سورې ۱۶م آیت دی.[۵] په ځینو روایتونو کې راغلي چې د جګړې له ډګره د تېښتې د ګناه بدوالی حتی د کفارې په ورکولو سره هم نه جبرانېږي.[۶]
د فقهاوو په نظر، په دوو حالتونو کې انسان د تېښتې حق نه لري او که وتښتي، ګناهکار ګڼل کېږي:[۷]
- هغه مهال چې امام(ع) یوې ځانګړې ډلې ته په جګړه کې د ګډون امر وکړي.[۸]
- هغه مهال چې انسان له یوه یا دوو دښمنانو سره مخامخ شي؛ یعنې د دښمنانو شمېر د مسلمانانو له شمېر څخه کم یا پوره یا تر دوه برابره پورې وي.[۹]
په دغو مواردو کې، حتی که د وژل کېدو احتمال هم موجود وي، تېښته جایزه نه ده.[۱۰] خو علامه حلي د بقرې سورې د ۱۹۵م آیت پر بنسټ، په هغه صورت کې چې د وژل کېدو قوي ګومان موجود وي، تېښته جایزه بللې ده.[۱۱] ویل شوي چې د جګړې د تېښتې حرمت د اختیار او اضطراره (لکه ناروغۍ)، دواړو حالتونو، ته شاملېږي.[۱۲]
د شیخ طوسي په باور، د جګړې له پیل وروسته د جنګیالي پلار، مور یا پورورکوونکی حق نه لري چې هغه د جګړې له ډګره بېرته راوګرځوي؛[۱۳] خو که تېښته د جګړې د صفونو د بدلون یا د بیا برید لپاره له بلې پوځي ډلې سره د یوځای کېدو په موخه وي، جایزه ګڼل کېږي.[۱۴]
د انفال سورې د ۶۵م آیت پر بنسټ، د اسلام په لومړیو کې هر مسلمان مکلف و چې د لسو مشرکانو پر وړاندې مقاومت وکړي؛ خو د انفال سورې د ۶۶م آیت له نازلېدو وروسته دا حکم نسخ شو او د دوو کسانو پر وړاندې د مقاومت وجوب پر ځای شو.[۱۵] له همدې امله، که د دښمن د ځواکونو شمېر د مسلمانانو د ځواکونو له شمېر څخه دوه برابره زیات وي، تېښته جایزه ده.[۱۶] خو شیخ طوسي په دې باور دی چې که د سالم پاتې کېدو احتمال غالب وي، دفاع کول مستحب دي.[۱۷] په مقابل کې، سید ابوالقاسم خویي معتقد دی چې که مسلمانان پر بریا ډاډ ولري، تېښته جایزه نه ده.[۱۸] همدارنګه، امام خمیني له جګړې څخه تېښته په هېڅ حالت کې جایزه نه ده بللې.[۱۹] د «حکم فرار نظامیان از جهاد در راهبرد دفاعی اسلام» مقالې پر بنسټ، د اُحد په جګړه کې د رسول اکرم(ص) د چلند په پام کې نیولو سره، په هغه حالت کې چې د سرتېرو د وژل کېدو احتمال د اسلام د موجودیت لپاره د ګواښ سبب شي، تېښته واجب ده.[۲۰]
په اسلامي روایتونو کې له جګړې څخه د تېښتې لپاره ځینې پایلې هم بیان شوې دي؛ له هغو څخه د انسان ذلت او خواري، د عدالت له منځه تلل، د دښمن پیاوړتیا، د دیني مشرانو پلانونو ته بېپامي[۲۱] او د دین کمزوري او سپکاوی.[۲۲]
فوټ نوټ
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ټوک۲۱، مخ۲۹۵.
- ↑ کلینی، الکافی، ټوک۲، مخ۲۷۷؛ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ټوک۳، مخ۵۶۲.
- ↑ ابنمنظور، لسان العرب، ذیل واژه «زحف».
- ↑ علامه حلی، تذکرة الفقهاء، ټوک۹، مخ۹.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ټوک۱۳، مخ۳۱۲.
- ↑ سید رضی، المجازات النبویة، مخ۳۶۵.
- ↑ شیخ طوسی، النهایة، مخ۲۹۴.
- ↑ د مثال په توګه وګورئ: علامه حلی، تذکرة الفقهاء، ټوک۹، مخ۹.
- ↑ شهید اول، اللمعة الدمشقیة، مخ۸۲.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ټوک۲۱، مخ۶۱.
- ↑ علامه حلی، مختلف الشیعة، ټوک۴، مخ۳۹۰.
- ↑ طباطبایی، ریاض المسائل، ټوک۷، مخ۵۰۱.
- ↑ شیخ طوسی، المبسوط، ټوک۲، مخ۶.
- ↑ شهید ثانی، مسالک الافهام، ټوک۳، مخ۲۳.
- ↑ شیخ طوسی، المبسوط، ټوک۲، مخ۶.
- ↑ د مثال په توګه وګورئ: طباطبایی، ریاض المسائل، ټوک۷، مخ۵۰۱.
- ↑ شیخ طوسی، المبسوط، ټوک۲، مخ۱۰.
- ↑ خویی، منهاج الصالحین، ټوک۱، مخ۳۷۰.
- ↑ امام خمینی، استفتائات، ټوک۱، مخ۵۱۶.
- ↑ قاسمی مقدم، «حکم فرار نظامیان از جهاد در راهبرد دفاعی اسلام»، مخ۴۸.
- ↑ نهجالبلاغه، تصحیح صبحی صالح، خطبه ۲۷، مخ۶۹؛ حر عاملی، وسائل الشیعة، ټوک۱۵، مخ۸۷.
- ↑ شیخ صدوق، مَن لا یَحضَرُهُ الفقیه، ټوک۳، مخ۵۶۵.
سرچينې
- ابنمنظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار صادر، ۱۴۱۴ ق.
- امام خمیني، سید روحالله، استفتائات، قم، اسلامي خپرندوی (انتشارات اسلامي)، ۱۳۷۲ ل.
- حر عاملي، محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، قم، مؤسسه آلالبیت(ع) لإحیاء التراث، ۱۴۱۶ ق.
- خویي، سید ابوالقاسم، منهاج الصالحین، قم، نشر مدینة العلم، ۱۴۱۰ ق.
- سید رضي، محمد بن حسین، المجازات النبویة، سمون: مهدي هوشمند، قم، دار الحدیث، ۱۴۲۲ ق.
- سید رضي، محمد بن حسین، نهجالبلاغه، سمون: صبحي صالح، قم، مؤسسه دار الهجره، ۱۴۱۴ ق.
- شهید اول، محمد بن مکي، اللمعة الدمشقیة فی فقه الامامیة، قم، دار التراث، ۱۴۱۰ ق.
- شهید ثاني، زینالدین بن علي، مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام، قم، مؤسسة المعارف الإسلامیة، ۱۴۱۳ ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علي، مَن لا یَحضَرُهُ الفقیه، څېړنه او سمون: علياکبر غفاري، قم، د قم د علمي حوزې د مدرسینو ټولنې پورې تړلی د اسلامي خپرونو دفتر، دویم چاپ، ۱۴۱۳ ق.
- شیخ طوسي، محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الامامیة، تهران، مکتبة المرتضویة، ۱۳۸۷ ق.
- طباطبایي، سید علي، ریاض المسائل فی بیان احکام الشرع بالدلائل، قم، مؤسسه نشر اسلامي، ۱۴۱۵ ق.
- علامه حلي، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، قم، مؤسسه آلالبیت(ع)، ۱۴۱۴ ق.
- علامه حلي، حسن بن یوسف، مختلف الشیعة، قم، مؤسسه نشر اسلامي، ۱۴۱۳ ق.
- قاسمی مقدم، حسن و دیگران، «حکم فرار نظامیان از جهاد در راهبرد دفاعی اسلام» (حکم فرار نظامیان از جهاد در راهبرد دفاعی اسلام)، د حکومتي فقهې علمي ترویجي دوهفصلنۍ، اتمه ګڼه، منی او ژمی ۱۳۹۸ ل.
- کلیني، محمد بن یعقوب، الکافي، تهران، دار الکتب الاسلامیة، څلورم چاپ، ۱۴۰۷ ق.
- نجفي، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، څېړنه: محمد قوچاني، بیروت، دار احیاء التراث العربي، اووم چاپ، ۱۳۶۲ ل.
| ||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||