مسوده:د مور او پلار د قضا لمونځ
| ځینې عملي او فقهي احکام |
|---|
| دا مقاله د یو فقهي مفهوم په اړه توضیحي مقاله ده او د دیني کړنو لپاره معیار نشي کیدی. د مذهبي کړنو لپاره نورو سرچینو ته مراجعه وکړئ. |
د مور او پلار د قضا لمونځ هغو واجبو لمونځونو ته ویل کېږي چې پلار یا مور د خپل ژوند په مهال نه وي ادا کړي او د هغوی له مړینې وروسته، په ځینو مواردو کې یې قضا پر اولاد واجبېږي.[۱] د شیعه فقهې له مخې، د پلار د قضا لمونځ د مشر زوی پر غاړه واجب ګڼل د فقهاوو ترمنځ د اتفاق وړ مسئله ده.[۲] خو دا چې «مشر زوی» چا ته ویل کېږي، د فقهاوو ترمنځ په دې اړه بېلابېل نظرونه شته. ځینې فقها هغه تر ټولو مشر زوی ګڼي چې د پلار یا مور د مړینې پر مهال ژوندی وي.[۳] ځینې نور بیا په دې باور دي چې که مشر زوی د پلار تر مړینې مخکې وفات شي، د پلار د لمونځ قضا پر نورو زامنو واجبه نه ده.[۴]
د مور د قضا لمانځه د وجوب په اړه د فقهاوو ترمنځ اختلاف نظر شته، چې لامل یې د دې مسئلې په اړه د روایتونو د مفاهیمو توپیر دی.[۵] ځینې فقها، لکه سید ابوالقاسم خویي، د مور د لمونځ قضا پر اولاد واجبه نه ګڼي.[۶] په مقابل کې، ځینې نور فقها، لکه محقق حلي، شهید اول او سید محمدکاظم یزدي،[۷] د مور د لمونځ قضا واجب ګڼي.[۸] امام خمیني[۹] او سید علي سیستاني[۱۰] هم د مور د لمونځ قضا واجبه نه ګڼي؛ که څه هم ځینو یې په دې مسئله کې د احتیاط حکم یا استحباب بیان کړی دی.[۱۱] په مقابل کې، سید علي خامنهاي د مور د لمونځ قضا واجب ګڼي.[۱۲]
د هغو لمونځونو په اړه هم چې قضا یې د اولاد پر غاړه ده، د فقهاوو ترمنځ د نظر اختلاف دی. ځینې فقها، لکه محقق حلي، شهید اول او شهید ثاني، د پرېښودل شویو لمونځونو قضا یوازې هغه مهال واجب ګڼي چې په غیرعمدي ډول پرېښودل شوي وي.[۱۳] سید محمدکاظم یزدي[۱۴] او سید علي سیستاني[۱۵] هم دا نظر منلی دی. په مقابل کې، مشهور فقها، لکه سید ابوالقاسم خویي[۱۶] او امام خمیني،[۱۷] د هغو لمونځونو قضا هم واجب ګڼي چې په قصدي ډول پرېښودل شوي وي. یو بل نظر دا دی چې د قضا لمونځ وجوب یوازې هغو لمونځونو ته ځانګړی دی چې د مړینې لامل شوې ناروغۍ پر مهال پرېښودل شوي وي.[۱۸]
د مور او پلار د لمونځ قضا خامخا په دې معنا نه ده چې مشر زوی دې پخپله لمونځ ادا کړي؛ بلکې د ځینو فقهي نظرونو له مخې، د دې کار لپاره بل کس هم په اجاره نیول کېدای شي.[۱۹] همدارنګه، په ځینو شرایطو کې د بل کس له خوا په وړیا توګه د قضا لمانځه ادا کول یا د مړي د وصیت له مخې د هغه د قضا لمانځه ترسره کول، د اولاد مکلفیت ساقطوي.[۲۰] د سید علي سیستاني د فتوا له مخې، که اولاد د کوم ځانګړي لامل له امله له میراث څخه بېبرخې وي، د لمونځ قضا پرې واجبه نه ده.[۲۱] همدارنګه، نابالغ خو د ښو او بدو د پېژندلو وړتیا لرونکی اولاد، که د لمانځه د سم ادا کولو توان ولري، کولای شي د مور او پلار د قضا لمونځ ادا کړي.[۲۲]
د مور او پلار د قضا روژې احکام په ځینو برخو کې د قضا لمانځه له احکامو سره ورته دي؛ خو ځینې فقها، لکه سید علي سیستاني، د هغې پر ځای د یوې مُد خوړو (شاوخوا ۷۵۰ ګرامه) ورکول کافي ګڼي.[۲۳]
فوټ نوټ
- ↑ طباطبایي یزدي، العروة الوثقی، ټوک۳، مخ۹۹؛ حکیم، مستمسک العروة الوثقی، ټوک۷، مخ۱۳۶؛ خوئي، موسوعة الامام خوئي، ټوک۱۶، مخ۲۶۳.
- ↑ حکیم، مستمسک العروة الوثقی، ټوک۷، مخ۱۳۶؛ خوئي، موسوعة الامام خوئي، ټوک۱۶، مخ۲۶۳.
- ↑ خامنهاي، رساله آموزشی (عبادات)، مخ۲۲۷.
- ↑ طباطبایي یزدي، العروة الوثقی، ټوک۳، مخ۱۰۳؛ امام خمیني، تحریر الوسیلة، ټوک۱، مخ۲۳۸.
- ↑ وګورئ: خویي، موسوعة الامام خوئي، ټوک۱۶، مخ۲۶۳.
- ↑ خویي، موسوعة الامام خوئي، ټوک۱۶، مخ۲۶۴.
- ↑ طباطبایي یزدي، العروة الوثقی، ټوک۳، مخ۹۹.
- ↑ حکیم، مستمسک العروة الوثقی، ټوک۷، مخ۱۳۶.
- ↑ امام خمیني، تحریر الوسیلة، ټوک۱، مخ۲۳۷.
- ↑ سیستاني، منهاج الصالحین، ټوک۱، مخ۲۲۳.
- ↑ امام خمیني، تحریر الوسیلة، ټوک۱، مخ۲۳۷؛ حسیني سیستاني، منهاج الصالحین، ټوک۱، مخ۲۲۳.
- ↑ خامنهاي، «نماز قضا، نماز استیجاری، نماز قضای پدر و مادر»، د خامنهاي وېبپاڼه.
- ↑ حکیم، مستمسک العروة الوثقی، ټوک۷، مخ۱۳۸.
- ↑ طباطبایي یزدي، العروة الوثقی، ټوک۳، مخ۹۹.
- ↑ حسیني سیستاني، منهاج الصالحین، ټوک۱، مخ۲۲۳.
- ↑ طباطبایي یزدي، العروة الوثقی، ټوک۳، مخ۹۹.
- ↑ امام خمیني، تحریر الوسیلة، ټوک۱، مخ۲۳۷.
- ↑ حکیم، مستمسک العروة الوثقی، ټوک۷، مخ۱۳۸.
- ↑ طباطبایي یزدي، العروة الوثقی، ټوک۳، مخ۱۰۵؛ امام خمیني، تحریر الوسیلة، ټوک۱، مخ۲۳۸.
- ↑ طباطبایي یزدي، العروة الوثقی، ټوک۳، ۱۰۲ او ۱۰۵ مخونه.
- ↑ حسیني سیستاني، منهاج الصالحین، ټوک۱، مخ۲۲۳.
- ↑ ګلپایګاني، احکام اموات، مخ۱۲۳.
- ↑ حسیني سیستاني، منهاج الصالحین، ټوک۱، مخ۳۰۵.
سرچينې
- امام خمیني، سید روحالله، تحریر الوسیلة، تهران، د امام خمیني د آثارو د تنظیم او خپرولو مؤسسه، ۱۳۹۲ ه ل.
- طباطبایي یزدي، سید محمدکاظم، العروة الوثقى، قم، د حوزې د مدرسینو ټولنې پورې تړلې اسلامي خپرونو مؤسسه، ۱۴۲۱ هـ ق.
- خوئي، سید ابوالقاسم، موسوعة الإمام الخوئي، قم، د امام خوئي د آثارو د ژوندي کولو مؤسسه، ۱۴۱۸ هـ ق.
- حکیم، سید محسن، مستمسک العروة الوثقى، قم، دار التفسیر، ۱۳۷۴ ه ل.
- حسیني سیستاني، سید علي، منهاج الصالحین، د آیةالله سیستاني دفتر، ۱۴۴۳ هـ ق.
- خامنهاي، سید علي، «نماز قضا، نماز استیجاری، نماز قضای پدر و مادر»(د قضا لمونځ، د استیجاري لمونځ، د مور او پلار د قضا لمونځ)، د خامنهاي ویبپاڼه، د خپرونې نیټه:د ۱۳۹۳ ل د وږي ۴مه، د لیدنې نیټه: د ۱۴۰۵ ل د لړم ۲۷مه
- ګلپایګاني، محمدرضا، احکام اموات، ټولونکی: محمدباقر حسیني زفرهیي، خپرونکی: دار القرآن الکریم، لومړی چاپ، ۱۴۱۲ هـ ق.