مسوده:څلور رګونه
| ځینې عملي او فقهي احکام |
|---|
 |
 | دا مقاله د یو فقهي مفهوم په اړه توضیحي مقاله ده او د دیني کړنو لپاره معیار نشي کیدی. د مذهبي کړنو لپاره نورو سرچینو ته مراجعه وکړئ. |
اَوداج اربعه یا څلور رګونه، مرۍ، حلقوم او د هغې دواړو خواوو ته دوه لویو رګونو ته ویل کېږي چې د دغو رګونو پرلهپسې او بشپړ پرې کول د شیعه په فقه کې د شرعي تذکیې او ذبحې له شرایطو څخه بلل کېږي.
اهلسنت عالمان هم، سره له دې چې د شرعي تذکیې د لږ تر لږه شرایطو په اړه د نظر اختلاف لري، د ذبحې تر ټولو بشپړه طریقه د اوداج اربعه (څلورو رګونو) بشپړ پرې کول بولي.
مفهوم او ځایګی
څلور رګونه[۱] یا اوداج اربعه[۲] د حیواناتو څلورو لویو رګونو یا اصلي مجراوو ته اشاره کوي:[۳] مری (د اوبو او خوړو لاره)، حلقوم (د سا اخستلو لاره) او د حلقوم دواړو خواوو ته دوه لوی رګونه.[۴] د دغو څلورو رګونو پرې کول د حیوان د ژوند د له منځه تلو لامل کېږي.[۵]
په اسلامي فقهه کې د اوداج اربعه په اړه د طهارت[۶] او د ښکار او ذبحې په بابونو کې خبرې شوې دي.[۷]
د اوداج اربعه پرې کول د شرعي ذبحې له پنځو شرطونو څخه یو دی.[۸] د شیعه فقیهانو د مشهورې فتوا له مخې، د تذکیې د تحقق او د ذبحې د حلالېدو لپاره د دغو رګونو بشپړ پرې کول واجب دي.[۹] د دې حکم مستند د عبدالرحمن بن حجاج روایت[۱۰] دی.[۱۱] په مقابل کې، له زید شحام څخه هم داسې روایتونه نقل شوي چې ظاهري مفهوم یې له دې نظر سره په ټکر کې دی.[۱۲] ځینو هڅه کړې چې د دغو روایتونو ترمنځ همغږي رامنځته کړي.[۱۳]
د شیعه فقیهانو له نظره، که یو حیوان اوداج اربعه ونه لري، د تذکیې وړتیا نه لري؛ که څه هم دا حکم د ښکار وړ حیواناتو په اړه نه تطبیقېږي.[۱۴] په اوښ کې هم له نحر (د دوو ترقوو «د ټټر هډوکی» ترمنځ په ژور ځای کې د چاقو دننه کولو)[۱۵] وروسته اوداج اربعه پرې کېږي.[۱۶]
اوداج اربعه د حیوان له هغو برخو ګڼل شوي چې خوړل یې حرام دي.[۱۷]
محمدباقر بهبهاني، چې د شیعه فقیهانو له ډلې دی، د اوداج اربعه د پرې کولو شرط د اسلام له ځانګړو احکامو څخه بللی او باور لري چې یهودیان، مسیحیان او مجوسیان دا شرط نه مراعاتوي او حیوان په نورو طریقو حلالوي.[۱۸]
د اوداج اربعه د پرې کولو شرایط
په فقهه کې د اوداج اربعه د سم او صحیح پرې کولو د تحقق لپاره یو شمېر شرایط ذکر شوي، چې له هغې څخه:
- د ډېرو فقیهانو د نظر له مخې[۱۹] که اوداج اربعه په بشپړه توګه پرې نه شي او یا یوازې ځینې یې پرې شي، ذبیحه به حلاله نه وي[۲۰] او د مردار حیوان حکم لري.[۲۱] ځینو دا نظر د فقیهانو ترمنځ مشهور بللی[۲۲] او حتی د دې لپاره د اجماع ادعا هم شوې ده.[۲۳]مقدس اردبیلي باور لري چې له ځینو روایتونو څخه یوازې د دوو لویو رګونو د پرې کولو ضرورت څرګندېږي، نه د هغو د بشپړ پرې کولو.[۲۴] پر همدې اساس، ځینې فقیهان د حلقوم پرې کول او د وینې وتل د ذبحې د تحقق لپاره کافي ګڼي؛ که څه هم احتیاط یې د اوداج اربعه په پرې کولو کې بللی دی.[۲۵] یوه ډله باور لري چې اوداج اربعه له یو بل سره نښتي دي او د حلقوم په پرې کولو سره نور رګونه هم پرې کېږي؛ له همدې امله، هغه روایتونه چې یوازې د حلقوم پرې کولو ته اشاره کوي، د همدې معنا په توګه ګڼي.[۲۶]
- څلور رګونه باید د ستوني لاندې د راوتلې برخې له لاندې څخه په بشپړه توګه پرې شي؛[۲۷] ځکه که داسې ونه شي، ټول اوداج اربعه به پرې نه شي.[۲۸]
- ځینې باور لري چې د اوداج پرې کول باید د ستوني له مخې څخه ترسره شي[۲۹]؛ خو ځینې نور د قفا (د غاړې له شا) څخه ذبحه هم، په هغه صورت کې چې حیوان د اوداج له پرې کولو وروسته ژوندی وي، صحیح ګڼي؛[۳۰] که څه هم هغه یې مکروه ګڼلي.[۳۱]
- د اوداج اربعه پرې کول باید پرلهپسې او د حیوان له ساه ورکولو مخکې ترسره شي؛[۳۲] یعنې په ذبحه کې د عرف له مخې د پرلهپسې والي مراعاتول واجب دي.[۳۳]
- د اوداج اربعه له پرې کولو وروسته باید انتظار وشي، چې د حیوان حرکت او حس له منځه لاړ شي او بیا یې نور غړي جلا شي؛ که نه، حیوان به له سخت کړاو او شدید درد سره مخ شي.[۳۴]
- ځینې باور لري چې د تذکیې د تحقق په اړه د شک او د هغې پر تحقق د ډاډ نه حاصلېدو په صورت کې، د استصحاب د اصل پر بنسټ، تذکیه نه ده ترسره شوې[۳۵] او اصل به د تذکیې پر نه تحقق وي.[۳۶]
د اهلسنت نظر
د اهلسنت فقیهان هم د اوداج اربعه د پرې کولو لپاره د اړین لږ تر لږه مقدار په اړه د نظر اختلاف لري؛ خو ټول د اوداج اربعه بشپړ پرې کول د تذکیې تر ټولو بشپړه او غوره طریقه ګڼي.[۳۷] شیخ طوسي په الخلاف کتاب کې د اهلسنت د ځینو فقیهانو د نظرونو له نقلولو وروسته ټینګار کوي چې دغه نظرونه لازم استحکام نه لري او د احتیاط غوښتنه دا ده چې د غاړې ټول څلور رګونه په بشپړه توګه پرې شي.[۳۸]
فوټ نوټ
- ↑ فاضل لنکراني، احکام جوانان، مخ۱۷۳.
- ↑ نجفي، جواهر الکلام، ټوک۳۶، مخ۱۰۵؛ امام خمیني، تحریر الوسیلة، ټوک۲، مخ۱۴۷؛ عاملي، الاصطلاحات الفقهیة، مخ۲۵.
- ↑ فاضل لنکراني، رساله توضیح المسائل، مخ۵۲۳؛ منتظري، رساله استفتاءات، ټوک۱، مخ۲۸۷.
- ↑ د مثال په توګه وګورئ: طوسي، الخلاف، ټوک۶، مخ۴۷؛ حلي، تحریر الأحکام الشرعیة، ټوک۴، مخ۶۲۴؛ نجفي، جواهر الکلام، ټوک۳۶، مخ۱۰۵؛ ابن جنید، مجموعة فتاوی ابن جنید، مخ۳۱۵.
- ↑ فیومي، المصباح المنیر، ټوک۲، مخ۶۵۲؛ حمیري، شمس العلوم، ټوک۱۱، مخ۷۱۰۵.
- ↑ خویي، التنقیح، مخ۱۵؛ تبریزي، تنقیح مبانی العروة - کتاب الطهارة، ټوک۲، مخ۵۴.
- ↑ د څېړونکو یوې ډلې، فرهنگ فقه، ټوک۱، مخ۷۱۵.
- ↑ حلي، إرشاد الأذهان، ټوک۲، مخ۱۰۷؛ اردبیلي، مجمع الفائدة، ټوک۱۱، مخ۹۵؛ نجفي، سفینة النجاة، ټوک۳، مخ۱۶.
- ↑ طوسي، الخلاف، ټوک۶، مخ۴۷؛ محقق حلي، شرائع الإسلام، ټوک۳، مخ۱۶۰؛ نجفي، سفینة النجاة، ټوک۳، مخ۱۶؛ شهید ثاني، مسالک الأفهام، ټوک۱۱، مخ۴۷۳؛ فیض کاشاني، مفاتیح الشرائع، ټوک۲، مخ۲۰۱؛ د څېړونکو یوې ډلې، فرهنگ فقه، ټوک۳، مخ۷۰۲؛ د مؤلفینو یوې ډلې، مجلة فقه أهل البیت(ع)، ټوک۹،مخ۱۷۶.
- ↑ کلیني، الکافی، ټوک۶، مخ۲۲۸؛ صدوق، من لایحضره الفقیه، ټوک۳، مخ۳۲۶.
- ↑ د مؤلفینو یوې ډلې، مجلة فقه أهل البیت(ع)، ټوک۹، مخ۱۷۶.
- ↑ کلیني، الکافی، ټوک۶، مخ۲۲۸؛ طوسي، تهذیب الاحکام، ټوک۹، مخ۵۱.
- ↑ د مؤلفینو یوې ډلې، مجلة فقه أهل البیت(ع)، ټوک۹، مخ۱۷۶.
- ↑ صدر، ما وراء الفقه، ټوک۷، مخ۲۷۲.
- ↑ نجفي، سفینة النجاة، ټوک۳، مخ۱۶.
- ↑ نجفي، جواهر الکلام، ټوک۳۶، مخ۱۱۹؛ بهجت، جامع المسائل، ټوک۴، مخ۵۱۵.
- ↑ نجفي، جواهر الکلام، ټوک۳۶، مخ۳۴۳.
- ↑ بهبهاني، حاشیة مجمع الفائدة، مخ۶۵۰.
- ↑ اردبیلي، مجمع الفائدة، ټوک۱۱، مخ۹۵.
- ↑ حلي، تحریر الأحکام الشرعیة، ټوک۴، مخ۶۲۴؛ نراقي، مستند الشیعة، ټوک۱۵، مخ۴۰۵؛ نجفي، سفینة النجاة، ټوک۳، مخ۱۶.
- ↑ فاضل لنکراني، جامع المسائل، ټوک۱، مخ۳۵۴.
- ↑ محقق حلي، شرائع الإسلام، ټوک۳، مخ۱۶۰؛ جزیري، الفقه، ټوک۱، مخ۹۷۳.
- ↑ نجفي، جواهر الکلام، ټوک۳۶، مخ۱۰۵، د ابن البراج څخه نقل شوی.
- ↑ اردبیلي، مجمع الفائدة، ټوک۱۱، مخ۹۵.
- ↑ فیض کاشاني، النخبة، مخ۲۳۶.
- ↑ نجفي، جواهر الکلام؛ حائري، ریاض المسائل، ټوک۱۳، مخ۳۱۸؛ سبزواري، مهذب الأحکام، ټوک۲۳، مخ۶۴؛ منتظري، الأحکام الشرعیة، مخ۵۰۳.
- ↑ نجفي، جواهر الکلام، ټوک۳۶، مخ۱۲۰؛ نجفي، سفینة النجاة، ټوک۳، مخ۱۶؛ امام خمیني، توضیح المسائل محشی، ټوک۲، مخ۵۷۱؛ فاضل لنکراني، احکام جوانان، مخ۱۷۳؛ اراکي، المسائل الواضحة، ټوک۲، مخ۱۲۶؛ شبیري زنجاني، رساله توضیح المسائل، مخ۵۶۴.
- ↑ اصفهاني، وسیلة النجاة، مخ۶۰۶؛ فاضل لنکراني، تفصیل الشریعة، مخ۳۷۰.
- ↑ ګلپایګاني، مجمع المسائل، ټوک۲، مخ۳۳۴.
- ↑ حلي، إرشاد الأذهان، ټوک۲، مخ۱۰۸؛ د څېړونکو یوې ډلې، فرهنگ فقه، ټوک۳، مخ۷۰۳.
- ↑ شیرازي، منتخب المسائل، مخ۱۲۱.
- ↑ منتظري، الأحکام الشرعیة، مخ۵۰۳؛ د څېړونکو یوې ډلې، فرهنگ فقه، ټوک۳، مخ۷۰۳.
- ↑ بهجت، جامع المسائل، ټوک۴، مخ۵۲۲.
- ↑ امام رضا(ع) ته منسوب، طب الرضا(ع)، مخ۲۲۳.
- ↑ تبریزي، تنقیح مبانی العروة، ټوک۲، مخ۵۴؛ د مؤلفینو یوې ډلې، مجلة فقه أهل البیت(ع) عربی، ټوک۹، مخ۱۷۷.
- ↑ نجفي، جواهر الکلام، ټوک۳۶، مخ۱۲۰.
- ↑ د مؤلفینو یوې ډلې، مجلة فقه أهل البیت(ع) عربی، ټوک۹، مخ۱۷۷.
- ↑ طوسي، الخلاف، ټوک۶، مخ۴۸.
سرچينې
- ابن جنید اسکافي، محمد بن احمد، مجموعة فتاوی ابن جنید، قم، د اسلامي خپرونو دفتر، ۱۴۱۶ق.
- اراکي، محمدعلي، المسائل الواضحة، قم، د قم د حوزې علميې د اسلامي تبلیغاتو دفتر خپرندویه ټولنه، ۱۴۱۴ق.
- اردبیلي، احمد بن علي، مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان، څیړنه: آقا مجتبی عراقی او علیپناه اشتهاردی، قم، د اسلامي خپرونو دفتر، ۱۴۰۳ق.
- اصفهاني، سید ابوالحسن، وسیلة النجاة (له امام خمینی د حواشیو سره)، قم، د امام خمینی (قدس سره) د آثارو د تنظیم او خپرونو مؤسسه، ۱۴۲۲ق.
- امام خمیني، سید روحالله، استفتاءات، قم، د اسلامي خپرونو دفتر، پنځم چاپ، ۱۴۲۲ق.
- امام خمیني، سید روحالله، تحریر الوسیلة، قم، د دارالعلم د چاپ او نشر مؤسسه، بېنېټې.
- امام خمیني، سید روحالله، توضیح المسائل (حاشیهلرلی - امام خمیني)، قم، د اسلامي خپرونو دفتر، اتم چاپ، ۱۴۲۴ق.
- بهبهاني، محمدباقر، حاشیة مجمع الفائدة و البرهان، قم، د علامه مجدد وحید بهبهاني مؤسسه، ۱۴۱۷ق.
- بهجت، محمدتقي، جامع المسائل، قم، د معظمله دفتر، ۱۴۲۶ق.
- تبریزي، جواد بن علي، تنقیح مبانی العروة - کتاب الطهارة، قم، دارالصدیقة الشهیدة (س)، ۱۴۲۶ق.
- جزیري، عبدالرحمن؛ سید محمد غروی او یاسر مازح، الفقه علی المذاهب الأربعة و مذهب أهل البیت (ع)، بیروت، دارالثقلین، ۱۴۱۹ق.
- د څېړونکو یوې ډلې د سید محمود هاشمي شاهرودي تر نظر لاندې، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهلبیت (ع)، قم، د اهلبیت (ع) د مذهب په اساس د اسلامي فقهې د دایرة المعارف مؤسسه، ۱۴۲۶ق.
- د مؤلفینو یوې ډلې، مجلة فقه أهل البیت (ع)، عربي، قم، د اهلبیت (ع) د مذهب په اساس د اسلامي فقهې د دایرة المعارف مؤسسه، بېنېټې.
- حائري، سید علي بن محمد، ریاض المسائل، قم، د آل البیت (ع) مؤسسه، ۱۴۱۸ق.
- حلي، حسن بن یوسف، إرشاد الأذهان إلی أحکام الإیمان، قم، د اسلامي خپرونو دفتر، ۱۴۱۰ق.
- حلي، حسن بن یوسف، تحریر الأحکام الشرعیة علی مذهب الإمامیة، قم، د امام صادق (ع) مؤسسه، ۱۴۲۰ق.
- حلي، حسن بن یوسف، مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة، قم، د اسلامي خپرونو دفتر، دویم چاپ، ۱۴۱۳ق.
- حمیري، نشوان بن سعید، شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم، بیروت، دارالفکر المعاصر، ۱۴۲۰ق.
- خویي، سید ابوالقاسم، التنقیح فی شرح العروة الوثقی، قم، د ښاغلي لطفي تر څارنې لاندې، ۱۴۱۸ق.
- خویي، سید ابوالقاسم، موسوعة الإمام الخوئی، قم، د امام خویی (رح) د آثارو د احیا مؤسسه، ۱۴۱۸ق.
- سبزواري، سید عبدالأعلی، مهذّب الأحکام، قم، د المنار مؤسسه، څلورم چاپ، ۱۴۱۳ق.
- شبر، سید علي، العمل الأبقی فی شرح العروة الوثقی، نجف اشرف، د نجف چاپخونه، ۱۳۸۳ق.
- شبیري زنجاني، سید موسی، رساله توضیح المسائل، قم، د سلسبیل خپرندویه ټولنه، ۱۴۳۰ق.
- شهید اول، محمد بن مکی، اللمعة الدمشقیة فی فقه الإمامیة، د محمدتقي او علي اصغر مروارید سمون، بیروت، دارالتراث، ۱۴۱۰ق.
- شهید ثاني، زین الدین بن علي، مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام، قم، د اسلامي معارفو مؤسسه، ۱۴۱۳ق.
- شیرازي، سید محمد، منتخب المسائل الإسلامیة، بېځایه، بېنېټې.
- صدر، سید محمد، ما وراء الفقه، بیروت، دارالأضواء للطباعة و النشر و التوزیع، ۱۴۲۰ق.
- صدوق، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، قم، د اسلامي خپرونو دفتر، دویم چاپ، ۱۴۱۳ق.
- طوسي، محمد بن حسن، الخلاف، قم، د اسلامي خپرونو دفتر، ۱۴۰۷ق.
- طوسي، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، د خرسان څیړنه، تهران، دارالکتب الإسلامیة، ۱۴۰۷ق.
- عاملي، یاسین عیسی، الاصطلاحات الفقهیة فی الرسائل العملیة، بیروت، دارالبلاغة للطباعة و النشر و التوزیع، ۱۴۱۳ق.
- فاضل لنکراني، محمد، احکام جوانان، قم، د امیر قلم خپرندویه ټولنه، ۳۵ـم چاپ، ۱۴۲۷ق.
- فاضل لنکراني، محمد، تفصیل الشریعة - الوقف، الوصیة، الأیمان و النذور، الکفارات، الصید، قم، د ائمه اطهار (ع) فقهی مرکز، ۱۴۲۴ق.
- فاضل لنکراني، محمد، تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة - النجاسات و أحکامها، قم، مؤلف، ۱۴۰۹ق.
- فاضل لنکراني، محمد، جامع المسائل (پارسي)، قم، د امیر قلم خپرندویه ټولنه، یولسم چاپ، بېنېټې.
- فاضل لنکراني، محمد، رساله توضیح المسائل، قم، بېځایه، ۱۴۴ـم چاپ، ۱۴۲۶ق.
- فیض کاشاني، محمد محسن، مفاتیح الشرائع، قم، د آیتالله مرعشي نجفي کتابتون خپرندویه ټولنه، بېنېټې.
- فیض کاشاني، محمدمحسن، الشافی فی العقائد و الأخلاق و الأحکام، تهران، دار نشر اللوح المحفوظ، ۱۴۲۵ق.
- فیض کاشاني، محمدمحسن، النخبة فی الحکمة العملیة و الأحکام الشرعیة، تهران، د اسلامي تبلیغاتو سازمان د چاپ او خپرونو مرکز، دویم چاپ، ۱۴۱۸ق.
- فیومي، احمد بن محمد مقري، المصباح المنیر فی غریب الشرح الكبیر للرافعی، قم، منشورات دارالرضی، بېنېټې.
- کلیني، محمد بن یعقوب، الکافي، د علياکبر غفاري او محمد آخوندي څیړنه، تهران، دارالکتب الإسلامیة، ۱۴۰۷ق.
- ګلپایګاني، سید محمدرضا، مجمع المسائل، قم، دارالقرآن الکریم، دویم چاپ، ۱۴۰۹ق.
- مجلسي، محمدباقر، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، تهران، دارالکتب الإسلامیة، دویم چاپ، ۱۴۰۴ق.
- محقق حلي، جعفر بن حسن، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، قم، د اسماعیلیانو مؤسسه، ۱۴۰۸ق.
- محمود، عبدالرحمان، معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیة، بېځایه، بېنېټې.
- منتظري نجفآبادي، حسین علی، الأحکام الشرعیة علی مذهب أهل البیت (ع)، قم، نشر تفکر، ۱۴۱۳ق.
- منتظري نجفآبادي، حسین علی، رساله استفتاءات، قم، بېځایه، بېنېټې.
- امام رضا (ع) ته منسوب، طبّ الإمام الرضا (ع) (طب و بهداشت از امام رضا علیهالسلام)، تهران، معراجي، شپږم چاپ، ۱۳۸۱ش.
- نجفي، کاشف الغطاء، احمد بن علی، سفینة النجاة و مشکاة الهدی و مصباح السعادات، نجف اشرف، د کاشف الغطاء مؤسسه، ۱۴۲۳ق.
- نجفي، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، بیروت، دار إحیاء التراث العربي، اووم چاپ، ۱۴۰۴ق.
- نراقي، مولی احمد بن محمدمهدی، مستند الشیعة فی أحکام الشریعة، قم، د آل البیت (ع) مؤسسه، ۱۴۱۵ق.
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||