مسوده:د مېرمنې اجازت
 | دا لیکنه د فقهي لیدلوري له مخې لیکل شوې ده. د لا زیاتې پوهاوي او د موضوع د نورو اړخونو لپاره نورو سرچینو ته مراجعه وکړئ. |
| ځینې عملي او فقهي احکام |
|---|
 |
د مېرمنې اجازت (اذن) په ځینو چارو کې له ښځې څخه د مېړه د اجازت او رضایت د اخستلو ضروري والي ته ویل کیږي؛ لکه بیا واده، د همخوابۍ (یو ځای څملاستو) پرېښودل، د نطفې عزل کول،(مني له فرجه بهر تویول) او د خُلع طلاق. د شیعه فقهاوو د مشهور نظر له مخې، د مېرمنې له خورزې، وینځې (کنیزې) یا د اهل کتاب له ښځو سره د مېړه واده کول، د زوجې په رضایت او اجازت پورې مشروط دي. همدارنګه، له عذر پرته تر څلورو شپو زیات د همخوابۍ پرېښودل او له څلورو میاشتو زیات د جنسي اړیکې نهدرلودل، یوازې د ښځې په اجازت سره روا بلل شوي دي. د عزل نطفې په اړه، ځینې فقها دا کار د ښځې له رضایت سره مشروط ګڼي او ځینې نور یې مکروه بولي. په خُلع طلاق کې هم ویل شوي چې د طلاق د صیغې د اجرا لپاره مېړه ته د مال په بخښلو کې د ښځې اجازت او همدارنګه د مېړه د رجوع کولو لپاره د ښځې اجازت ټاکونکی رول لري.
حیثیت
د مېړه لهخوا د ځینو کړنو د ترسره کولو لکه د ښځې له خورزې یا ورېرې سره واده کولو لپاره، له ښځې څخه د اجازې اخیستل د اسلامي کورنۍ فقهې له مطرح شویو مسایلو څخه دي.[۱] فقهاوو دا موضوع تر ډېره د نکاح او طلاق په بحثونو کې څېړلې ده[۲] او د دې بنسټ هغه روایات دي چې د مېړه له ځینو کړنو سره د ښځې د مخالفت حق یا د هغې د اجازت شرط په ګوته کوي.[۳]
د مېړه د بیا واده لپاره د مېرمن اجازت
د شیعه فقهاوو مشهور نظر دا دی[۴] ـ لکه شیخ طوسي، سید مرتضی او شهید ثاني ـ چې د خپلې ښځې له خورزې یا ورېرې سره د مېړه واده کول، د مېرمنې له اذن او رضایت سره تړلي دي..[۵] د دې حکم دلیل اجماع[۶] او د څوارلسو معصومینو(ع)[۷] څخه روایتونه ښودل شوي دي.[۸] په مقابل کې، اهل سنت دا ډول واده حتی د زوجې (لومړۍ ښځې) په اذن سره هم صحیح نه بولي.[۹] همدارنګه، د شیعه فقهاوو په باور، مېړه له خپلې وینځې سره د واده لپاره د خپلې آزادې ښځې اذن ته اړتیا لري[۱۰] او د اهل کتاب له ښځو سره د واده لپاره باید د خپلې مسلمانې ښځې اجازه واخلي.[۱۱]
ځینو څېړونکو هم د «عَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوف» (له ښځو سره په نېک چلند ژوند وکړئ) آیت په استناد سره،[۱۲] د مېړه بیا واده کول له لومړۍ ښځې سره د ناسم چلند یوه بېلګه بللې او د هغې رضایت یې مستحب ګڼلی دی.[۱۳] د پنځلسمې قمري پېړۍ فقیه، یوسف صانعي، د مېړه د بیا واده صحیحوالی د لومړۍ ښځې په اجازې پورې مشروط بولي.[۱۴] فقهاو دا هم ویلي چې که د لومړۍ ښځې د نکاح په عقد کې شرط شوی وي چې مېړه به له بلې ښځې سره واده نهکوي، نو بیا د هغې له اجازې پرته واده جایز نه دی.[۱۵]
د کورولۍ د پریښودلو لپاره د مېرمنې اجازت
په فقهي او حقوقي سرچینو کې، د مېړه لهخوا د همخوابۍ (یوځای څملاستلو) د پرېښودو لپاره د زوجې اذن معتبر بلل شوی دی.[۱۶] د فقهاوو د مشهور نظر له مخې، مېړه باید له خپلې ښځې سره همخوابي(یوځای څملاستل) تر څلورو پرلهپسې شپو زیاته پرې نږدي،[۱۷] مګر دا چې عذر ولري؛ لکه سفر، یا د ښځې اجازه موجوده وي.[۱۸] ځینې فقها د څلورو شپو قید لازم نه ګڼي؛ خو د پرېښودو موده باید دومره نه وي چې ښځه د طلاقې شوې په حکم کې راشي.[۱۹] همدارنګه، د ځینو روایتونو پر بنسټ[۲۰] او د فقهاوو د اجماع له مخې،[۲۱] له ښځې سره له څلورو میاشتو څخه زیات د جنسي اړیکو پرېښودل،[۲۲] د ښځې له اجازې پرته جایز نه دي.[۲۳]
په عزل نطفې کې د ښځې اجازت
فقها د عزل نطفې (له رحم څخه بهر د منی تویولو) کې د مېرمنې د اذن د اړتیا په اړه اختلاف لري؛ یوه ډله لکه شیخ طوسي،[۲۴] شیخ مفید،[۲۵] ابنحمزه طوسي[۲۶] او شهید اول،[۲۷] د دايمي نکاح په صورت کې د عزل جواز د ښځې په رضایت پورې مشروط بولي، مګر دا چې د عقد په وخت شرط شوی وي. د دې نظر دلیل د پېغمبر اکرم(ص) یو روایت[۲۸] او همدارنګه د ښځې د امیدواره کېدو حق او د هغې د بشپړ جنسي لذت حق یاد شوی دی.[۲۹]
په مقابل کې، د فقهاوو مشهور نظر دا دی چې د ښځې له رضایت پرته د مني بهر تویول مکروه ده.[۳۰] دا نظر د ځینو روایتونو پر بنسټ[۳۱] وړاندې شوی[۳۲] او د محقق حلي،[۳۳] علامه حلي،[۳۴] شهید ثاني،[۳۵] صاحب جواهر،[۳۶] امام خمیني او د اهل سنتو د ډېری فقهاوو لهخوا منل شوی دی.[۳۷]
په خُلع طلاق کې د ښځې اجازت
په خُلع طلاق کې د ښځې اجازت، هم د طلاق د صحت لپاره او هم د مېړه د رجوع د امکان لپاره معتبر دی.[۳۸] په دې ډول طلاق کې، ښځه له مېړه څخه د نارضایتۍ له امله، یو مال (اکثره وخت مهر) مېړه ته بښي څو جلاوالی رامنځته شي.[۳۹] فقهاو ټینګار کړی چې دا بښنه باید د ښځې په بشپړ رضایت او پرته له جبر څخه ترسره شي[۴۰] او که بل څوک د ښځې لهخوا دا مال ورکړي، طلاق یوازې د ښځې په اجازت سره صحیح ګڼل کېږي.[۴۱] همدارنګه، له طلاق وروسته مېړه یوازې هغه وخت ښځې ته رجوع کولی شي چې د هغې رضایت موجود وي او بښل شوی مال بېرته ورکړل شي.[۴۲]
فوټ نوټ
- ↑ مکارم شیرازی، «ازدواج با خواهر زاده و برادر زاده همسر»، سؤال ۳۰۶.
- ↑ مؤسسة دائرة معارف الفقه الإسلامی، موسوعة الفقه الإسلامی، ۱۴۲۳ق، ټوک۸، ۲۸۹-۲۹۰مخونه.
- ↑ د مثال په توګه وګورئ: تَرحینی عاملی، الزبدة الفقهیة، ۱۴۲۷ق، ټوک۶، مخ۲۶۱؛ محقق سبزواری، کفایة الفقه، ۱۴۲۳ق، ټوک۲، مخ۸۸، مسألهٔ ۷؛ علامه حلّی، تذکرة الفقهاء، مکتبة المرتضویة، مخ۵۷۶.
- ↑ تَرحینی عاملی، الزبدة الفقهیة، ۱۴۲۷ق، ټوک۶، مخ۲۶۱.
- ↑ د مثال په توګه وګورئ: شیخ طوسی، الخلاف، ۱۴۰۷ق، ټوک۴، مخ۲۹۶؛ سید مرتضی، رسائل الشریف المرتضی، ۱۴۰۵ق، ټوک۱، مخ۲۳۷؛ شهید ثانی، الروضة البهیه، ۱۴۱۰ق، ټوک۵، مخ۱۸۱؛ امام خمینی، تحریر الوسیلة، ۱۴۳۴ق، ټوک۲، مخ۲۹۹، مسأله ۹.
- ↑ شیخ طوسی، الخلاف، ۱۴۰۷ق، ټوک۴، مخ۲۹۶؛ ابنزهره، غنیة النزوع، ۱۴۱۷ق، ټوک۱، مخ۳۲۶.
- ↑ د مثال په توګه وګورئ: کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ټوک۵، مخ۴۲۴، حدیث ۲؛ شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ټوک۳، مخ۴۱۱، حدیث ۴۴۳۶؛ شیخ حرّ عاملی، وسائل الشیعة، ۱۴۰۹ق، ټوک۲۰، مخ۴۸۷، حدیث ۲.
- ↑ تَرحینی عاملی، الزبدة الفقهیة، ۱۴۲۷ق، ټوک۶، مخ۲۶۱.
- ↑ شیخ طوسی، الخلاف، ۱۴۰۷ق، ټوک۴، مخ۲۹۶؛ علامه حلّی، تذکرة الفقهاء، مکتبة المرتضویة، مخ۶۳۸؛ مغنیه، الفقه علی المذاهب الخمسة، ۱۴۲۱ق، ټوک۲، مخ۳۰۹.
- ↑ شیخ طوسی، الخلاف، ۱۴۰۷ق، ټوک۴، مخ۳۱۶؛ محقق حلی، المختصر النافع، ۱۴۱۸، ټوک۱، مخ۱۸۱؛ شهید ثانی، الروضة البهیه؛ ۱۴۱۰ق، ټوک۵، مخ۹۲۱؛ طباطبایی حائری، ریاض المسائل، ۱۴۰۴ق، ټوک۲، مخ۹۹.
- ↑ مجلسی، روضة المتقین، ۱۴۰۶ق، ټوک۸، مخ۴۷۴؛ سیستانی، منهاج الصالحین، ۱۴۱۵ق، ټوک۳، مخ۶۸، مسأله ۲۰۷؛ سند، سند العروة الوثقی (النکاح)، ۱۴۲۹ق، ټوک۱، مخ۳۳۵.
- ↑ د نساء سوره ۱۹ آیت.
- ↑ ابراهیمی و رحمانی، «بررسی فقهی لزوم اذن همسر اول در ازدواج مجدد مرد»، مخ۱۷.
- ↑ صانعی، استفتائات قضایی، ۱۳۹۰ش، ټوک۲، مخ۴۶۶، سؤال ۱۰۱۳.
- ↑ نوری همدانی، هزار و یک مسئله، ۱۳۸۸ش، ټوک۱، مخ۱۶۳، سؤال ۶۶۲.
- ↑ د مثال په توګه وګورئ: خوانساری، جامع المدارک، ۱۴۰۵ق، ټوک۴، مخ۴۲۵؛ امامی، حقوق مدنی، انتشارات اسلامیة، ټوک۴، مخ۴۴۵.
- ↑ د مثال په توګه وګورئ: سلاّر، المراسم العلویة، ۱۴۰۴ق، مخ۱۵۳؛ اصفهانی، وسیلة النجاة (تعلیقهٔ گلپایگانی)، ۱۳۹۳ق، ټوک۳، مخ۲۱۴؛ سیستانی، منهاج الصالحین، ۱۴۱۵ق، ټوک۳، مخ۱۰۵، مسأله ۳۴۲.
- ↑ د مثال په توګه وګورئ: خوانساری، جامع المدارک، ۱۴۰۵ق، ټوک۴، مخ۴۲۵؛ طباطبایی حائری، ریاض المسائل، ۱۴۰۴ق، ټوک۲، مخ۱۵۰؛ مؤسسة دائرة معارف الفقه الإسلامی، موسوعة الفقه الإسلامی، ۱۴۲۳ق، ټوک۲۱، مخ۴۳۰.
- ↑ اصفهانی، وسیلة النجاة (تعلیقهٔ امام خمینی)، ۱۴۲۲ق، ټوک۲، مخ۴۶۵، مسأله ۱؛ صافی گلپایگانی، هدایة العباد، ۱۴۱۶ق، ټوک۲، مخ۴۶۲، مسأله ۱.
- ↑ د مثال په توګه وګورئ: شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ټوک۳، مخ۴۰۵، حدیث ۴۴۱۵؛ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ۱۴۰۷ق، ټوک۷، مخ۴۱۲؛ حدیث ۱۹.
- ↑ نراقی، مستند الشیعة، ۱۴۱۵ق، ټوک۱۶، ۷۷-۷۸مخونه، مسأله ۶.
- ↑ شهید ثانی، الروضة البهیه، ۱۴۱۰ق، ټوک۵، مخ۱۰۴؛ محقق سبزواری، کفایة الفقه، ۱۴۲۳ق، ټوک۲، مخ۸۸، مسألهٔ ۷.
- ↑ امام خمینی، تحریر الوسیلة، ۱۴۳۴ق، ټوک۲، مخ۲۵۹، مسأله ۱۳؛ مؤسسة دائرة معارف الفقه الإسلامی، موسوعة الفقه الإسلامی، ۱۴۲۳ق، ټوک۸، ۲۹۰مخ.
- ↑ شیخ طوسی، الخلاف، ۱۴۰۷ق، ټوک۴، مخ۳۵۹، مسألهٔ ۱۴۳.
- ↑ شیخ مفید، المقنعة، ۱۴۱۳ق، مخ۵۱۶.
- ↑ طوسی، الوسیلة، ۱۴۰۸ق، مخ۳۱۴.
- ↑ شهید اول، اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۰ق، مخ۱۷۴.
- ↑ ابنحیون، دعائم الإسلام، ۱۳۸۵ق، ټوک۲، مخ۲۱۲، حدیث ۷۷۷؛ محدث نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ټوک۱۴، مخ۲۳۳، حدیث ۱۶۵۸۴.
- ↑ علامه حلّی، تذکرة الفقهاء، مکتبة المرتضویة، مخ۵۷۶.
- ↑ علامه حلّی، مختلف الشیعة، ۱۴۱۳ق، ټوک۷، مخ۱۲؛ شیخ انصاری، کتاب النکاح، ۱۴۱۵ق، مخ۷۲؛ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۰۹ق، ټوک۲، مخ۸۰۹.
- ↑ وګورئ: کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ټوک۵، مخ۵۰۴، حدیث ۳؛ شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ټوک۷، مخ۴۱۷، حدیث ۱۶۶۹؛ حلی، مختصر البصائر، ۱۴۲۱ق، مخ۲۷۲، شیخ حرّ عاملی، وسائل الشیعة، ۱۴۰۹ق، ټوک۲۰، مخ۱۵۰، حدیث ۶.
- ↑ علامه حلّی، تذکرة الفقهاء، مکتبة المرتضویة، مخ۵۷۶.
- ↑ محقق حلّی، شرائع الإسلام، ۱۴۰۸ق، ټوک۲، مخ۲۱۴.
- ↑ علامه حلّی، إرشاد الأذهان، ۱۴۱۰ق، ټوک۲، مخ۵؛ علامه حلّی، قواعد الاحکام، ۱۴۱۳ق، ټوک۳، مخ۵۰.
- ↑ شهید ثانی، الروضة البهیه، ۱۴۱۰ق، ټوک۵، مخ۱۰۲.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ټوک۲۹، مخ۱۱۴.
- ↑ شیخ طوسی، الخلاف، ۱۴۰۷ق، ټوک۴، مخ۳۵۹؛ علامه حلّی، تذکرة الفقهاء، مکتبة المرتضویة، مخ۵۷۶.
- ↑ شهید اول، اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۰ق، مخ۱۹۹؛ طباطبایی یزدی، سؤال و جواب، ۱۳۷۶ش، ټوک۲، مخ۲۹۰، سؤال ۱۱۹۴؛ منتظری، رساله استفتائات، ۱۳۸۴ش، ټوک۲، مخ۴۴۷.
- ↑ فاضل هندی، کشف اللثام و الإبهام، ۱۴۱۶ق؛ نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ټوک۳۳، مخ۲؛ بنیهاشمی خمینی، توضیحالمسائل مراجع، ۱۳۸۱ش، ټوک۲، مخ۵۳۳، مسئلهٔ ۲۵۲۸.
- ↑ د مثال په توګه وګورئ: فیض کاشانی، مفاتیح الشرائع، کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی، ټوک۲، مخ۳۲۲ و ۳۲۴؛ آل عصفور بحرانی، الأنوار اللوامع، مجمع البحوث العلمیة، ټوک۱۰، ۳۵۴ و ۳۶۹مخونه؛ طباطبایی حائری، ریاض المسائل، ۱۴۰۴ق، ټوک۲، مخ۱۹۳؛ حلّی، الجامع للشرائع، ۱۴۰۵ق، مخ۴۷۶.
- ↑ د مثال په توګه وګورئ: محقق حلّی، شرائع الإسلام، ۱۴۰۸ق، ټوک۳، مخ۳۸؛ علامه حلّی، إرشاد الأذهان، ۱۴۱۰ق، ټوک۲، مخ۵۲؛ شهید اول، غایة المراد، ۱۴۱۴ق، ټوک۳، مخ۲۵۷؛ طباطبایی یزدی، سؤال و جواب، ۱۳۷۶ش، ټوک۲، مخ۲۹۰، سؤال ۱۱۹۴.
- ↑ منتظری، رساله استفتائات، ۱۳۸۴ش، ټوک۲، مخ۴۴۷.
سرچينې
- آل عصفور بحرانی، حسین، الأنوار اللوامع فی شرح مفاتیح الشرائع، څېړنه او سمون: آل عصفور، محسن، قم، د علمي څېړنو ټولنه، لومړی چاپ، بېنېټې.
- ابراهیمی، بيبي رحیمه؛ رحمانی، علي، «بررسی فقهی لزوم اذن همسر اول در ازدواج مجدد مرد» (د نارینه د بیا واده په اړه د لومړۍ مېرمنې د اجازې د وجوب فقهي څېړنه)، د اسلامي فقه او حقوقو د څېړنو مجله، ۴۹ ګڼه، ۱۳۹۶ل.
- ابنحیون، نعمان بن محمد مغربی، دعائم الإسلام و ذکر الحلال و الحرام و القضایا و الأحکام، څېړنه او سمون: فیضي، آصف، قم، د آل البیت(ع) مؤسسه، دوهم چاپ، ۱۳۸۵ق.
- ابنزهره حلبي، حمزه بن علي، غنیة النزوع إلی علمی الأصول و الفروع، د امام صادق(ع) مؤسسه، قم، لومړی چاپ، ۱۴۱۷ق.
- اصفهاني، سید ابو الحسن، وسیلة النجاة، تعلیقه: موسوي گلپایګاني، سید محمدرضا، قم، مهر چاپخانه، لومړی چاپ، ۱۳۹۳ق.
- اصفهاني، سید ابو الحسن، وسیلة النجاة، تعلیقه: امام خمیني، سید روح الله، قم، د امام خمیني د اثارو د تنظیم او نشر مؤسسه، لومړی چاپ، ۱۴۲۲ق.
- امام خمیني، سید روح الله، تحریر الوسیلة، قم، د امام خمیني د اثارو د تنظیم او نشر مؤسسه، لومړی چاپ، ۱۴۳۴ق.
- امامي، سید حسن، حقوق مدني، اسلامي خپرونې، تهران، بېنېټې.
- بنيهاشمي خمیني، سید محمدحسن، توضیحالمسائل مراجع، قم، د قم د علمي حوزې د مدرسینو د ټولنې د اسلامي خپرونو دفتر، ۱۳۸۱ل.
- ترحیني عاملي، سید محمدحسین، الزبدة الفقهیة فی شرح الروضة البهیة، قم، دار الفقه للطباعة و النشر، څلورم چاپ، ۱۴۲۷ق.
- حلّي، حسن بن سلیمان بن محمد، مختصر البصائر، څېړنه او سمون: مظفر، مشتاق، قم، د اسلامي نشر مؤسسه، لومړی چاپ، ۱۴۲۱ق.
- حلّي، یحیی بن سعید، الجامع للشرائع، قم، د سید الشهداء علمي مؤسسه، لومړی چاپ، ۱۴۰۵ق.
- خوانساري، سید احمد بن یوسف، جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، څېړنه او سمون: غفاري، علياکبر، قم، د اسماعیلیان مؤسسه، دوهم چاپ، ۱۴۰۵ق.
- سلاّر دیلمي، حمزه بن عبدالعزیز، المراسم العلویة و الأحکام النبویة، څېړنه او سمون: بستاني، محمود، قم، منشورات الحرمین، لومړی چاپ، ۱۴۰۴ق.
- سند، محمد، سند العروة الوثقی (النکاح)، تقریر: عبادي، علي حمود او تمیمي، قیصر، قم، باقیات، لومړی چاپ، ۱۴۲۹ق.
- سید مرتضی، علي بن حسین، رسائل الشریف المرتضی، څېړنه او سمون: رجایي، سید مهدي، دار القرآن الکریم، قم، لومړی چاپ، ۱۴۰۵ق.
- سیستاني، سید علي، منهاج الصالحین، قم خپرونې، د آیت الله سیستاني دفتر، لومړی چاپ، ۱۴۱۵ق.
- شهید اول (عاملي)، محمد بن مکي، اللمعة الدمشقیة فی فقه الإمامیة، څېړنه او سمون: مروارید، محمدتقي؛ مروارید، علياصغر، بیروت، دار التراث – الدار الإسلامیة، لومړی چاپ، ۱۴۱۰ق.
- شهید اول (عاملي)، محمد بن مکي، غایة المراد فی شرح نکت الإرشاد، څېړنه او سمون: مختاري، رضا، د اسلامي تبلیغاتو د دفتر خپرونې، قم، لومړی چاپ، ۱۴۱۴ق.
- شهید ثاني، زین الدین، الروضة البهیه فی شرح اللمعة الدمشقیه (محشّي – کلانتر)، قم، داوري کتابپلورنځی، لومړی چاپ، ۱۴۱۰ق.
- شیخ انصاري، مرتضی، کتاب النکاح، قم، د شیخ اعظم انصاري د نړیوال کانګرس خپرونې، لومړی چاپ، ۱۴۱۵ق.
- شیخ حرّ عاملي، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، قم، د آل البیت(ع) مؤسسه، لومړی چاپ، ۱۴۰۹ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علي، من لا یحضره الفقیه، څېړنه او سمون: غفاري، علياکبر، قم، د اسلامي خپرونو دفتر، دوهم چاپ، ۱۴۱۳ق.
- شیخ طوسي، محمد بن حسن، تهذیب الأحکام، څېړنه: موسوي خرسان، حسن، تهران، دار الکتب الإسلامیة، څلورم چاپ، ۱۴۰۷ق.
- شیخ مفید، محمد بن محمد بن نعمان، المقنعة، قم، د شیخ مفید د زرکلنې نړیوال کانګرس خپرونې، لومړی چاپ، ۱۴۱۳ق.
- صافي ګلپایګاني، لطف الله، هدایة العباد، قم، دار القرآن الکریم، لومړی چاپ، ۱۴۱۶ق.
- صانعي، یوسف، استفتائات قضایي، قم، پرتو خورشید، ۱۳۹۰ل.
- طباطبایي حائري، سید علي، ریاض المسائل، د آل البیت(ع) مؤسسه، قم، لومړی چاپ، ۱۴۰۴ق.
- طباطبایي یزدي، سید محمدکاظم، سؤال و جواب (استفتائات او آراء)، راټولونکي: محقق داماد، مصطفی؛ استادي، رضا، څېړنه: وحدتي شبيري، حسن؛ مدني بجستاني، محمود، تهران، د اسلامي علومو د نشر مرکز، لومړی چاپ، ۱۳۷۶ل.
- طباطبایي یزدي، سید محمدکاظم، العروة الوثقی، بیروت، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات، دوهم چاپ، ۱۴۰۹ق.
- طوسي، محمد بن حسن، الخلاف، سمون: خراساني، علي او نور، قم، د اسلامي خپرونو دفتر، لومړی چاپ، ۱۴۰۷ق.
- طوسي، محمد بن علي بن حمزه، الوسیلة إلی نیل الفضیلة، څېړنه او سمون: حسون، محمد، قم، د آیت الله مرعشي نجفي کتابتون، لومړی چاپ، ۱۴۰۸ق.
- علامه حلّي، حسن بن یوسف، إرشاد الأذهان إلی أحکام الإیمان، څېړنه او سمون: حسون، فارس، قم، د اسلامي خپرونو دفتر، لومړی چاپ، ۱۴۱۰ق.
- علامه حلّي، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، تهران، مکتبة المرتضویة، لومړی چاپ، بېنېټې.
- علامه حلّي، حسن بن یوسف، قواعد الأحکام فی معرفة الحلال و الحرام، قم، د اسلامي خپرونو دفتر، لومړی چاپ، ۱۴۱۳ق.
- علامه حلّي، حسن بن یوسف، مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة، قم، د اسلامي خپرونو دفتر، دوهم چاپ، ۱۴۱۳ق.
- فاضل لنکراني، محمد، تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة (النکاح)، قم، د ائمه اطهار(ع) فقهي مرکز، لومړی چاپ، ۱۴۲۱ق.
- فاضل هندي، محمد بن حسن، کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام، قم، د اسلامي خپرونو دفتر، لومړی چاپ، ۱۴۱۶ق.
- فیض کاشاني، محمدمحسن، مفاتیح الشرائع، قم، د آیت الله مرعشي نجفي کتابتون، لومړی چاپ، بېنېټې.
- کلیني، محمد بن یعقوب، الکافي، څېړنه او سمون: غفاري، علياکبر؛ آخوندي، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، څلورم چاپ، ۱۴۰۷ق.
- د اسلامي فقه د دایرةالمعارف مؤسسه، موسوعة الفقه الإسلامی طبقا لمذهب أهل البیت(ع)، قم، د اسلامي فقه د دایرةالمعارف مؤسسه، لومړی چاپ، ۱۴۲۳ق.
- مجلسي، محمدتقي، روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، څېړنه او سمون: موسوي کرماني، سید حسین؛ اشتهاردي، عليپناه؛ طباطبایي، سید فضل الله، د کوشانپور اسلامي فرهنګي مؤسسه، قم، دوهم چاپ، ۱۴۰۶ق.
- محدث نوري، حسین، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم، د آل البیت(ع) مؤسسه، لومړی چاپ، ۱۴۰۸ق.
- محقق حلّي، نجم الدین جعفر بن حسن، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، څېړنه او سمون: بقال، عبدالحسین محمد علي، قم، د اسماعیلیان مؤسسه، دوهم چاپ، ۱۴۰۸ق.
- محقق حلّي، نجم الدین، المختصر النافع فی فقه الإمامیة، قم، د دیني مطبوعاتو مؤسسه، ۱۴۱۸ق.
- محقق سبزواري، محمد باقر، کفایة الفقه، څېړنه: واعظ اراکي، مرتضی، قم، د اسلامي خپرونو دفتر، لومړی چاپ، ۱۴۲۳ق.
- مغنیه، محمدجواد، الفقه علی المذاهب الخمسة، بیروت، دار التیار الجدید / دار الجواد، لسم چاپ، ۱۴۲۱ق.
- مکارم شیرازي، ناصر، «ازدواج با خواهر زاده و برادر زاده همسر» (د مېرمنې له خورزې او وراره سره واده)، د آیت الله مکارم شیرازي د استفتائاتو برخه، د لیدنې نېټه: ۲۲ لیندی ۱۴۰۴ل.
- منتظري، حسینعلي، رساله استفتائات، تهران، نشر سایه، درېیم چاپ، ۱۳۸۴ل.
- نجفي، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، سمون: عباس قوچاني او علي آخوندي، بیروت، دار احیاء التراث العربي، اووم چاپ، ۱۴۰۴ق.
- نراقي، ملا احمد بن محمدمهدي، مستند الشیعة فی أحکام الشریعة، قم، د آل البیت(ع) مؤسسه، لومړی چاپ، ۱۴۱۵ق.
- نوري همداني، حسین، هزار و یک مسئله (د استفتائاتو ټولګه)، قم، مهدي موعود(عج)، پنځم چاپ، ۱۳۸۸ل.