مسوده:مارقین
| مشر/مشران | عبدالله بن وَهب، و حمزة بن سِنان |
|---|---|
| اغېزناک شخصیتونه | شُرَیح بن أوفَی، زید بن حُصین |
| ډلې او ګوندونه | د خوارجو فرقې: اباضیه، ازارقه، نجدات، عجارده، صفریه او شبیبیه |
| شالید/لاملونه | د صفین له جګړې او د حکمیت له پېښې وروسته له دین څخه وتونکي |
| شعار | لا حکم الا لله |
| لوري | امام علي(ع) او ملګريې، خوارج |
| زیانونه | د امام علي(ع) ملګرو څخه له ۱۰ کسانو د لږو شهادت، له ۱۰ کسانو پرته د ټولو مارقینو وژل کېدل |
مارقین له دین څخه د وتلو په معنا، هغه ډلې ته ویل کېږي د صفین له جګړې او د حکمیت له پېښې وروسته، د لا حُکمَ الّا لِلَّه شعار په پورته کولو سره له امام علي(ع) څخه جلا شول او د نهروان جګړه یې پیل کړه.
دا ډله چې د خوارجو په نوم مشهوره شوه، په دین کې د سطحينظرۍ په ځانګړنې سره پېژندل کېږي. د نهجالبلاغې د مطالبو له مخې، امام علي(ع) په ۱۲ خطبو او یوې د حکمتوینا کې د هغوی عقاید او کړنې شنلي او نقد کړې دي. د هغوی له عقایدو څخه یو دا و چې د حکمیت د منلو له امله یې امام علي(ع) تکفیر کړ.
د مارقینو له مشهورو څېرو څخه عبدالله بن وَهب او حمزة بن سِنان وو. هغوی د نهروان په جګړه کې د امام علي له لښکر څخه ماتې وخوړه. د هغوی ځینې کسان د امام حسن(ع) په لښکر کې د معاویه پر وړاندې حاضر شول او د هغه د ناکام ترور په هڅه کې یې هم رول درلود.
تعریف
مارقین هغې ډلې ته ویل کېږي چې د نهروان په جګړه کې د امام علي(ع) پر وړاندې ودرېدل.[۱] د وقعة الصفین د کتاب د لیکوال نصر بن مزاحم، په وینا، خوارج په پیل کې د امام علي(ع) له لښکر څخه وو؛ خو د حکمیت له پېښې او له امام علي(ع) سره د نظر له اختلاف وروسته یې د «لا حُکمَ الّا لِلَّه» شعار پورته کړ او د حکمیت منل یې ستره ګناه وبلله.[۲] هغوی باور درلود چې د حکمیت په مسئله کې باید ټول خلک، په ځانګړې توګه حضرت علي(ع)، له دې تېروتنې توبه وباسي.[۳] همدارنګه یې باور درلود چې حضرت علي(ع) د حکمیت د منلو له امله کافر شوی او باید له هغه څخه بېزاري وشي او ترې ډډه وشي.[۴]
ځایگاه او اهمیت
د علامه مجلسي د بحارالانوار په نقل، رسول الله(ص) حضرت علي(ع) ته وفرمایل: «اې علي! له ما وروسته به له ناکثینو، قاسطینو او مارقینو سره جګړه کوې.» دا روایت په شیعه او سني سرچینو کې په متواتر ډول نقل شوی دی.[۵] په نهجالبلاغه کې دولس خطبې او یوه د حکمتوینا د مارقینو موضوع ته ځانګړې شوې ده؛[۶] له هغو څخه د شقشقیه خطبه،[۷] د قاصعه خطبه[۸] او همدارنګه د نهجالبلاغې ۴۰مه خطبه ده.[۹] همدارنګه د مارقینو نوم د غدیر په اختر کې د امام علي(ع) په زیارت[۱۰] او ندبه دعا[۱۱] کې هم ذکر شوی دی.
په اسلامي ټولنه کې مارقین د «قاري» یا «قُرّاء» په نوم پېژندل کېدل؛[۱۲] ځینو څېړونکو د رسول الله(ص) له ګڼو روایتونو په استفادې سره د مارقینو ځینې ځانګړنې بیان کړې دي؛ لکه سطحينظر، په دین کې افراط، کمعقلي او له اسلام څخه وتل.[۱۳] د حدیثونو عالم، محمد محمدي ریشهري، د تاریخي او حدیثي متونو په استناد، د نهروان جګړهماران په مارقین (له دین څخه وتونکي)، خوارج (د امام علي(ع) له فرمان څخه سرغړوونکي)، حَروریه (د هغوی د راټولېدو ځای)، شُرات (یا د غوسهکوونکو په معنا او یا هغو کسانو په معنا چې د اخروي اجر لپاره خپل ژوند قربانوي) او بُغات (ظالمان) نومونو یاد کړي دي.[۱۴]
ځینو سرچینو د مارقینو له مشهورو څېرو څخه شُریح بن أوفَی، زید بن حُصین، حمزة بن سِنان او عبدالله بن وَهب ذکر کړې دي.[۱۵] اشعث بن قیس، چې د امام علي(ع) په لښکر کې د معاویه له نفوذي کسانو څخه و، ویل شوي چې د مارقینو په ګمراه کولو کې یې مهم رول درلود.[۱۶] د محمدي ریشهري په وینا، د دې ظاهراً قرآني او د سجدو له امله په تندي د پینهلرونکي فکري جریان پر وړاندې د مقابلې ستونزمني د امام علي(ع) له وینا څخه درک کېدای شي چې ویې فرمایل: ما د فتنې سترګه وایسته، داسې فتنه چې له ما پرته بل هېچا د هغې پر وړاندې د درېدو جرئت نه درلود (فَأَنا فَقَأتُ عَينَ الفِتنَةِ ولَم تَكُن لِيَجتَرِئَ عَلَيها أحَدٌ غَيرى).[۱۷] امام علي(ع) له نهروان جګړې وروسته وویل چې خوارج به په راتلونکو نسلونو کې پاتې شي او وخت په وخت به راڅرګندېږي؛ هر ځل چې له هغوی څخه یو کس راڅرګند شي، وبه ځپل شي، تر دې چې په پای کې به یوازې یوه ډله غله او لوټماران ترې پاتې شي.[۱۸] هغوی د معاویه پر وړاندې په جګړه کې د امام حسن(ع) په لښکر کې حاضر شول، خو د هغه لپاره یې ډېرې ستونزې جوړې کړې،[۱۹] او همدارنګه د امام حسن(ع) د برید عاملان او د هغه د ټپي کېدو سبب شول.[۲۰]
عقاید
د فرق الشیعه د کتاب د لیکوال حسن بن موسی نوبختي په وینا، مارقین په دې باور وو چې حضرت علي(ع)، عثمان، معاویه او دواړه حکمین کافران دي. د هغوی په اند، اړینه نه وه چې خلیفه او د رسول الله(ص) ځایناستی عرب او د قریشو له قبیلې څخه وي، بلکې د غیرعرب او حتی د غلامانو خلافت یې هم جایز باله؛ په دې شرط چې هغه متقي، تورهوال او عادل کس وي.[۲۱] اباضیه، ازارقه، نجدات، عجارده، صفریه او شبیبیه د مارقینو له مشهورو ډلو څخه شمېرل شوې دي.[۲۲] د شبیبیه ډلې په خلافت کې د ښځې او نارینه ترمنځ توپیر نه کاوه او د ښځو امامت یې هم جایز باله.[۲۳]
د نوبختي د فرق الشیعه د کتاب له مخې، مارقینو باور درلود چې د کبیره ګناهونو مرتکبین کافران دي او د هغوی وینه تویول مباح دي. همدارنګه یې له هغو ښځو او لوڼو او ډلو سره واده جایز نه باله چې دوی ترې تبری اعلانوله، او له خپلو امامانو سره د کافرانو او منافقانو پر وړاندې وتل یې واجب ګڼل.[۲۴] د هغه په وینا، د مارقینو ځینو ډلو حتی هغه کسان هم کافران ګڼل چې له جګړې یې ډډه کوله، که څه هم د هغوی پلویان وو.[۲۵] هغوی باور درلود چې د یوسف سوره د قرآن برخه نه ده او ویل یې چې دا سورت یوه عاشقانه کیسه ده او باید په قرآن کې ځای ونه لري.[۲۶]
د مارقینو پای
امام علي(ع) په ۳۷ او ۳۸ق کلونو کې د نهروان په سیمه کې له مارقینو سره جګړه وکړه.[۲۷] د جګړې له پیل مخکې امام علي(ع) هغوی د بېرته ستنېدو او توبې لپاره راوبلل، چې له هغې وروسته ډېر شمېر یې له لښکر څخه جلا شول.[۲۸] په دې جګړه کې له لسو کسانو پرته ټول ووژل شول او ۴۰۰ کسان ټپیان شول، په داسې حال کې چې د امام علي(ع) له ملګرو څخه له لسو کم کسان شهیدان شول.[۲۹] د دې جګړې له پاتې شویو کسانو څخه یو ابنملجم مرادي و، چې د ۴۰ق کال د رمضان په ۱۹مه یې په زهرجنو توره د کوفې په جومات کې په محراب کې امام علي(ع) شهید کړ.[۳۰]
فوټ نوټ
- ↑ آخوندی و دیگران، اصطلاحات نظامی در فقه اسلامی، مخ۱۰۸.
- ↑ المنقری، وقعة صفین، مخ۵۱۳.
- ↑ المنقری، وقعة صفین، مخ۵۱۳.
- ↑ نوبختی، ترجمه فرق الشیعه نوبختی، مخ۶.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ټوک۳۰، مخ۵۸۸.
- ↑ خزعلی، «ناکثین، قاسطین و مارقین در نهج البلاغه»، مخ۳۹۸.
- ↑ نهجالبلاغه، تصحیح صبحی صالح، خطبه ۳، مخ۴۹.
- ↑ نهجالبلاغه، تصحیح صبحی صالح، خطبه ۱۹۲، مخ۳۰۰.
- ↑ نهجالبلاغه، تصحیح صبحی صالح، خطبه ۴۰، مخ۸۲.
- ↑ ابنطاووس، الإقبال بالأعمال الحسنة، ټوک۲، مخ۳۰۷.
- ↑ مجلسی، محمدباقر، زاد المعاد - مفتاح الجنان، مخ۳۰۵.
- ↑ محمدی ریشهری، دانشنامه امیرالمؤمنین(ع) بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، ټوک۶، مخ۳۵۹.
- ↑ محمدی ریشهری، دانشنامه امیرالمؤمنین(ع) بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، ټوک۶، ۳۳۹-۳۴۵مخونه.
- ↑ محمدی ریشهری، دانشنامه امیرالمؤمنین(ع) بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، ټوک۶، ۳۳۲-۳۳۷مخونه.
- ↑ محمدی ریشهری، دانشنامه امیرالمؤمنین(ع) بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، ټوک۶، مخ۳۵۹ او ۳۶۹.
- ↑ محمدی ریشهری، دانشنامه امیرالمؤمنین(ع) بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، ټوک۶، مخ۳۲۸.
- ↑ محمدی ریشهری، دانشنامه امیرالمؤمنین(ع) بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، ټوک۶، مخ۲۹۳.
- ↑ نهجالبلاغه، تصحیح صبحی صالح، خطبه ۶۰.
- ↑ آلیاسین، صلح الحسن(ع)، مخ۳۹.
- ↑ دینوری، الأخبار الطوال، ۳۱۹-۳۲۰ مخونه.
- ↑ نوبختی، ترجمه فرق الشیعه نوبختی، مخ۶۸.
- ↑ نوبختی، ترجمه فرق الشیعه نوبختی، مخ۶۸.
- ↑ نوبختی، ترجمه فرق الشیعه نوبختی، مخ۶۸.
- ↑ نوبختی، ترجمه فرق الشیعه نوبختی، مخ۶۸.
- ↑ نوبختی، ترجمه فرق الشیعه نوبختی، مخ۶۸.
- ↑ نوبختی، ترجمه فرق الشیعه نوبختی، مخ۶۸.
- ↑ محمدی ریشهری، دانشنامه امیرالمؤمنین(ع) بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، ټوک۶، مخ۳۷۳.
- ↑ دینوری، الأخبار الطوال، مخ۳۰۹.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ټوک۲، ۳۷۳-۳۷۵ مخونه.
- ↑ شیخ مفید، الارشاد، ټوک۱، مخ۲۰.
سرچينې
- نهجالبلاغة، د صبحي صالح سمونه، قم، هجرت، لومړی چاپ، ۱۴۱۴ق.
- آخوندي، مصطفی، او مرتضی محمدیان او محمدصالح کمیلي، اصطلاحات نظامی در فقه اسلامی، تهران، د اسلامي انقلاب ساتونکو ځواک (سپاه پاسداران)، د ولي فقیه استازولي، د عقیدتي سیاسي ښوونو اداره، لومړی چاپ، ۱۳۷۸ل.
- آلیاسین، شیخ راضي، صلح الحسن(ع)، قم، الشریف الراضي، ۱۳۷۳ل/ ۱۴۱۴ق.
- ابنطاووس، علي بن موسی، الإقبال بالأعمال الحسنة، د جواد قیومي اصفهاني څېړنه، قم، د اسلامي تبلیغاتو دفتر، لومړی چاپ، ۱۳۷۶ل.
- المنقري، نصر بن مزاحم، وقعة صفین، د عبدالسلام محمد هارون سمونه، قم، د آیةالله المرعشي النجفي کتابتون، دویم چاپ، ۱۴۰۴ق.
- بلاذري، انساب الاشراف، د محمدباقر محمودي څېړنه، بیروت، مؤسسة الاعلمي للمطبوعات، بې نېټې.
- خزعلي، ابوالقاسم، «ناکثین، قاسطین و مارقین در نهجالبلاغه»، د نهج البلاغې د زریزې په نړیواله غونډه کې د مقالو او ویناوو په ټولګه کې، ۱ ټوک، بې نېټې.
- دینوري، احمد بن داود، الأخبار الطوال، د عصام محمد الحاج علي سریزه، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۲۱ق/ ۲۰۰۱م.
- شیخ مفید، محمد بن محمد، الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، د مؤسسة آلالبیت(ع) سمونه، قم، د شیخ مفید کنګره، لومړی چاپ، ۱۴۱۳ق.
- «قاسطین مارقین ناکثین»، د ایران د کتاب او ادبیاتو کور سایټ، د لیدنې نېټه: ۱۷ وری ۱۴۰۵ل.
- «قاسطین، مارقین و ناکثین»، د ایران د کتاب او ادبیاتو کور سایټ، د لیدنې نېټه: ۱۷ وری ۱۴۰۵ل.
- مجلسي، محمدباقر، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار(ع)، بیروت، دار إحیاء التراث العربي، دویم چاپ، ۱۴۰۳ق.
- مجلسي، محمدباقر بن محمدتقي، زاد المعاد، بیروت، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات، ۱۴۲۳ق/ ۲۰۰۳م.
- محمدي ريشهري، محمد، دانشنامه امیرالمؤمنین(ع) بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، ۶ ټوک، قم، دارالحدیث، لومړی چاپ، ۱۳۸۶ل.
- «ناکثین، قاسطین و مارقین از دیدگاه حضرت علی(ع) (ویژه نوجوانان)»، د ایران د کتاب او ادبیاتو کور سایټ، د لیدنې نېټه: ۱۷ وری ۱۴۰۵ل.
- نوبختي، حسن بن موسی، ترجمه فرق الشیعه نوبختی: له دوو سریزو سره، د نوبختي ژوندلیک او د فرق الشیعة کتابونه؛ د درېیمې هجري پېړۍ تر پایه پورې شیعه او د اسلام نورو فرقو ته یوه کتنه، د محمدجواد مشکور ژباړه، تهران، د ایران کلتوري بنسټ، ۱۳۵۳ل.
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||